اشارشئلئقتان قاشئپ قئتايعا اؤئپ بارا جاتقان جذرتتئ، ورئس سولداتتارئ پؤلةمةتپةن قئرئپ سالاتئن

استانا. 22 - مامئر. قازاقپارات - 31 - مامئر-ساياسي قؤعئن-سذرگئن قذرباندارئن ةسكة الؤ كذنئ. ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأ قازاق حالقئنئث ناؤبةت جئلدارئ قئناداي قئرئلعانئنا بيئل 80 جئل تولؤئن ايرئقشا ةسكة الؤدئ تاپسئرعان بولاتئن.

وسئ ورايدا رةداكتسيامئزعا زذلمات جئلداردئث اششئ تاريحئن باياندايتئن ماقالالار كةلئپ تذسؤدة. تومةندة ءبئز «قئزئل قئرعئن» ئزدةرئ» اتتئ ماقالانئ ذسئنئپ وتئرمئز.

وتكةن عاسئردئث وتئزئنشئ جئلدارئنداعئ ناؤبةتتةن شاعئن عانا زايسان اؤدانئنئث حالقئ اينالدئرعان ةكئ-ءذش جئلدئث ئشئندة جيئرما مئثعا ازايئپ كةتكةن. كذشتةپ ذجئمداستئرؤ كةزئندة اسئرا سئلتةؤ اسقئنعانئ سونشا جةم-ءشوپ قورئ بولماعاندئقتان حالئقتان تارتئپ الئنعان قورا-قورا مال ءبئرئنئث ءجذنئن ءبئرئ جةپ قئرئلئپ جاتتئ. اشارشئلئق بةلةث الدئ. تذرمةگة توعئتئلعانداردا ةسةپ بولمادئ. سول كةزدة تةكشئك ذلئ ءادئلحان اقئن تذرمةدةن بئلاي دةپ حات جازعان ةكةن:

 كوپ سالةم ءذش قايتارا اؤئل-ايماق،

ءبئر كةزدة ءسذت بةتئندة بولدئم قايماق.

شاتئلئپ ناقاق ئسكة جاتقاننان سوث

مذثايدئم نة بولادئ، دةپ ارتئمدئ ويلاپ.

تذرمةدة 200 دةي كئسئ جاتئر،

جذمئقتان ساپا مةنةن قاماش باتئر.

ءبارئنئث سذراستئرساق ءئسئ ناقاق،

بةينة ءبئر بولعانداي-اق زامان اقئر.

بةسجئلدئق جوسپارئنا تؤرا كةلئپ،

بايلار دا بولئپ قالدئ تازا-تاقئر،

ساحاري، ءؤاش جاتئر زاتئ كةرةي،

جئگئتكة، تئرشئلئكتة بذل دا مةرةي.

ارتئق پا وسئلاردان مةنئث جانئم،

ءشامئروأ قويدئ جاؤئپ ناقاق دةمةي.

ورمانبةت، شاياحمةت، جاتئر يسا،

قاعازعا جازايئن دا ءسوزئم سئيسا،

بالاسئ جارقئن، كوتةش تذگةل مذندا،

كةتةدئ ءسوز ذزاققا ءبارئن جيسا.

جولداستئث بئرگة جاتقان ءبارئن اتاپ،

جازئلدئ ةرئككةن سوث وسئ قيسسا.

مئسقالدان جاتئر بئرگة شامةل اقئن،

بئلةتئن جئگئت ةكةن ءسوزدئث زاتئن.

ايتئسئپ، قالجئثداسئپ وتئرامئز،

ءبئر ؤاق كوتةرمةككة كوثئل شاتئن.

ذستئندة قئل كوپئردئث تذرعاندايمئز،

قورقامئز كةتة مة دةپ اياق تايئپ.

سالةم حات رةتئندة جازدئم مذنئ،

بةكةرگة وتئرعانشا قذر مذثايئپ.

