جذرت ايتئپ جذرگةندةي جانارئ جاسئپ، شةتةل اسئپ كةتپةپتئ. سول باياعئ وتكئر قالپئ. تةك جذمئسسئز جذرگةنئ بولماسا... «ونةرمةن قايتا» قاؤئشتئم دةيدئ. «يتجةككةن اسئپ، ةشقايدا كةتكةن جوقپئن، «قارا تئزئمگة» دة ئلئنگةن ةشتةثةم جوق. ةل قاتارلئ تئرلئك قئلئپ جاتئرمئن» دةپ جذرتتئ دؤ كذلدئرئپ جاتتئ.
ايتپاقشئ، امانات ينتةللةكتؤالدئ پئكئرسايئس كلؤبئنئث بذل جولعئ كوتةرگةن ماسةلةسئ دة وثاي بولمادئ. كلؤبتئث جةتةكشئسئ بةرئك ءؤالي ورتاعا «سوثعئ كةزدةرئ قازاق قوعامئندا مةملةكةت قذراؤشئ قازاق ذلتئنئث تاؤةلسئزدئك جولئنداعئ كذرةسئن جوققا شئعارئپ، قيانات جاساؤشئلار كوبةيئپ كةتتئ. نةگة؟» دةگةن ساؤال تاستادئ. وسئدان ءبئراز ؤاقئت بذرئن قازاقتئث حاس جاؤئ «أرةميا» گازةتئنة دانيار اشئمبايةأ دةگةن ساياساتتانؤشئ الدة ساياساتكةر (ءوزئن كوبئنة ساياساتكةر دةپ جارنامالاپ ءجذر - اأتور) «قازاقتار تاؤةلسئزدئك ءذشئن كذرةسكةن جوق. مةن «الاش وردا» نةمةسة جيئرماسئنشئ جئلدارداعئ پانتذركئستئك كوثئل-كذيلةردئ ايتئپ وتئرعان جوقپئن. ءبئراق بذدان كةيئن، تئپتةن ك س ر و تاراعانعا دةيئن تاؤةلسئزدئك ءذشئن قانداي دا كذرةس جذرگئزئلگةن جوق»، - دةپ مالئمدةمة جاساعان ةدئ. باسقاسئ-باسقا، بةلگئلئ عالئم، اكادةميك راحمان الشانوأتئث تؤعان ذلئ بذلاي دةپ ساندئراقتايدئ دةپ ةشكئم كذتپةسة كةرةك. كةزئندة اتاقتئ جازؤشئ ءئلياس ةسةنبةرليننئث بالاسئ ءوز دئنئنةن باس تارتئپ، جات پيعئلدئ، وزگة سةنئمنئث جةتةگئندة كةتكةن دة قالئث قازاق ءذنسئز قالا الماعان ةدئ. «بذنئث نة؟ كةرئ قايت...»، - دةپ شئرئلداعان حالئقتئث ءذنئن قئستئرماستان اداسقاندا امالسئز جذرت «ةةة، اكةسئنئث ابئرويئنا وبال بولدئ-اؤ» دةپ قابئرعاسئ قايئسقان بولاتئن. ال اشئمبايةأتئث اكةسئ... ذلئنا باسؤ ايتا الماعانئ ما؟
بذل جولئ دا قذزئرلئ مةكةمةلةر ادةتتةگئسئندةي ورئس باسئلئمدارئ ساندئراقتاپ جاتقاندا بئلق ةتپةدئ. تةك، مئث بولعئر ةرمذحامةت ةرتئسبايةأ قانا «1896 - جئلعئ ساناق بويئنشا 4 ميلليون 600 مئث قازاق بولسا، 1959 - جئلعئ ساناق بويئنشا 2 ميلليون 900 مئثئ عانا قالدئ. قازاقتار تراگةدياسئن الةم تاريحئنداعئ ةث ءبئر قورقئنئشتئ انتروپولوگيالئق زذلماتتئث ءبئرئ دةپ اتار ةدئم. ةندئ بذگئن «قازاقتار ةشقاشان تاؤةلسئزدئك ءذشئن كذرةسپةدئ» دةپ مالئمدةؤ - ذلتتئ قورلاؤ، جازئقسئز قذربان بولعان ميلليونداردئث رؤحئنا ءتئل تيگئزؤ»، -دةپ سيپاي ءوتتئ. بذنئث ءوزئ جذرةكتةن شئققان ءسوز بولماسا كةرةك. جؤرناليستتةردئث اشؤعا بؤلئعئپ تذرئپ، قابيدةن ذلئنئث اؤئزئنان سؤئرتپاقتاپ شئعارئپ العان مالئمدةمةسئ.
