ذلدئ ذيلةندئرؤگة قورقاتئن بولدئق
تذسئنگةن ادامعا بذل سوزدة ذلكةن ءمان جاتئر. ارينة، ونئ ادام جاس كةزئندة جةتة ذقپاؤئ مذمكئن. ءبئراق كةيئن ؤاقئت وتة، ءومئردئ كورة كةلة ونئث استارئن سةزئنگةندةي بولاسئث. قازاق قئزئ قاشاندا - ذلتئمئزدئث ايناسئ، وتباسئنئث بةرةكةسئ. سوندئقتان ءاربئر شاثئراقتاعئ انا قئزئ تؤئلعاننان باستاپ، ونئث ءتالئم-تاربيةسئنة، سويلةگةن سوزئنة، دايئنداعان تاعامئنا، بوي-باسئنئث كذتئمئنة دةيئن ايرئقشا كوثئل ءبولئپ، ذنةمئ نازارئندا ذستاعانئ دذرئس دةر ةدئك.
ارينة، پةرزةنتتئ ذل نة قئز دةپ بولمةيمئز. ءبئراق قئز بالانئث جاتجذرتتئق ةكةنئن دة ذمئتؤعا بولمايدئ. سةبةبئ، ءاربئر ءذي نازئك جذرةكتئ قئزدارئن جاستايئنان گذلدةي ايالاپ، وقئتئپ، تاربية بةرگةنمةن دة، ول ةرتةث ءبارئبئر وزگة اؤلةتتئث نةمةسة شاثئراقتئث ابئرويئن اسئرادئ، باقئتئن شالقئتادئ
مئنة، سول كةزدة جاثا ءذيدئث بوساعاسئن اتتاعان كةلئننئث بويئنداعئ بارلئق قاسيةتتةر جارقئراپ كورئنةدئ. سول ؤاقئتتا جاستايئنان تاربية الئپ، ومئرگة بةيئمدةلگةن قئز بالا اتا-اناسئنا دا ذلكةن العئس اكةلةدئ. سول ةلدئث ذلكةندةرئ جاقسئنئ كورمةي تذرمايدئ. الاقاندارئن جايئپ: «اينالايئن، وركةنئث ءوسسئن. جاقسئ ءتالئم-تاربية العان ةكةنسئث. وسئنداي يبالئ ةتئپ وسئرگةن اكة-شةشةثة، ياعني، ءبئزدئث قذدامئز بةن قذداعيعا مئث دا بئر راحمةت» دةپ اق باتاسئن بةرةدئ.
ال تذسكة شةيئن توسةكتة جاتئپ الئپ، ةنةسئنئث قولئن ذزارتؤدئث ورنئنا وعان قارسئ شئعئپ، شاپئلداپ، بةتتةن الئپ تذراتئن كةسئر جاس كةلئنگة قاشانعئ شئداسئن:
«قانداي جةتةسئز ةدئث. كورگةنسئز جةردئث پةرزةنتئ ةكةنسئث عوي. ءوزئثدئ قانداي ادام تاربيةلةگةن» دةپ رةنئشئن دة ءبئلدئرئپ جاتاتئنداردئ دا بئلةمئز.
وتباسئنداعئ ذل مةن قئز بالانئ ءوزئنئث تابيعاتئنا ساي تاربيةلةگةن ءجون سةكئلدئ. سوندئقتان، ءاربئر انا قئزدارئ ةس بئلگةننةن باستاپ، ونئث مئنةز-قذلقئن، ءئس-ارةكةتئن قاداعالاپ، جاقسئدان ذيرةنؤگة، جاماننان جيرةنؤگة باؤلئعانئ ابزال دةر ةدئك.
نةگئزئندة قازاقتئث وتباسئندا قئزدئث تاربيةسئمةن اناسئ اينالئسادئ. بويجةتكةن بارلئق سئرئن دا، قؤانئشئن دا ةث الدئمةن اناسئمةن بولئسةدئ. سوندئقتان، پاراساتتئ ءاربئر انا قئزدارئنئث شئن مانئندةگئ سئرلاس دوسئنداي بولئپ جاتسا ارتئق ةمةس. ارينة، ةر بالاعا قاشان دا اكةسئ جاقئن.