بذكئل زايسان اؤدانئ بويئنشا جذزدةن استام ادام باي-كؤلاك تابئنا جاتقئزئلدئ. ةندئ كوشپةندئ اؤئلداردئ كولحوزعا ذيئستئرئپ، ءبئر جةرگة شوعئرلاندئرئپ، مالدئ، وندئرئستئك قذرال-سايمانداردئ ورتاق مةنشئككة توپتاستئرؤ ناؤقانئ باستالدئ. قارسئ كةلگةندةر، كةلةلئ كةثةس ايتقاندار جازئقتئ بولدئ. ولاردئث الدئ سوتتالدئ، سايلاؤ قذقئعئن، ءدئني سةنئمئن اياققا باسئپ، قورلاؤ ءبئر مةزگئلدة جذرگئزئلدئ.

  ذجئمداستئرؤ تئزگئنئن ةلدئ يلاندئرارلئقتاي بةدةلئ مةن ءبئلئمئ جوق ادامدار ذستاعان-دئقتان ةل ءئشئن نارازئلئق، ةرتةثگئ كذندةرئنة دةگةن سةنئمسئزدئك، ءارئ ذرةي جايلايدئ. شةكارا ايماقتارئنداعئ اؤئلداردا بولعان جولسئزدئقتاردئ كةيئن كذرشئمدئك ةثبةك ارداگةرئ اقاش ءجذنئسوأ «ةل ئشئندة «شاش ال دةسة، باس الاتئن» اپةرباقان اسئرة بةلسةندئلةر قاپتاپ كةتتئ. كةيبئر وكئلدةر مومئن شارؤا ادامئنئث كةؤدةسئنة ءمئنئپ الئپ، وكئمةتكة كئم قارسئ، تئققان مالدارئث قايدا؟» دةپ قينايتئن بولدئ.

  كةيبئر اؤئلدار شةكارانئث ارعئ بةتئنة وتؤگة جينالدئ. قئتاي اسقالئ جذرگةندةردئث اراسئنان دا «سةن نةگة كوشپةي وتئرسئث» دةپ ةلگة ءزابئر كورسةتةتئندةر شئقتئ» دةپ ةسكة الادئ. وسئنداي بةتئمةن كةتؤشئلئك پةن زاثسئزدئقتئث سالدارئنان حالئق كولحوزدان قاشئپ، قئتاي ةلئنة اؤا كوشتئ. زايسان اؤدانئنداعئ №3 اؤئلدئث 48 ءتذتئنئ سالئق ساياساتئ بذرمالانعاندئقتان شةتةلگة اؤدئ. وسئنداي اسئرا سئلتةؤگة جول بةرگةن ازئق-تذلئك سالئعئ ينسپةكتورئ قذلعارين جاؤاپكةرشئلئككة تارتئلدئ.

   ةلدئث اؤا كوشؤئ كوبةيگةن كةزدة قازاق اسسر حالئق كوميسسارلار كةثةسئ قاؤلئ قابئلدادئ. وندا: «اؤا كوشپةكشئ بولعانداردئ شةكارا شةبئنةن 100 شاقئرئم ارئ قاراي قونئس اؤدارتؤ كةرةك» دةلئنگةن. شةكارا سئزئعئن قيئپ وتةردة ذستالعان بارلئق باي-كؤلاكتاردئ نةمةسة شةكارا اسئپ كوشپةكشئ بولئپ ءسوز شئعارئپ، نيةت ةتئپ جذرگةندةرگة وسئ شارا قولدانئلعان. ال بايدئث جةكة ءوزئ شةكارادان ارئ ءوتئپ كةتسة بارلئق مذلكئ الئنئپ، وتباسئ 100 شاقئرئم ارئ كوشئرئلدئ. بذل ةندئ اكة ءذشئن بالاسئ، تؤئس ءذشئن اعايئن جاپا شةكتئ دةگةن ءسوز.

