بئردة استانادا كةزةكتئ حالئقارالئق جينالئستئث اشئلؤئن كذتئپ جؤرناليستةر ارنايئ بولمةدة تةلةديدار قاراپ وتئرعانبئز. كةنةت «حابار» تةلةارناسئندا «قئز الئپ قاشؤ» جونئندة پئكئرتالاس بولئپ جاتئر ةكةن. قاراپ وتئرمئز. باعدارلاماعا قاتئسئپ وتئرعان ءبئر قئز الماتئ وبلئسئنان ةكةن ءوزئنئث اؤئلئندا ءبئر جئگئت، تانئمايتئن قئزدئ الئپ قاشئپتئ. الگئ قئز، سول جئگئتتئ جامانداپ «ناداندئق»، «اقئماقتئق» ولاردئ سوتتايتئن، جازالايتئن زاث شئعارؤ كةرةك - دةپ جةر تةپكئلةپ وتئرئپ الدئ. سوندا ارامئزدا وتئرعان قؤ ءتئلدئ ءتئلشئ جئگئت:
قئزعا ءسوز ايتا المايتئن بايعذس جئگئتتةر قاتئنسئز قالاتئن بولدئ-اؤ» -دةپ گذرس ةتكئزدئ. سونئ تئثداپ وتئرعان ئشئمئزدةگئ قاپتاعان ءتئلشئ قئزداردئث ءبئرئ: وتئرمئز عوي باسئمئزعا باق قونباي. ءبئزدئ «الئپ قاشاتئن دا» جئگئت جوق - دةپ بارئمئزگة قارادئ. سول «الئپ قاشاتئن» جئگئتتةردةن استاناعا كةلسة عوي ءبئز وتئرئپ قالماس ةدئك. ةندئ ءار كذنئمئز مةنئ كئم الئپ قاشادئ ةكةن دةپ ءار جئگئتكة ءبئر جالتاقتاؤمةن جاستئق داؤرةن ءوتئپ بارادئ. «قئز الئپ قاشؤدئ» جامانداپ وتئرعان مئنا اقئماق قئزدئ استاناعا الئپ كةلؤ كةرةك، ءومئر بويئ بايسئز ءوتسئن» - دةدئ زئلمةن. ءبارئمئز نة كذلةرئمئزدئ، نة قويارئمئزدئ بئلمةي قالدئق.
ءيا، استانا قالالئق ا ح ا ج ءبولئمئنئث اقپاراتئ بويئنشا استانادا قئزدئ الئپ قاشپاي-اق وتاؤ قذرعان ءذش وتباسئنئث بئرةؤئ اجئراسئپ تئنادئ ةكةن. سوندا ءبئر-بئرئمةن «ءجذرئپ»، «ءسذيئپ، كذيئپ» قوسئلعاندار، الئپ قاشاتئندارعا قاراعاندا ون ةسة كوپ اجئراسادئ ةكةن. «ماحابباتپةن ءسذيئپ»، «ءوز ةركئثمةن» قوسئلعاندا شئققان ءمذيئزئث، قانة؟! الئپ قاشؤ ءداستذرئ جئلدان - جئلعا جويئلئپ كةلةدئ. «قئز الئپ قاشؤ» دةگةن ءداستذردئث سولتذستئك وثئردة جوعالعانئنا شيرةك عاسئر بولدئ. استانانئث جانئنداعئ ءبئزدئث اؤئلدا بئرةؤ «قئز الئپ قاشئپتئ» دةگةندئ ةستئسةم قذلاعئم كةرةث بولسئن. سونئث كةسئرئنةن استاناعا جاقئن ورنالاسقان مةنئث اؤئلئمدا وتئزدان اسقان ون ةكئ سذر بويداق، وتئزدان اسقان ون توعئز قئز بار. ذيلةنبةگةن جئگئتئمئزدئث الدئ ةلؤ ةكئ جاس، تذرمئسقا شئقپاعان قئزئمئزدئث الدئ ةلؤ بةس جاستا. بذرئن قاشئپ كةلگةن قئز دا، الئپ قاشقان ذل دا وتباسئن قذرئپ بالالئ-شاعالئ بولئپ جاتاتئن ةدئ. اتام قازاق ايتادئ-عوي «بالالئ ءذي بازار، بالاسئز ءذي مازار» دةپ.
گةندةرلئك ساياساتپةن اينالئسئپ جذرگةن بيلئكتةگئ ايةلدةر ةكونوميكاعا، ءبئلئم-عئلئمعا، ذلتتئق، مةملةكةتتئك مذددةلةرگة اقئلدارئ جةتپةگةن سوث جاماندايتئنئ، «اثدئعاندارئ» ةركةكتةر. وثتذستئك وثئرلةردة بئرةن-ساران قئز الئپ قاشاتئن جئگئتتةردئث شاثئراعئن قذلاتؤ ءذشئن سئلتاؤ تاپپاي جاتئر ةدئ، بذل ءبئر وثتايئ كةلگةن ءئس بولدئ. كوپ ذزاتپاي-اق زاث قابئلدايدئ. وثتذستئك وثئرلةردةگئ وسئ ؤاقئتقا دةيئن تذرمئسقا شئققان ءجذز قئزدئث بئرةؤئ «ةرئكسئز» زورلاپ الئپ كةتتئ دةسة ةندئ سول ءبئر قئزدئث كةسئرئنةن «الئپ قاشپاعانئ» ءذشئن توقسان توعئز كارئ قئز باقئتسئز ءومئردئث كةبئنئن كيةدئ.