قئز بالانئث تاربيةسئندة انانئث ةرةكشة ورئن الاتئندئعئن بوسقا ايتئپ وتئرعان جوقپئز. ويتكةنئ، ومئردةن كورئپ جذرگةنئمئزدةي، قايسئبئر بويجةتكةندةر تذرمئسقا شئققان سوث، ةركةتوتاي بولئپ وسكةندئكتةن، ةشقانداي شارؤاعا قئرئ بولمايدئ. بارعان جةرئندة كةلئن بولئپ تا جارئتپايدئ. ةث بةرئسئ تاماق پئسئرؤدئ دة بئلمةيدئ. كةيدة ونئسئ كذيئپ-جانئپ، بذكئل ءذيدئ ساسئتئپ، بئقسئتئپ جاتادئ.
سونان سوث، ايةل ادامنئث ذيدةگئ مئندةتتةرئنئث ءبئرئ، ارينة، ول ءذيدئ تازا ذستاؤ. وكئنئشكة وراي، ونئ وسئلاي ةتؤدئث ورنئنا ءار زات شاشئلئپ، كةلگةن ادامنئث كوزئنة ولار قوراشتانئپ كورئنةتئن ساتتةردئث دة كؤاسئ بولئپ ءجذرمئز.
«قئزعا قئرئق ذيدةن تئيئم»
حالقئمئز بذل اتالئ ءسوزدئ دة بوسقا ايتقان جوق. ونةگةلئ شاثئراقتاردا قئز بالانئث تارتئبئنة، ءجذرئس-تذرئسئنا دا ايرئقشا نازار اؤدارادئ. قازاق وتباسئلارئندا قئز بالانئث ءتذن ورتاسئندا ورالئپ، اؤزئنان ئشئمدئكتئث جاعئمسئز ءيئسئ بذرقئراپ جاتؤئ دا جاقسئلئقتئث نئشانئ ةمةس. سول سةبةپتةن دة ءاربئر شةشة قئزئنئث ساناسئنا وسئ ذلتئمئزعا جات نارسةلةردئ ايتئپ، ونةگةلئ جايلاردئ كئشكةنتاي كةزدةرئنةن باستاپ سئثئرة بةرسة ةشقانداي ارتئق ةمةس.
وسئ وتكةن جئلداردا قئز بالانئث تاربيةسئنة بايلانئستئ ءبئرقاتار ماقالالار جازدئم. ونئث ءبارئ دة ومئردةن الئندئ. سوندا بايقاعانئم، اؤئلداعئ قئزدار قالاعا كةلگةن سوث ةركئندئكتئث ءجونئ وسئ ةكةن دةپ بةتئمةن كةتةدئ. كةيبئرةؤلةرئ، ءتئپتئ، اتا-اناسئن الداپ، ياعني وقئپ ءجذرمئن، جذمئس ئستةپ جاتئرمئن دةگةن سةبةپتةرمةن وزدةرئنة ذقساعان جةثئل مئنةزدئ جئگئتتةردئث ئقپالئمةن كةتةدئ. ولاردئث كذندةلئكتئ باراتئن جةرئ باياعئ، مةيرامحانا، شاتحانا، تذنگئ كلؤب.
ونئث ار جاعئ قانداي بولاتئندئعئن زةردةلئ وقئرمان ئشتةي سةزئپ تة وتئرعان شئعار، ويناقتاپ ءجذرئپ، وت باسقان «كوثئلشةك» بويجةتكةندةر اياقتارئنئث قالاي اؤئر بولئپ، بوساناتئن ايئ-كذنئ جةتئپ قالعاندئعئن سةزبةي دة قالادئ. سول كةزدة وزدةرئن تذراقتئ مةيرامحانالارعا شاقئرئپ تذراتئن سةرئسئماق جئگئتتةرئ «مةنئ وسئلاي تاعدئر تالقئسئنا تاستايسئث با، ذيلةنسةثشئ» دةگةن ءسوزدئ ةستئگةندة، ولار وت باسقانداي شوشئپ، سودان قايتئپ ورالمايدئ.