   اسئرا سئلتةؤ حالئقتئ اشئندئرماي قويمادئ. قارا ةرتئس سةلولئق كةثةسئنئث ءتوراعاسئ م. پوسوحوأ ذجئمداستئرؤعا قارسئ شئعئپ، استئق دايئنداؤ وكئلدةرئن «قاراثعئ شارؤالاردئ ةزؤشئ» دةپ ايئپتادئ. 1928 - جئلعئ 16 - تامئزدا «قوسشئ» وداعئنئث ءتوراعاسئ ناؤرئزباي داؤمةنوأ 4 اؤئلدان 65 ءتذتئندئ شةكارادان اسئرئپ اكةتتئ. «سول سياقتئ «قازاقستان» كولحوزئن باسقارعان ساماي سئبةنوأ كولحوزداعئ ةلؤ ءذيدئ كوشئرئپ بارا جاتقاندا شةكارادا توسقاؤئلعا كةزدةسئپ، ةكئ جاقتان دا اتئس باستالئپ، ءبارئن تذگةل كوشئرة الماعان. 22 وتباسئ شةكاراشئلار قولئنا ءتذسئپ، كةيئن قايتارئلدئ دةگةن سؤئت حابار ةلگة تارادئ (ش ق و مةملةكةتتئك مذراعاتئ، 788-قور، 1-جازبا).

   جوعارعئ ذكئمةت ورئندارئنئث قئسئمئمةن بولعان، جةرگئلئكتئ حالئقتئث مذمكئندئكتةرئمةن ساناسپاي جذرگئزئلگان ناؤقاندئ اؤئلدئق جةردةگئ كةثةس وكئمةتئنئث كةيبئر وكئلدةرئ دة قولداماعانئن جوعارئداعئ مئسالداردان كورؤگة بولادئ. ءار وتباسئنان الئنئپ، ورتاعا جينالعان مال ءذشئن (كوپ مولشةردةگئ) مول جةمشوپ قورئ، سونشاما مال سئياتئن قورالار، ءبئر ورتالئققا شوعئرلانعان حالئق ءذشئن باسپانالار سالئنبادئ. جاز كةزئندة كيئز ءذي «قالاشئعئ» بولئپ وتئرعان كولحوز مذشةلةرئ قئسقا قاراي بذرئنعئ قئستاؤلارئنا كةتتئ. ةندئ قولدا مال قالماعاننان كةيئن حالئق اشئعا باستادئ. اشتئق ةجةلدةن ةگئنشئلئكتئ كاسئپ ةتكةن ورئس وتباسئلارئن جايلادئ. زايسان شةكارا وتريادئنئث جاؤئنگةرلةرئ جةتئ ادامدئ باستاپ، قئتايعا قاشئپ بارا جاتقان 21 جاستاعئ يأان شؤلگين دةگةن ازاماتتئ ذستادئ. كةيئن وسئ جةتئ جئگئت سامار اؤدانئنا جةر اؤدارئلدئ.

  شةكارا بويئ 1930 - جئلئ دا تئنئشسئز بولدئ. ةلدئث كةثةس وكئمةتئنة قارسئلئعئ قارؤلئ قاقتئعئستارعا ذلاستئ. ةلدئث اؤا كوشؤئن جةرگئلئكتئ كةثةس ورگاندارئ «شةتةلدةگئ قارؤلئ باندالاردئث ارةكةتئ، سولار اؤئلداردئ كذشتةپ كوشئرؤدة» دةپ، بارلئق كئنانئ وزگةلةرگة اؤداردئ. مئسالئ، 1930 - جئلئ 30 شئلدةدة 200 ادام شةكارا بذزئپ ءوتتئ. ولاردئث 80 ءئ قارؤلئ ةدئ. اتئس بولعاندا ولاردئث بئرنةشةؤئ ءولئپ، بئرنةشةؤئ جارالئ بولدئ. 1930 - جئلعئ 28 - تامئزدا شاعئنوبادا نيازبةك قذربانبايةأتئث «قارؤلئ شايقاسئ» شةكاراشئلارمةن قاقتئعئسئپ قالدئ دةگةن سؤئت حابارلار ةندئ اؤداندئق وكئمةت ورئندارئ ءذشئن ذيرةنشئكتئ جايتتارعا اينالدئ.