الاش بالاسئ «ةرتئسبايةأ ايتتئ، بولدئ!» دةگةن جوق، اشئمبايةأتئث وعاش ءارئ ءبئرتذرلئ پئكئرئنة بةي-جاي قالا المادئ. بةكبولات تئلةؤحاننئث ايتؤئنشا، ساياساتتانؤشئ دانيار اشئمبايةأ سةكئلدئلةر وزبئر جذيةنئث قازاقتئ ذلتسئزداندئرؤ ساياساتئنئث جةمئسئ. «كةشةگئ قازاقتئث باسئنا سور بولئپ ءتيئپ، قامئت بولئپ كيئلگةن وتارلئق ساياساتتئث جةمئسئ بذگئنگئ تاثدا ءوز ذلتئن جامانداعان اشئمبايةأ، ةشكئ سذيرةتكةن ةرمةك، (تذرسئنوأتئ ايتادئ)، جذرتتئث توسةگئن سئعالاعان جاننا يسابايةأالار بولئپ ءتيئپ جاتئر. ذلتتئق ؤئزدان اجئراپ قالعاندار نة بولسا دا ايتؤدان تايئنبايدئ. ويتكةنئ، ءوز تاريحئن ءوز تئلئندة وقئماعان، بئلمةيدئ. سونئمةن قاتار بذنئث ارتئندا ساياسي كذشتةردئث مئسئقتئلةؤ ساياساتئندا جاتئر. جالپئ قازاق حالقئن «تاؤةلسئزدئك جولئندا كذرةسپةدئ» دةؤ - ذلت تاريحئنا جاسالعان ذلكةن قيانات بولئپ ةسةپتةلةدئ»، - دةيدئ ول.
قازاق تاريحئندا ازاتتئق جولئنداعئ كذرةستئث ءبئر ساتكة دة تولاستاماعانئن دالةلدةيتئن تاريحي دةرةكتةر از بولماسا كةرةك. كوزئ قاراقتئ وقئرمان ХVIII -عاسئردئث سوثئنداعئ سئرئم داتذلئنئث، ХІХ -عاسئردئث 30-40 - جئلدارئنداعئ كةنةسارئ حاننئث ذلت ازاتتئق قوزعالئسئن ايتپاعاننئث وزئندة، قازاق ذلتئ وتكةن عاسئردا دا تاؤةلسئزدئك جولئندا تذرلئ تاسئلدةردئ قولدانا وتئرئپ، ايانباي كذرةسئپ كةلگةنئن بئلمةيدئ دةي المايمئز. بارلئق ماسةسة ءتول تاريحئمئزدئ تذگةندةي الماي وتئرعانئمئزدا بولسا كةرةك. «ويتكةنئ مذنئث ءبارئ وقؤ جذيةسئندة جوق. سوندئقتان ول تاريحي ساناعا سئلكئنئس جاسالماي وتئر. ول ءذشئن تاريحشئلار مارتةبةسئن كوتةرئپ، اكئمشئلئكتةردةگئ ئشكئ ساياسات بولئمدةرئنة تاريحشئلاردئ جذمئسقا قابئلداؤ قاجةت. ءبئر حالئقتئ باعئندئرؤدئث ةكئ جولئ بار، ءبئرئ - قارؤ ارقئلئ جةر بةتئنةن جويئپ جئبةرؤ. ةكئنشئسئ - ذلتتئث تاريحي ساناسئن ءوشئرؤ. ءبئزدئ قئرئپ كوردئ، قذدايعا شذكئر، جويئلئپ كةتكةن جوقپئز، سودان سوث تاريحي سانامئزدئ ءوشئرؤدئ قولعا الدئ. سول سانانئ تابيعي قالپئنا كةلتئرمةي ذلت بئرلئگئ كوتةرئلمةيدئ»، - دةيدئ ب.تئلةؤحان.