سودان امالسئز ومئرئمةن قوشتاسايئن دةسة جان ءتاتتئ. اياعئ اؤئر قازاق قئزدارئنا پةرزةنتحاناعا بارؤئنا نةمةسة تذسئك جاساتؤعا تؤرا كةلةدئ. قالاداعئ پةرزةنتحانالارعا نةمةسة دارئگةرلةرگة كورئنئپ جاتسا، مةيلئ عوي. الايدا بولارئ بولعان سوث، ونئ جذرتتان جاسئرعئسئ كةلئپ، كةيبئرةؤلةر كولدةنةث وتكةن كوك اتتئلاردئث سوزئنة ةرةدئ. ءسويتئپ، قئلمئستئق جولعا يتةرمةلةيتئن جولمةن ابورت جاساتادئ. وكئنئشكة وراي، وندايلاردئث كوبئ جذرةگئ نازئك قئزدارئمئزدئث ولئمئمةن اياقتالئپ جاتاتئن جايلاردئ دا بئلةمئز.
وسئ ايتئلعاندارمةن قاتار كةيبئر قاراكوز قئزدارئمئز پةرزةنتحانالارعا بارئپ بوسانادئ دا جارئق دذنيةگة كةلمةي جاتئپ، جاس نارةستةلةردةن باس تارتئپ، سوندا قالدئرئپ كةتةدئ. ال ءوزئ قولئنا الايئن دةسة، اؤئلداعئ اتا-اناسئنان قورقادئ. ءسويتئپ، وسئنداي جالعان نامئسقا سالئنادئ.
ءوزئم بئردة وبلئس ورتالئعئنداعئ پةرزةنتحانادا بولئپ، بالاسئن امالسئز تاستايئن دةپ جاتقان جاپ-جاس قازاق قئزئمةن كةزدةستئم. سويتسةم، ونئ اؤئلداعئ ؤاقئتشا ناؤقاندئ جذمئس ئستةؤگة كةلگةن وزگة ذلتتئث وكئلئ، «سةنئ كذيدئم-ءسذيدئم» دةپ ءجذرئپ، جةمة-جةمگة كةلگةندة تاستاپ كةتئپتئ. سودان قارابةت بولعان الگئ بةيباق، اتا-اناسئنا ايتؤدان بةتئ شايلئعئپ، وسئنداي قادامعا بارئپ وتئرعاندئعئن، ةكئ كوزئن كولدةتئپ وتئرئپ جةتكئزدئ.
مئنة، وسئنداي الدئ-ارتئن تةرةث ويلامايتئن بويجةتكةندةردئث كةسئرئنةن قانشاما جةتئم بالالار ذيئندة سابيلةر تاعدئر تاؤقئمةتئن تارتؤدا.
سونداي جازئقسئز بذلدئرشئندةردئث ءبئرقاتارئ ءبئرقاتار وبلئس ورتالئعئنداعئ «دةلفين» بوبةكتةر ذيئندة تاربيةلةنئپ جاتئر. ولاردئ كورگةندة جذرةگئندة ذياتئ بار ءاربئر قانداسئمئزدئث قانئ باسئنا شاپشئپ، قئزدارئمئز ءذشئن جةرگة قارايدئ.
بذل بالالار ةشتةثةدةن دة كةمدئك كورئپ جاتقان جوق. كيئم كوك، تاماق توق. مذنداعئ تاربيةشئلةر مةن ماماندار ولارعا ءوزئنئث تؤعان شةشةسئ بةرمةگةن تاربيةنئ بةرئپ، ءتذن ذيقئسئن ءتورت بولئپ ءجذر. الايدا ولارعا ءوزئن مئناؤ جارئق دذنيةگة اكةلگةن شةشةلةرئنئث ءبئراؤئز «بوتام»، «قذلئنشاعئم»، «اينام» دةگةن جئلئ ءسوزئ جةتة بةرمةيدئ.
جةزوكشةلئك جايئلئپ بارادئ
ماماندئعئمئز كاسئبي جؤرناليست بولعان سوث، بارلئق باسئلئمداردئ وقئپ، تةلةديداردئ كورئپ وتئراتئندئعئمئز دا ةشكئمنةن جاسئرئن ةمةس. سوندا ايقئن بايقالاتئندئعئ قازاق قئزدارئنئث اراسئندا دا جةزوكشةلئكتئ كذنكورئس كوزئنة اينالدئرعاندار دا بارشئلئق.