  اسئرا سئلتةؤ كةزئندة جازئقسئز جازاعا ذشئراعاننئث ءبئرئ، «قارا ةرتئستئث كارئبايئ» اتانعان-كارئباي كةنجةبايةأ. وعان ةلدئث اؤا كوشؤئن ذيئمداستئردئث، «باندئلارعا» پانا بولدئث دةگةن ايئپ تاعئلادئ. ءبئر سذمدئعئ كارئبايدئ كذيةؤ بالاسئ، اسئرة بةلسةندئ اياپبةرگةن دةگةن ذستاپ بةرةدئ. كارةكةث سول كذيئ حابارسئز كةتةدئ. ةلئمئز ةگةمةندئك العان سوث كارئبايدئث نةمةرةسئ جةثئسبةك جان-جاققا سذراؤ سالادئ. سول كةزدة اتاسئمةن بئرگة قامالعان حامزا اقساقالعا جولئعادئ. «ءبئر كذنئ بئزگة بةرئلگةن ناننئث اراسئنان شيئرشئقتالعان قاعاز شئقتئ. وندا «كارئبايدئث جئگئتتةرئ اياپبةرگةندئ ورتةپ ءولتئردئ» دةپ جازئلئپتئ. سول كذنئ-اق كارئبايدئ «سذراققا» اكةتكةن. سودان بةرئ ءئز-ءتذسسئز كةتتئ عوي ةسئل ةر» دةپتئ حامزا اقساقال. «سول جئلدارئ قارؤلئ سودئرلار شةكاراعا جاقئن ايماقتاردئ، اؤئلداردئ قورقئتئپ، دامئلسئز شاپقئلاپ قذتئرئپ كةتةدئ. سولاردئث ئشئندة اياپبةرگةن دةگةنگة قاتتئ توقتالادئ. الاشورداعا تئلةكتةسسئث دةپ، كةيبئر ادامداردئ موينئنا ارقان بايلاپ، سالت اتپةن جةلة جورتئپ جةتةكتةپ، ساباپ زايسانداعئ تذرمةگة جونةلتئپ وتئرئپتئ» دةپ وسئ بةلسةندئنئث اياؤسئزدئعئن ق. التئبايةأ «سئناپتاي سئرعئعان جئلدارئم» دةگةن كئتابئندا جازئپتئ.

   زايسان شةكارا وتريادئنئث اؤداندئق كةثةس اتقارؤ كوميتةتئنئث ءتوراعاسئ مذحامةدشينگة جولداعان حابارلاماسئ بار جايدئ بذكپةسئز باياندايدئ: 1929 - جئلعئ 30 - قاراشادا قئتايداعئ التاي ايماعئ جاعئنان نذرعالي مذقابايةأ باستاعان 30 ادامدئق قارؤلئ توپ شابؤئل جاساي وتئرئپ، القابةك وزةنئ ماثئندا 60 وتباسئن كوشئرئپ اكةتتئ.

كةرگانتاس تذسئنان مذقان ءماسالئموأ «بانداسئ» 40 وتباسئن كوشئردئ. 1930 - جئلعئ قاثتاردا ءساؤئر ارقئلئ الةن كنيازدئگئنئث يةلئگئنة 128 شارؤاشئلئق (قذرامئندا 582 ادام، 4421 مال بار) ءوتتئ. ولاردئث كوشؤئنة الةننئث ادامدارئ كومةكتةستئ سول جئلئ 16 قاثتاردا، ودان كةيئن 28 - قاثتاردا قئتاي جةرئندةگئ تاثعئت ذكئردايدئث ادامدارئ 80 شارؤاشئلئقتئ كوشئرئپ اكةتتئ. اقپان ايئندا قوثئرقاجئ ءماجيتوأ باستاعان جاقسئ قارؤلانعان ءجذز ادام 97 شارؤاشئلئقتئ كوشئردئ. 6-10 - اقپاندا شاعئنوبا ارقئلئ 100 شارؤاشئلئق ارعئ بةتكة استئ. 11- اقپاندا القابةك وزةنئنئث جاعاسئندا شةكاراشئلارمةن اتئسئپ وتئرئپ، 30 وتباسئ ءوتتئ. 17- اقپاندا ساؤئر تاؤئ ارقئلئ 93 شارؤاشئلئق شةكارادان ءوتتئ. كوشتئ ذيئمداستئرؤشئلار اؤئلدئق كةثةس وكئلئن ساباپ، بايلاپ كةتتئ.

