جاؤئزدئققا ذشئراپ قئرئلعان ءذندئس تاعدئرئنئث قازاققا ذقساس جةرئ كوپ

استانا. 28 - ماؤسئم. قازاقپارات - الةم تاريحئندا باسقئنشئلاردان زارداپ شةككةن حالئق كوپ. كةيبئرئ ءتئپتئ جةردئث بةتئنةن جويئلئپ تا كةتتئ. ةندئ ءبئرئ جويئلؤدئث از الدئندا تذر. وسئ ورايدا، اق ناسئلدئ ةؤروپالئقتاردئث باسقئنشئلئعئنا ذشئراعان ذندئستةر مةن ورئستاردئث وتارلاؤئنا تاپ بولعان قازاق حالقئنئث باسئنا تونگةن اقتاثداقتاردئ سالئستئرئپ كورسةك:

  ذندئستةر: اق ناسئلدئلةردئث وتارلاؤ ساياساتئنئث اياؤسئز قذرباندارئ بولعان سولتذستئك امةريكادا ذندئستةردئث سانئ 1492 - جئلئ ءبئر ميلليون ادام بولسا، 1890 - جئلئندا نةبارئ ءذش ءجذز مئثعا تومةندةپ كةتكةن. بذل تراگةديانئث ورئن الؤئنا اق ناسئلدئلةردئث جاؤئزدئعئ سةبةپ بولدئ. امةريكاندئق عالئم دي براؤن «امةريكانئث قئزئل تةرئلئلةرئ» نةمةسة «جذرةگئمدئ جةرلةشئ» اتتئ ةثبةگئندة اق ناسئلدئلةر 1861-1890 - جئلدار ارالئعئندا، ياعني، بار-جوعئ وتئز جئل شاماسئندا ذندئستةردئ تئرئدةي ولئككة اينالدئرعانئن جازدئ.

   قازاقتار: ورئس وتارلاؤشئلارئنئث باسقئنشئلئعئ سالدارئنان - 1916 - جئلعئ ذلت ازاتتئق كوتةرئلئس كةزئندة 275 مئث قازاق جازئقسئز وققا ذشقان. 1931-32 - جئلعئ اشتئق جئلدارئ 2،3 ميلليون قازاق اشتان ولگةن. 1 ميلليون قازاق شةت ةلگة بوسئپ كةتكةن. ةكئنشئ جاهان سوعئسئنا قاتئسقان 350 مئث قانداسئمئز وتباسئنا ورالعان جوق. سوعئس  جئلدارئ تئلداعئ  اؤئر جاعدايدان 150 مئث ادام كوز جذمعان. «سوعئس تذتقئنئ» رةتئندة 50 مئث قازاق قؤعئنعا ذشئراعان. قازاق وثئرئندةگئ پوليگوننئث سالدارئنان 23 مئث ادام زارداپ شةگئپتئ. 1945-1991 - جئلدارئ ارالئعئندا سوأةت ارمياسئنئث ساپئندا جذرگةن 25 مئث قازاق ازاماتئ شاثئراعئنا ورالعان جوق. ناتيجةسئندة، ХХ عاسئردئث باسئندا 6 ميلليونعا جةتكةن قازاقتار، اينالاسئ 40 جئلدا 65 پايئزئنان ايئرئلعان.

    ذندئستةر: تراگةدياسئن دي براؤن  بئلاي قورئتئندئلايدئ: 1861 - جئلدان باستالعان گةنوسيد 1890 - جئلدئث جةلتوقسان ايئندا جاپپاي قاندئ قئرعئنمةن اياقتالدئ. «أوؤندةد ني گرةك»  قامالئندا بولعان قئرعئن ءذندئس حالقئنئث جويئلؤ تاريحئنئث سوثعئ نذكتةسئ ةدئ. مئنة سول قامالدا پاناسئز قالعان جاس پةن قاريا جانداردئ ءولئم وراعئمةن ورعان اق ناسئلدئلةر جةثئسكة جةتتئ. وسئ 1890 - جئلدان باستاپ قازئرگة دةيئن ذندئستةر «قاهارمانسئزدئق كةزةثئن» باستان وتكئزئپ جاتئر. حالئقتئث سوثعئ قاهارمانئ ولگةن سوث «قاهارمانسئزدئق كةزةثئ» باستالادئ.

   قازاقتار: ورئستار قازان قالاسئ ءذشئن شايقاستا قئرئلعان تذرك-تاتارلاردئث باسئ جوق، پارشالانعان دةنةلةرئن بئرئكتئرئپ، جذزدةگةن سال بؤئپ ةدئلگة تاستادئ. ولئكتةردئ داريانئث  قوس قاپتالئن جايلاعان قالئث نوعايدئ ذرةيلةنؤ ءذشئن تومةن قاراي اعئزدئ.  اتالمئش قئرعئن جايلئ سول كةزدئث تاريحنامالاردا: «داريانئث ارعئ بةتئندة جايئلئپ جذرگةن جةتئم لاق، ءولئ دةنةلةردئث ءذستئن باسئپ، ءوتئپ بةرگئ بةتكة شئعاتئن ةدئ» دةپ، جازئپتئ.