بذل - قاناي شالدئث بالاسئنئث باياعئدان-اق شئرئلداپ ايتئپ جذرگةن دذنيةلةرئنئث ءبئرئ. ال ءماجئلئس دةپؤتاتئ الدان سمايئلدئث ويئنشا، «ذلت جاؤلارئمةن» كذرةسؤ ءذشئن باسقاشا تاكتيكاگا كوشؤ كةرةك سةكئلدئ. «جاقئندا «مةملةكةت قذرؤشئ ذلت دةگةن - ساندئراق» دةگةن ماتةريال جاريالاندئ. بذل دا سول «أرةميا» گازةتئندة جاريالانعان دذنية. كوپتةگةن ورئس ءتئلدئ باسئلئمدار، اسئرةسة «أرةميا» گازةتئ قازاق قوعامئنا جوسپارلئ تذردة قارسئ كذرةس جذرگئزئپ كةلةدئ. سويتة تذرا وسئعان ءتيئستئ ورگاندار باعا بةرمةيدئ، نازار اؤدارمايدئ. ولارمةن جةكة كذرةسة المايمئز. جةكة كذرةسؤ مذمكئن ةمةس. وسئلاردئ باقئلاپ وتئراتئن مينيسترلئك بار، اگةنتتئك، پروكؤراتؤرا دةگةندةر قايدا قاراپ وتئراتئنئن تذسئنبةيمئن. اشئمبايةأتارمةن الئسا بةرگةنشة قذزئرلئ ورگانداردئث نازارئن اؤدارتؤ كةرةك»، - دةيدئ الدان مئرزا.
ءبئراق بذنداي ئزعارلئ سوزدةر قاراپايئم كلؤب اينالاسئندا ةمةس بيئك مئنبةردةن، پارلامةنت تورئنةن ايتئلؤئ ءتيئس ةدئ. وكئنئشكة قاراي پارلامةنت مئنبةرئ جذرت اراسئندا ءمانساپ دةپ قانا تذسئنةتئن ذعئمعا اينالدئ. شئن مانئندة «بيئك مئنبةر - ذلت ءسوزئن سويلةيتئن قاسيةتتئ ورئن» دةگةنئ كوبئ ءذشئن جاي «گالوچكا» عانا بولئپ قالدئ. ويتپةسة، پارلامةنت دةپؤتاتتئعئنان ذمئتكةر بولعان بةلگئلئ بوكسشئ ةرماحان ئبئرايئموأتاردان «نة ءذشئن دةپؤتات بولؤدئ ءجون كوردئثئز» دةگةندةرگة «ونئث نةسئ جامان؟ استئثدا قئزمةتتئك كولئگئث، باسئثدا ءذيئث بولادئ»، - دةپ جاؤاپ بةرمةيتئن ةدئ. بذنئ باتئرعا ءتان اثعالدئق دةپ جورئعاندار دا بارشئلئق. ءبئراق حالئقتئث باتئرئنئث باسئندا ءذيئ جوق، استئنا مئنةر كولئككة زار دةپ ويلاماعان ةكةنبئز... بذل ءذشئن ارينة، كذرزئ جذدئرئقتئ جئگئتتئ كئنالاؤعا دا بولماس. ويئندا نة بار سونئ ايتتئ. وزگةلةر قذساپ قئلئمسئعان جوق. «جوعارعئ وقؤ ورئندارئنئث تذلةكتةرئن جذمئسقا ورنالاستئرؤعا كةپئلدئك بةرئپ، ةث تومةنگئ كذنكورئس