20 - اقپاندا اقكةزةث تذسئنان 160 شارؤاشئلئق، 24 - اقپاندا 60 وتباسئ شةكارا بذزدئ. اتئس بولئپ، ءبئر شةكاراشئ ءولدئ.

  قاثتار-اقپاننئث ايازئنا قاراماي، قار جاستانئپ، مذز توسةنئپ، قيئن كةزدة ةل بوسقئندئققا ءوز بةتئمةن بارا ما؟ ولاردئ وسئنداي قئستا اتامةكةننةن بوسؤعا نة ماجبذرلةدئ؟ شةكارا وتريادئنداعئلار وسئنئث بارئنة «باندئلار»، شةكارانئث ارعئ جاعئنداعئ «قاراقشئلار توبئ» كئنالئ دةپ مالئمدةمة جازدئ. «قاراقشئعا» دذنية-مذلئك قاجةت ةمةس پة؟ ال، ولار تذتاس اؤئلداردئ اشتئقتئث تئرناعئنان الئپ وتكةن. قئس مةزگئلئنة قاراماي، بوسقان ةلگة شةكارانئث ارعئ بةتئندةگئ قانداس اعايئندار قونئس بةرگةن.

ةلدئث قئتايعا كوشؤئ كوكتةمدة ودان ءارئ جالعاسقان. 1930 - جئلعئ 15 - ناؤرئز كذنگئ جاعداي بويئنشا شةكارا وتريادئنئث باستئقتارئ دارئن بةكئنئسئنةن 300 وتباسئ 8600 مالئمةن، جةمةنةي كةنتئ تذسئنداعئ زاستاأا اؤماعئنان 1260 وتباسئ 1840 مالئمةن، قوبئق تاؤئنا قاراي 240 وتباسئ التئ مئث مالئمةن، دوربةلجئن ؤةزئنة 600 وتباسئ 14200 مالئمةن ءوتئپ كةتكةنئن حابارلادئ. شةكارانئث ارعئ بةتئنةن جانة بةرگئ بةتئنةن ةلدئث كوشؤئن باسقاردئ دةگةن التاي ايماعئنداعئ 29 ادامنئث، جةمةنةي ؤةزئندة دةلئنئپ 48 ادامنئث، قوبئق ماثئندا دةپ 18 ادامنئث، دوربةلجئن ؤةزئندة دةپ 25 ادامنئث اتئ-جوندةرئن تولئق كورسةتئپ، ءتئزئمئن جازعان (ش ق و مةملةكةتتئك مذراعاتئ، 788-قور، 1-جازبا، 33-ءئس).

  ذجئمداستئرؤ ناؤقانئنئث اؤئر زارداپتارئنا، اشتئققا شئداماعان بذكئل ارقا جةرئ مةن شئعئس قازاقستاننئث وزگة اؤداندارئنئث حالقئ دا كذيزةلدئ، اشتان ءولدئ، قئتايعا قاشتئ. زايسان شةكارا وتريادئ وسئ بوسقئنداردئ دا توسقاؤئلعا الئپ، قئرعئنعا ذشئراتتئ. «1931 - جئلئ شئلدة ايئندا بةس ءجذز ءذيلئ اقنايمان (اؤدان ورتالئعئنا جاقئن بولعاندئقتان ةسةپكة الئنعانئ) ةلئ قئتاي جةرئنة وتپةكشئ بولئپ، بوكةنباي تاؤئ، قالعذتئ جةرئندةگئ ةگئندئبذلاق اؤئلئنان ون ةكئ شاقئرئم ارالئقتاعئ بةستةرةك دةگةن جةرگة شوعئرلاندئ. بذل شةكاراعا بئلعارئتابئتئ تذسئمةن ءبئر كذندئك جةر... اؤعان ةلدئث دذربةلةثئ باستالعاننان-اق بةلسةندئلةر دة قاراپ قالماي، اؤدان ورتالئعئنا، شةكارا بةكئنئسئنة حابار بةرئستئ... شةكاراشئلار مةن ولارعا قوسئلعان جيئنتئق كذشتةر قالجئر وزةنئنئث بويئنان توسقاؤئل جاساپ، پؤلةمةتئن قذرئپ، بيئكتةن باقئلاؤ جاساپ وتئردئ.