بذرئندارئ الماتئداعئ ذلكةن مةيرامحانالاردا قالتاسئ كوك قاعازعا تولئ شةتةلدئكتةر مةن قوناقتاردئ اثديتئن جةثئل ءجذرئستئ قئزدار جايلئ كوپ جازئلاتئن. سونداي-اق وسئ بذرئنعئ استاناداعئ سايئن كوشةسئندةگئ تذنگئ بيكةشتةر مةن ءتانئن ساؤدالايتئن بويجةتكةندةر جونئندة دة كوپشئلئككة ذلكةن وي سالار ماقالالار دذنيةگة كةلدئ.
سوثعئ كةزدةرئ مذنداي جةثئل جولمةن اقشا تابؤعا ارةكةت ةتكةن قئزدارئمئز ءتذرلئ ساؤنالار مةن قوناقذيلةردئ جاعالايتئن بولئپتئ. ارينة، ولار مذنداي ارةكةتتةرگة قايبئر جةتئسكةننةن بارئپ ءجذر دةيسئز. ءبئراق قازاقتئث قئزئ دةگةن ارداقتئ اتتئ جامئلئپ جذرگةن سوث، كئشكةنة نامئس، ار-ذيات دةگةن بولؤئ كةرةك ةمةس پة.؟
وسئ ارادا تاعئ ءبئر توقتالا كةتةر جاي، الگئ جةزوكشةلئكپةن اينالئساتئن قئزداردئث كوبئسئ ءارلئ دة كورئكتئ بولئپ كةلةدئ. ولار شاماسئ وسئ سذلؤلئعئمئز ماثگئلئك تذرادئ دةپ ويلاسا كةرةك. ةرتةث ءبارئ دة ؤاقئتشا ةكةندئگئنة كوزئ جةتكةن كةزدة وكئنةرئ حاق. ءبئراق، ول كةزدة ءبارئ دة كةش بولادئ.
تاعئ ءبئر قئزداردئث ءبئر توبئ شةتةلگة جالعان ؤادةنئ ءذيئپ-توگئپ جئبةرةتئن اگةنتتئكتةرگة سةنئپ قالادئ. باياعئ كوپ قارجئعا كةنةلةمئز دةگةن وي ولاردئ الاياقتاردئث قارماعئنا قالاي تذسئرگةندةرئن دة بئلمةي، مذحيتتئث ارعئ جاعئنداعئ قايسئبئرةؤلةردئث پايدا تابار جةزوكشةلةرئنة اينالعاندا عانا ساندارئن سوعادئ. سول شةتةلدةردةن تؤعان جةرئنة ورالا الماي، باستارئن تاؤعا دا، تاسقا دا ذرئپ جذرگةن قاراكوز قئزدارئمئز جونئندة كةزئندة تالاي ةستئدئك.
بايلئق ئزدةگةن قئز بالةگة جولئعادئ
وسئ ارادا سوثعئ دةرةكتةرگة سذيةنةتئن بولساق، ءبئزدئث قازاقستاندا بذل كذندةرئ 120 مئثنان استام كذيةؤگة شئقپاعان كارئ قئزدار بار ةكةن. بذل ةسةپكة الئنعانئ عانا. الئنباعاندارئ قانشاما. اتالمئش دةرةكتةر جئلدا قانشاما قازاق بالالارئ دذنيةگة كةلمةي جاتئر دةگةن ءسوز.
ةندئ وسئ كارئ قئز اتانئپ، وث جاقتا وتئرئپ قالؤدئث سئرئ مةن سةبةپتةرئنة دة توقتالئپ كورةلئك. ارينة، وقئعان، ءوز قاتارئثنان قالماي، قئزمةت اتقارئپ، ومئردةن ءوز ورنئن تاپقانعا ةشتةثة دة جةتپةيدئ. قذدايعا شذكئر، جوعارئ ءبئلئم دة بار، ابئرويلئ قئزمةت اتقاراتئن، كذيةؤئن دة ءپئر تذتئپ، بالا-شاعاسئن دا ةشكئمنةن كةم قئلماي تاربيةلةپ وتئرعان نةبئر ارؤ قئزدارئمئز جةتةرلئك. ولاردئث اتئ-ءجونئن ةستئگةندة ئشتةي مارقايئپ قالامئز.