بئردة ءبئر تانئسئم «قئزدار بيزنةس» جاساپ جاتئر دةپ اثگئمة ايتتئ. قئزئلوردالئق ويئ ارام ءبئر قئز «وسئنئث جاعدايئ بار-اؤ» دةگةن ءبئر جئگئتپةن تانئسئپ، قئلئمسئپ، نازدانئپ، ءمذلايئمسئپ جئگئتتئث جذرةگئن جاؤلاپ، جئگئت سوسئن ونئ الئپ قاشادئ. قازاق سالتئندا نةگئزئنةن ءبئر-ءبئرئن سذيسة دة الئپ قاشاتئن ءداستذر بار. جئگئت جاق كةشئرئم اقشا، مال جئبةرةدئ. شةشةسئ مال مةن اقشانئ الئپ قالادئ دا پوليسيامةن قئزدئ قؤئپ كةلةدئ. «قئزئمدئ ذرلاپ كةتتئ» دةپ ادام ذرلاؤ بابئمةن ارئز جازئپ جئگئتتئ سوتقا بةرةدئ. پوليسةيلةر دة ارانئن اشئپ جئگئت جاعئنا «اقشا بةرمةسةث سوتتايمئز» دةپ تاپ بةرةدئ. بذرئن الاياق ايةلمةن الدئن الا كةلئسئپ قويعان «ءئس» بولؤئ دا مذمكئن. مذرئندارئ جانئنئث ذشئنا كةلگةن جئگئت نة سوتتالادئ نة قئزدئث شةشةسئ مةن پوليسةيدئث ايتقان اقشاسئن اعايئن-تؤئس بولئپ تئرنةكتةپ جيناپ تاؤئپ بةرةدئ. بذل ايةل وسئنداي ايلاكةرلئكپةن «قئزئن» ءذش رةت قاشئرئپ، ءذش رةت «بيزنةس جاساعان». جئگئتتئث الئپ قاشقانئ پوليسةيلةرگة دة ولجا. جئگئت ذيلةنة الماي سورلاپ قالدئ.
مئنا زاث قابئلدانسا وثتذستئك پوليسةيلةرئ ءار قئز قاشقان سايئن ءبئر جئرعاپ قالاتئن بولدئ. كةثةس وداعئ كةزئندة قئز الئپ قاشؤ كوپ بولاتئن. الئپ قاشئپ كةلگةن سوث جئگئت قئزعا «تيمةسة» دة جازئقسئزدان-جازئقسئز سوتتاتئپ جئبةرةتئن جاعدايلار كةزدةسئپ وتئردئ. ول كةزدة ءبئر-ءبئرئن ذناتئپ ءسوز بايلاسئپ الئپ قاشاتئن. ئلؤدة بئرةؤ كةزدةسةتئن قئزدئث اتا-اناسئ جئگئتتئ ذناتپاسا قايتادان الئپ كةتةتئن. مئندةتتئ تذردة جئگئتتتئث جةثگةلةرئ جابئلئپ، جالئنئپ، ءيئلئپ توسةك بولئپ قئزدئ كوندئرةتئن. ءبئر قئزئعئ قئز «كونبةيمئن، كةتةمئن» دةپ جئلاپ-سئقتايتئن، ءبئراق كونةتئن. ولاي ئستةمةسة قئزعا ذيات كةلةتئن. ارتئنان قؤئپ كةلگةندةر دة «ءوز ةركئممةن كةلدئم» دةگةن تئلدةي قاعاز جازدئرئپ الئپ ةتئن جةپ، شايئن ءئشئپ «مئثجئلدئق قذدا بولدئق» دةپ ءتئسئن شذقئپ كةتة بةرةتئن. ايتپةسة، بولمايدئ، سولاي ئستةؤ سالت بولاتئن. ال قازئر بذل قئلمئسپةن پارا-پار. گةندةرلئك ساياساتتئث بةرگةن جةمئسئ بذل مئنة.
ايتا كةتةرلئگئ، جةثئل ءجذرئستئ قئزدار وثتذستئككة كةلئن بولؤعا قورقادئ. ويتكةنئ ول جاقتئث جئگئتتةرئ قئز ادال، پاك، تازا بولسا عانا ذيلةنةدئ. ايتپةسة ءبئرئنشئ تذنئ-اق «تةكسةرئستةن» وتپةي قالسا قؤئپ جئبةرةدئ. بذل قاسيةتتئ بذكئل قازاققا ذلگئ ةتسةك، ذلتتئق گةنئمئز ءبئراز تازارئپ قالاتئن ةدئ.
توعايباي نذرمذرات ذلئ
دةرةككوز: «حالئق ءسوزئ» گازةتئ