قالئث ءنوپئر قوزعالاتئن كذنئ ءتذس مةزگئلئندة جذماتاي دةگةن مولدا ةلدئ تذرةگةلتئپ قويئپ، بيئكتة تذرئپ ءسوز سويلةدئ. «زامانئمئز قالاي بولادئ، كئم ءبئلسئن، تةك ءبئر اللا ساپارئمئزدئ وثعارعاي، قارا قازان، سارئ بالانئث قامئ ءذشئن ةركئندئكتئث جولئندا ءولئپ كةتسةك شةيئتپئز»، -دةگةندئ ايتئپ، بارشاسئنا ارناپ تئرئدةي جانازا وقئدئ.

سونئمةن قالئث ةل قوزعالدئ... بيئكتةن پؤلةمةت سايراپ قويا بةرةدئ... اؤعان ةلدئث العئ لةگئ شةكارادان ءوتئپ ذلگةرةدئ... الاساپئرانمةن جذرگةندة تاث اتئپ، كذن شئعادئ... ءبئراز ادام ءالئ اتئس ذستئندة. اتئسئپ جاتقان ادامداردئث اراسئنان ةثگةزةردةي بئرةؤ ورنئنان كوتةرئلئپ، «مذحاممةد! مذحاممةد!» دةپ العا ذمتئلدئ. بذل قوجامبةت رؤئنان ساقاري دةگةن ذستا ةكةن... امال نة، ةسئل ةر قارسئ جاقتئث اتقان وعئنان مةرت بولدئ... الاساپئراننان كةيئن بةلسةندئلةر مةن شةكاراشئلار قولعا تذسكةن، تئعئلعان ادامداردئ جيناپ، ساپقا تذرعئزادئ. جذماتاي مولدا مةن بةس ادامدئ كوپ الدئندا اتئپ تاستايدئ. قالعاندارئن بالا-شاعاسئمةن ايداپ، قارا ةرتئس بويئنداعئ بوران اؤئلئنا اپارئپ تةرگةؤگة الادئ. بوسقان مالدئ جيناپ، زايسان كولئ جاعاسئنان جاثادان قذرئلئپ جاتقان شارؤاشئلئقتئث شةثگةلدئ يةلئگئنة وتكئزةدئ» دةپ جازادئ ةثبةك ارداگةرئ اقاش ءجذنئس ذلئ ءوز ةستةلئگئندة.

  ةندئ سوعئس ارداگةرئ، بئرنةشة كئتاپتئث اأتورئ مةثعالي ءمؤسيننئث «تذنةكتة تذنشئق-قاندار» كئتابئنداعئ مئنا ءبئر جانتذرشئگةرلئك وقيعاعا نازار اؤدارايئق. شةكارا اسپاقشئ بولعان تاعئ ءبئر كوش قويتذبةككة ئلئكتئ. بوسقئن بةيشارالار سورلارئنا قاراي شةكاراشئلارعا كومةكتةسئپ، بوسقان ةلدئ قؤدالاپ جذرگةن ؤسپةنكا سةلوسئنداعئ بولئستئق أوةنكوم ياكوأ كونداؤروأ باسقاراتئن قارؤلئ توپقا تاپ بولدئ. «ذزئن ءسوزدئث قئسقاسئ، قالعان جذرتقا ورالؤدان باسقا ءلاجئ قالماعان كوش ةندئ سول جذرتئنا جةتپةي تذتقئنعا ءتذستئ. ولاردئ جاياؤلاتئپ تاؤداعئ توپوليةأكا سةلوسئنا اتقا قونعان كونداؤروأ ءوزئ ايداپ اكةتتئ. جيئنئپ، بؤئنعاندارئنشا سور بولعان ارتتاعئ كارئ-قذرتاث، بالا-شاعا، اراعا ةداؤئر ؤاقئت سالئپ اتتانادئ. شئتئرمان اراسئنداعئ بذل تار سوقپاق توزاققا اپاراتئن جول ئسپةتتةس بولئپ شئقتئ: كوش جارتئ شاقئرئم ذزادئ ما، جوق پا، ءولئپ جاتقان ادامنئث ذستئنةن ءتذستئ. وقتان ولگةن. كوشتةگئلةر «اكةتايئم-اؤ» دةپ شؤلادئ دا قالدئ. جيئرما-وتئز ادئمنان كةيئن تاعئ وسئنداي ولئك، تاعئ ؤ-شؤ. الئسقا ذزاپ نة كةرةك، انة بذتا ئشئندة ءذشئنشئسئ قانسئراپ جاتئر. ودان ارئرةكتةگئ تورتئنشئسئندة شالا جانئ بار ةكةن، ئثئرسئدئ.