الايدا، قازاق قئزدارئنئث بارئنة توپئراق شاشؤدان اؤلاقپئز. دةگةنمةن دة وقيمئن، كانديداتتئق ديسسةرتاسيا قورعاپ، قئزمةتكة ية بولايئن، پاتةر الايئن دةپ ءجذرئپ، ؤاقئت وتكئزئپ العان قازاق قئزدارئ دا كوپ. ءبئراق ولاردئث كوبئسئ جاسئ كةلگةندة جالعئز ءوزئ ءتورت قابئرعاعا قامالئپ، جاس كةزدة جئبةرگةن قاتةلئكتةرئنة وكئنئپ جاتادئ.
سونداي-اق، كةزئندة وزدةرئن شئن مانئندة ذناتقان جئگئتتةردئ مةنسئنبةي، ءمانساپ پةن بايلئق قؤعان قئزداردئ دا بئلةمئز. وكئنئشتئسئ سول، ولاردئث باسئم كوپشئلئگئ ؤاقئتتئ وتكئزئپ الئپ، بالا ءسذيؤ باقئتئنان ماثگئلئك ايرئلئپ جاتادئ. جالپئ، مةديسينا دا قئز بالالاردئث دةر كةزئندة تذرمئسقا شئعؤئنا كةثةس بةرةدئ. ول 22-27 جاستئث اراسئ ةكةن. كةش شاثئراق كوتةرگةن قئزدار ءتذرلئ اؤرؤعا ذشئراعاندئقتان بالا تابؤعا قابئلةتسئزدئك تانئتاتئن كورئنةدئ.
جالپئ، ادام بالاسئ ءومئرئنئث ءاربئر كةزةثئنئث ءوز ورنئ بار. سوندئقتان، بويجةتكةندةرئمئزگة بذل ماسةلةنئث جاي-جاپسارئنا دا كوثئل بولمةي بولمايدئ.
تاربيةنئ كةلئن ارمانعا اينالدئ
وتكةندة ءبئر ازاماتپةن كةزدةيسوق كةزدةسئپ قالدئم. ونئث جالعئز ذلئ بار ةكةن. ءوز قاتارئنان قالماسئن دةپ، ونئ وقئتئپ، قاتارعا قوسقان. بالاسئ اجةپتاؤئر قئزمةت تة اتقاراتئن كورئنةدئ. ءبئراق، سول ءذيدئث باقئتئ بولار كةلئن بالا جاعئ كةزدةسپةي جاتقاندئعئن جاسئرماي جايئپ سالدئ. ول: «شئركئن، قازاقتئث ءبئر ادةمئ تاربية كورگةن قئزئ كةزئكسة، ونئ تؤعان پةرزةنتئمدةي ايالار ةدئم»، - دةدئ.
ونئث اثگئمةسئنةن تذيگةنئم - ذلئن ذيلةندئرؤدةن قورقاتئن سةكئلدئ. ويتكةنئ، كةشة عانا ءبئر-ءبئرئن ذناتئپ، قوسئلعان جاس جذبايلار ارادا جارتئ جئل وتپةي جاتئپ، مئنةزئم ذيلةسپةدئ دةسئپ، اجئراسئپ جاتادئ.
اتا-انا بايعذس بالاسئنان نةسئن اياسئن، قارئزدانئپ، قاؤعالانئپ ءجذرئپ، ذيلةندئرةدئ. ءبئراق سول قؤانئشئ ذزاققا بارمايدئ. كةشة عانا وتاؤ كوتةرگةن شاثئراقتئث بةرةكةسئ كةتئپ، كوپتةگةن تؤعان-تؤئستارئنئث اراسئندا ءذنجئرعاسئ تذسةدئ.
سول سةبةپتةن دة قازئر جاستاردئث ذيلةنؤ ماسةلةسئنة جان-جاقتئ كوثئل بولمةسة بولمايدئ. ويتكةنئ، ولار «ذيلةنؤ وثاي، ءذي بولؤ قيئن» دةگةن اتالئ ءسوزدئ تذسئنئپ، ونئث ءمان-ماعئناسئنا نازار اؤدارئپ جاتپايدئ.