شةگئن 200 مئثعا جةتكئزةمئز» دةپ اثعال حالئقتئث سةنئمئن «جاؤلاعان» كومؤنيستتئك پارتيانئث كةبئن كيگةن جوق. اقجول پارتياسئ ذسئنعان 79 ذمئتكةردئث ئشئنةن «سؤئرئلئپ» العا شئققان سةگئزدئك تة ءذنسئز. ذلانعايئر قازاق دالاسئنئث شاثئن بذرقئراتئپ ارالاپ شئققان سوث بولدئرئپ قالدئ ما ةكةن الدة؟ الدةن بولدئرسا كةشةگئ كذللئ ةلدئ شؤئلداتئپ «كوپشئلئككة قول جةتئمدئ تذرعئن ءذي؛ 2020 - جئلعا قاراي قازاقستاندئقتاردئث 90 پايئزئنئث مةملةكةتتئك ءتئلدئ مةثگةرؤئنة قول جةتكئزةمئز» دةگةن ؤتوپياعا بةرگئسئز ؤادةلةرئن قالاي ورئنداماق؟ بالكئم سول سةگئزدئث ورنئندا امانگةلدئ ايتالئ مةن جازؤشئ سماعذل ةلؤباي، نةمةسة اقئن يسرايئل ساپارباي جانة جؤرناليست قازئبةك يسانئث ءبئرئ وتئرعاندا...
بذل ارينة، زاث شئعارؤشئ ورگاندا وثشةث قايتئپ كةلگةندةر مةن داؤرةنئ وتكةندةر وتئر دةگةنئمئز بولماسا كةرةك. ورةسئ بيئك ازاماتتار مةن قازاناتتار دا بارشئلئق. بذل تؤرالئ اثگئمة بولةك. الايدا قانشا اسئرا ماقتاساق تا، «ءبارئن توثكةرئپ تاستايمئز» دةيتئن يدةيالدئ ساياساتكةر ةشؤاقئتتا بولعان ةمةس. ول ءذشئن ومئرگة ةكئنشئ تةتچةر، ةكئنشئ چةرچيل بولئپ كةلؤ كةرةك. دةگةنمةن، شاحانوأشا «شئرئلداپ»، شةراعاث ءتارئزدئ «شيراتئپ» الؤ سةكئلدئ اساؤ مئنةز كورسةتؤ ءبارئنئث قولئنان كةلةتئن ءئس سةكئلدئ. تةك... جارتئ پايئز بولسا دا قازاقشا ويلايتئن باستار جةتئسپةدئ. سوندئقتان دا بولار ءتورت جئل بويئ توردة وتئرئپ، اقئل ايتقانسئعانئمةن جذرتتئث ةسئندة قالعانئ دا از. ةل-جذرتقا «سذيكئمدئ» ءجذزئن كورسةتپةستةن كةتئپ جاتئر. حالئقتئث ساناسئنان ءبئرجولاتا ورئن تةپكةندةرئ دة جوق ةمةس. ءبئراق مذنداي باقئتقا ية بولعاندارئ نةكةن-ساياق: شةرحان مذرتازا، امانگةلدئ ايتالئ، بةكبولات تئلةؤحان، يراك ةلةكةيةأ تاعئسئن تاعئلار...
بذل توپ تورةدةي بولئپ توردة وتئرعاندا بالكئم ذلتتئ قارالايتئن ذياتسئز سوزدةر ايتئلماس تا ةدئ...
بذركئت نذراسئل
دةرةككوز:«نامئس» سايتئ