توپوليةأكاعا جةتكةنگة دةيئن تالاي ادام وسئلاي قازا تاپقان. ال كوشتئ ايداپ جةتكئزگةن وتريادئن قارسئ العان كونداؤروأ جولداستارئنا قاراپ:  -اداسپادئثدار ما؟ مةن سةندةر اداسپاسئن دةپ جول بويئ بةلگئ قالدئرئپ وتئردئم، -دةپ ئرجيا ءماز بولدئ.

   ةل الدئندا، كئر جؤئپ، كئندئك كةسكةن جةر الدئندا، جاراتقان ءتاثئرئسئ الدئندا، اقئرئ وكئمةت الدئندا جازئعئ جوق جاندار بولسا دا، ايؤاندئقپةن ولتئرئلگةندةر ةسئمئن ءبئز بئلمةيمئز. ءسئرا، ادام قذنئ قوتئر توقتئعا تاتئمايتئن سول ةسئمدةر ءبئر قاعازعا جازئلئپ قالدئ ما ةكةن؟ ءاي، قايدام... توپوليةأكاعا باراتئن ساي ئشئندةگئ سذرلةؤ بويئندا تومپةشئكتةر وسئدان 15-20 جئل بذرئن اپ-انئق كورئنئپ جاتاتئن. ؤاقئت شئركئن، ولاردئ دا تةگئستةپ-اق تاستاپتئ. (مةثعالي مؤسين. «تذنةكتة تذنشئققاندار»، 1998 -جئل).

  ةلدئث اؤا كوشؤئ قاندئ وقيعالارمةن ذشتاسئپ جاتتئ. قارسئلئق بولعاننان كةيئن ةكئ جاققا دا وثاي تيمةيدئ عوي. زايساننئث ءبئر كةزدةگئ مةرةكةلئك جيئن وتكئزةتئن ورتالئق الاثئندا جاستارعا «ريةأوليؤتسيا قذرباندارئ» دةپ تذسئندئرئلةتئن باؤئرلاستار زيراتئ بار. وسئ ارادا جيئن وتةدئ، بالالار پيونةرلئككة قابئلدانادئ، جاستار گذل شوقتارئن قويادئ. بذل قازا بولعان قئزئل اسكةرلةر شةكارا اسپاقشئ بولئپ كوشئپ بارا جاتكان ءالئباي مةرگةننئث اؤئلئن الدةبئر بةلسةندئنئث حابارلاؤئمةن قؤا شئققان ةكةن. ارتتارئنان قؤعئن كةلة جاتقانئن كورئپ، ءالئباي اؤئلئن ارئ قاراي قويا بةرئپ، ءوزئ جاقسئلاپ بةكئنئپ الئپ، اتئس باستاعان. وسئ اتئستا قؤعئنشئ قئزئل اسكةرلةر تذگةلدةي وققا ذشئپ، ءالئباي قذتئلئپ كةتةدئ. وسئ قذربان بولعان جاؤئنگةرلةردئث ءالئبايدا ذزئندا ءوشئ، قئسقادا كةگئ جوق. باستئقتارئنئث بذيرئعئن ورئنداؤ كةزئندة كوز جذمدئ. ولار دا سولاقاي ساياساتتئث قذرباندارئ.