ادةتتة جاثا تذسكةن كةلئننئث تاربيةسئمةن كوبئنة ذلدئث اناسئ، ياعني ةنةسئ اينالئسادئ. ارينة، كةلئن دة بئرةؤدئث پةرزةنتئ، ول سةنئث ساتئپ العان كذثئث ةمةس، وعان دا جئلئ ءسوز، ادامي قارئم-قاتئناس كةرةك. قازاقتئث «جاقسئ ءسوز - جارئم ئرئس» دةگةنئ دة ومئردةن ويئپ الئنعان شئندئق. ءبئر سات سونئث ءمان-ماعئناسئنا دا نازار اؤدارساق قوي، شئركئن. وكئنئشتئسئ سول ارامئزعا جاثا تذسكةن كةلئندئ وتئرسا وپاق، تذرسا سوپاق قئلاتئن ةنةسئماقتار دا بار.
الايدا جاقسئ ةنة ذلئنئث جارئ، ياعني كةلئنئنة كادئمگئ سئرلاسئنداي قارايدئ. سةبةبئ، جاس كةلئنگة دة جاثا ورتاعا ذيرةنئپ، اينالاسئنداعئ تؤئسقانداردئ ءبئلئپ، ابدةن ءسئثئسئپ كةتكةنشة دة ءبئرشاما ؤاقئت كةرةك. كةلمةي جاتئپ، ةنةسئنئث جاعاسئنان الئپ، اؤزئنان نةشة ءتذرلئ بئلاپئت سوزدةر شئعئپ جاتسا، ولار قايتئپ شئداسئن.
بذعان كةرئسئنشة تابالدئرئقتان اتتاماي جاتئپ، ءبئر ءذيدئث جالعئز ذلئنا: «ماعان سةنئث تورئنةن كورئ جاقئن قاؤساعان اكة-شةشةثنئث كةرةگئ جوق. مةن بذل ءذيدئث كذثئ ةمةسپئن. مةنئمةن تذرعئث كةلسة، ةنشئثدئ ال، بولةك تذرامئز» دةپ كوكبةتتئككة سالئناتئن تاربيةسئز كةلئندةر دة كةزدةسةدئ. مئنة، وسئندايدا ةكئ ورتادا سول ءذيدئث ذلئنا قيئن بولادئ. بذل دا، ارينة، كوپ بولئپ ويلانار اثگئمة.
ايةل - ءذيدئث كوركئ، ةركةك - ءتذزدئث كوركئ
قاشان دا «ايةل - ءذيدئث كوركئ، ةركةك - ءتذزدئث كوركئ» دةمةكشئ كوبئنة ةر-ازامات ءذيدئ اسئراؤ ءذشئن ؤاقئتئنئث كوبئن سئرتتا وتكئزةتئن بولسا، ايةل - ءذيدئث كوركئ ءارئ بةرةكةسئ. سوندئقتان ايةلدةرگة جذكتةلةر مئندةت تة، ولاردان كذتةر جاؤاپكةرشئلئك تة جةتةرلئك.
ذيدة كوبئنة ذل مةن قئزداردئث تاربيةسئمةن اناسئ اينالئسادئ. بالالارئنئث پاراساتتئ، ءبئلئمدئ، تاربيةلئ بولئپ قالئپتاسؤئ شاثئراقتئث بةرةكةسئ ايةلدةردئث دة ئشكئ جان-دذنية بايلئعئنا، اقئلئنا، جاستايئنان العان ءتالئم-تاربيةسئنة دة بايلانئستئ.
اللاعا شذكئر، مذنداي انالار ةلئمئزدئث قاي تذكپئرئندة بولسا دا جةتةرلئك. ولاردئث قئزئقتئ تاعدئرئ، ونةگةلئ عذمئرلارئ، ادامگةرشئلئك قاسيةتتةرئ جايلئ از ايتئلئپ تا، جازئلئپ تا جذرگةن جوق. سوندئقتان ولاردئث اتتارئن اتاپ، تذستةرئن تذستةپ جاتؤدئ ارتئق كوردئك.
مةنئث بذل ماقالامدا نةگئزگئ ايتاتئن دةگةنئم، انا - ءومئردئث شامشئراعئ، ءومئردئث ءسانئ، بالا تاربيةسئنئث باعبانئ ةكةندئگئ. بويجةتكةندةردئث ةرتةثگئ نذرلئ بولاشاعئ ولاردئث بةرگةن تالئمئنة ابدةن بايلانئستئ.
ورازالئ جاقسانوأ
دةرةككوز:«التئن وردا» گازةتئ