   ذندئستةر: 1890 - جئلئ «أوؤندةد ني گرةك» لاگةرئندة تذتقئندا بولعان ءذندئستئث سوثعئ اقساقالئنئث ءسوزئ: «مةن ول كةزدة ذلتتئق بولمئسئمئزدئث ايانئشتئ تاعدئرئ سوثعئ سئزئعئنا جةتكةندئگئن ذعا الماپپئن. ةندئ كارئلئك شئثئنئث بيئگئنةن، وتكةن كذندةرگة كوز سالعانئمدا يرةك-يرةك شاتقالداردئث تابانئندا جاپپاي ولتئرئلگةن ايةلدةر مةن بالالاردئث تذلا بويئ ءتئزئلئپ جاتقان مايئتتةرئنئث اپ-ايقئن كورئنئستةرئن كورةمئن. سول ولئكتةردئث قاندئ مونشاسئندا ذلتتئث تولئقتاي ارمان-مذراتئ كومئلگةن... ذلتتئث بئرلئگئ كذيرةگةن، تذگةلدةي دةرلئك كذل بولئپ ذشئپ كةتكةن، ةندئ ذندئستةردئ بئرئكتئرةتئن مايةك جوق. ذلتتئث كيةلئ اعاشئ قؤراپ قالعان» دةيدئ.

   قازاقتار: وتارلاؤ ساياساتئ قارقئن العان سايئن جةرگئلئكتئ حالئقتئ زاثسئز قئرئپ، جويؤ كذشةية ءتذستئ. مئسالئ، ورئنبور اسكةري گؤبةرناتورئ نةپليؤيةأتئث تئكةلةي تاپسئرماسئمةن 1841 - جئلعئ 1 - قاراشا كذنئ پاتشانئث جةندةتئ گايؤس باسقارعان وترياد كوزئنة كورئنگةن قازاقتئث  ةر ازاماتتارئن تذگئن قالدئرماي اتئپ تاستاپ، ايةلدةرئن اياؤسئز زورلادئ. ءسابي بالالاردئ دا ءولتئرئپ، ءمايئتئن ورتةپ جئبةرگةن. وسئ سياقتئ جاؤئزدئق ارةكةتتةردئ جاقتاپ گةنةرال گاسفورت مئرزا جوعارعئ ذكئمةتكة «ءبئز ءذشئن بذدان اسقان ءتيئمدئ ءتاسئل جوق» دةپ مالئمدةگةن.

  ذندئستةر: دي براؤننئث «امةريكانئث قئزئل تةرئلةرئ» اتتئ ةثبةگئن فرانسؤز تئلئنة اؤدارعان يؤ برةجةنئث جازبالارئندا پولكوأنيك يأانستئث: «مةن  كولورادو تذرعئندارئنا سئزگة قارسئلئق كورسةتكةن ءار بئر ءذندئستئ ولتئرؤگة رذقسات بةرةمئن» دةگةنئ نةمةسة پولكوأنيك چي-أينگتونئث: «جول بويئندا كةزدةسكةن ءاربئر ءذندئستئ ءولتئرسئن» دةپ بةرگةن بذيرئق بةرگةنئ ايتئلادئ...

   قازاقتار: ورئستار 1747 - جئلئ 21 - شئلدة كذنگئ ذكئمةت سةناتئنئث № 164- قذپيا قاؤلئسئندا: «قازاق حالقئنا قارؤ-جاراق، وق-ءدارئ، كرةمني، قورعاسئن ساتپاؤ كةرةكتئگئ جونئندة» ايتئلسا، 1747 - جئلئ 31 - جةلتوقسانداعئ ةكئنشئ ءبئر قذپيا قاؤلئسئندا: «قازاقتاردئ قورقئتئپ ذستاؤ ماقساتئندا ورةنبؤرگ گؤبةرناتورئ قازاقتئث ءبئر نةمةسة ةكئ اؤئلئن شاؤئپ، ءتئرئ جان قالدئرماي قئرئپ تاستاسئن (ايةلدةر، قارتتار، بالالارئمةن قوسئپ)» دةلئنگةن. 1747 - جئلئ 10 - ساؤئردة قول قويعان شةتةل ءئسئ جونئندةگئ كوللةگيانئث № 220- «قازاقتار تاراپئنان تؤاتئن قارسئلئققا وراي جوسپار جاساؤ» تؤرالئ قذپيا جارلئعئندا: «قازاقتارمةن كذرةستئ ءوزئمئزدئث اسكةرگة ةمةس، كورشئ تذراتئن قالماق، باشقذرت، كازاك جانة سئبئر گؤبةرنياسئنئث تذرعئندارئنا تاپسئرئپ، ولاردئث قازاقتاردئ ولتئرؤئنة كوز جذمئپ قاراؤ كةرةك» دةپتئ. سونداي-اق، 1768 - جئلئ 17 - اقپاندا قابئلدانعان № 80 جوعارئ جارعئدا: «قازاق حالقئنئث بوستاندئعئن جويؤ ءذشئن، حان سايلاؤئن حالئق ةمةس ءبئز ءوزئمئز شةشؤئمئز كةرةك» دةپ بةكئتكةن.

    وتاردا بولعان حالئقتئث «قاهارمانسئزدئق» كةزةثئنئث باستالؤئ ذلتتئق تذرعئدان تئرئلةر ءولئنئث كةبئنئن كيئپ ذلتتئق بولمئسئنان (ءتئلئ كةرةكسئز، تذرعئندارئ جاعئمپاز، شةنةؤنئكتةرئ ساتقئن...) اجئراؤ كةزةثئ بولئپ ةسةپتةلةدئ. دي براؤننئث ةثبةگئنة قاراپ، ذندئستةردئث حالئق رةتئندة جويئلئپ كةتؤئنة اق ناسئلدئلةردئث باسقئنشئلئعئنان بذرئن ولار رؤلئق، تايپالئق دةثگةيدةن تولئق ذلتتئق دةثگةيگة كوتةرئلة الماي قالعاندئعئ دا سةبةپ  بولعانئن كورة الامئز. وسئ تذرعئدان العاندا قازاق حالقئنئث قازئرگئ دةثگةيئ  ويلاندئرماي قويمايدئ.

بةردئحان قذسايئنوأ، تاريحشئ