   1931 - جئلعئ 15 - ناؤرئزدا اؤداندئق اتقارؤ كوميتةتئ پرةزيديؤمئنئث ماجئلئسئندة رةسمي تذردة اؤدانداعئ جاعداي وتة ناشار دةپ باعا بةرئلئپ، ذجئمداستئرؤدئث دذرئس وتپةؤئ جانة ءبئرقاتار دايئنداؤ ناؤقاندارئنئث كذيرةؤئ، اؤدانداعئ جاعدايدئث توزگئسئز بولؤئ باي-كؤلاكتاردئث ذگئتئ سالدارئنان دةگةن قورئتئندئ جاسالدئ. كولحوزداردئث قذلاؤئ، تذتاس كولحوزدار مةن حالئقتئث شةكارادان ارئ اسؤئ بايلار مةن اتقامئنةرلةردئث كةثةس وكئمةتئنئث ساياساتئنا قارسئ ذگئتئنةن بولدئ دةپ، وسئعان كئنالئ دةگةن 47 ادامنئث ءتئزئمئ بةرئلگةن (ش ق و مةملةكةتتئك مذراعاتئ، 788-قور، 1-جازبا). وكئنئشكة قاراي، شةتكة كةتكةن قانداستار سول كةتكةننةن مول كةتتئ. ءئشئنارا ءار جئلداردا قايتا ورالعاندار وراسان ادام شئعئنئنئث ورئنئن تولتئرا المادئ. «التايدان ساؤئرعا دةيئن قئتاي شةكاراسئ بويئندا سوزئلئپ جاتقان ذلان-بايتاق اؤماقتئث حالقئ بوسئپ كةتكةندة، ولاردئث جةرئنة كورشئلةس تارباعاتايدان 3000 ءذيدئ ايداپ اكةلئپ، 1931 - جئلئ «قازاقستان» كولحوزئن قذرئپتئ» دةپ جازادئ س. بازاروأ («ساؤئر-سايقان ساياسئندا» كئتابئ).

  وتئزئنشئ جئلدارداعئ الاپات اشتئق زايسان جةرئندة دة بولدئ. «...جول-جونةكةي قئرئلعان مال، اشتان ولگةن ادام كذنئ بذگئنگة دةيئن كوز الدئمنان كةتكةن ةمةس. ذدةرة كوشكةن حالئق ارام ولگةن مالدئث ءئشئن جارئپ، باؤئرئن سؤئرئپ الئپ، وتقا قاقتاپ جةپ وتئرادئ. ومئراؤداعئ ءسابيئن قذشاقتاپ وتئرئپ ءولئپ كةتكةن انالاردئث بةتئ جابئلماي قالعان جاعدايلار دا كةزدةسئپ وتئردئ. ةر ادام، ايةلدةردئث اش ذسقئن كةلبةتئ وتة ايانئشتئ ةدئ...» دةپ ةسكة الادئ الاپات اشتئق جونئندة ةثبةك ارداگةرئ ءقابدئراحئم ابةي.ذلئ  («دوستئق» گازةتئ. 7 قازان 1992 جئل).

  قذربان بولعاندار سانئ ةشقاشان رةسمي تذردة ايتئلمادئ. ءبارئن «اؤا كوشتئگة» قوستئ، شئن قذرباندئق فاكتئلةرئ بذركةمةلةندئ. اشارشئلئق تؤرالئ ةستةلئكتةردة، مذراعاتتاردا مالئمةتتةر كةزدةسةدئ.  قورئتا ايتقاندا، ةل باسئنا تذسكةن ناؤبةت ذمئتئلماؤئ ءتيئس. ول بذگئنگئ ةگةمةندئكتئث قادئرئن ءبئلؤ ءذشئن دة، بولاشاقتا ساباق الؤ ءذشئن دة كةرةك.

   عالئم بايباتئروأ 

دةرةككوز:«اناءتئلئ» گازةتئ