قاعازعا قاتئستئ قئزئقتار

فوتو: None
   استانا. 27 - اقپان. قازاقپارات -  ءبئز قاعاز تؤرالئ كوپ بئلةمئز بة؟ ونئ پايدالاناتئن بذيئم رةتئندة عانا قارايمئز. قاجةتتئلئك بولئپ قانا كورئنةر. اقيقاتئندا اقئل وي، يدةيا دا، قازئنانئث بيؤدجةتتئك سيفرلارئ دا ءبارئ قاعاز بةتئنة تذسةدئ.

قئسقاسئ قاعازسئز ءومئر جوق. كةيدة كةثسةدةگئ جذمئستان قالجئراعان كةزدة «وسئ قاعازباستئلئقتان قاشان قذتئلامئز؟» دةپ قوياتئنئمئز بار. ءبئراق قذتئلمايمئز. ادامزات پايدا بولعالئ بةرئ قاعاز اداممةن بئرگة ءومئر ءسذرئپ كةلةدئ. بذگئندة ونسئز تئرلئك جوق، حات، جةدةلحات جئبةرؤ ةسكئ بايلانئس تذرئنة ةندئ. بذل، اسئرةسة، كةثةستئك داؤئردة ايرئقشا دامئدئ. قازئر جاهان ةلةكتروندئ جذيةگة كوشتئ. ءبئراق ءبارئبئر قاعازقا شذقشيامئز. كئتاپ وقيمئز. سؤرةت سالامئز. كةز كةلگةن زات پةن بذيئمدئ قاعازعا ورايمئز.

جةر بةتئندة ادام كوبةيگةن سايئن سذرانئس تا ارتادئ. قاعاز ءوندئرئسئ دة سولاي، ةلةكتروندئق ئنتئماقتاستئق قارقئندئ دامئعانئمةن قاعازدئث ورنئ ايرئقشا.  قازئر الةمدة ا ق ش، كانادا، جاپونيا، شأةسيا ةلدةرئ الةمدةگئ قاعاز ءوندئرئسئنئث باسئم بولئگئن شئعارادئ. يندؤستريالئق مةملةكةتتةردة تذراتئن حالئقتئث 20 پايئزئ الةمدةگئ قاعاز ءوندئرئسئ كولةمئنئث 85 پايئزئن پايدالانئپ وتئر. الايدا ةث وكئنئشتئسئ سول، ءبئزدئث قاجةتتئلئگئمئزدئ وتةيتئن اق قاعاز اقئرئندا قالدئققا اينالئپ، اينالامئزعا وراسان زور ةكولوگيالئق زيانئن تيگئزؤدة. مئسال رةتئندة ايتا كةتةيئك، بذگئندة جةر بةتئندةگئ قوقئستئث تورتتةن ءبئرئ قاعاز ونئمدةرئنةن قالعان قالدئق بولئپ وتئر. ءبئر عانا دةرةك، امةريكالئقتار جئل سايئن پوشتا ارقئلئ 4 ميلليون تونناعا جؤئق حات-حابار، باندةرول الادئ ةكةن. بذل ءاربئر امةريكالئققا شاققاندا، ونداعان كةلئگة تذراتئن زات بولئپ تابئلادئ. ةث قئزئعئ، وسئنئث بارلئعئ ةلةكتروندئق بايلانئس ارقئلئ كةلسة، جئل سايئن 150 مئث اعاشتئ ساقتاپ قالؤعا مذمكئندئك بار ةكةن. الايدا پلانةتا حالقئ وسئ كذنگة دةيئن ئسئراپشئلدئققا جول بةرئپ، ذنةمدةؤدئ ذيرةنة الماي كةلةدئ. ةگةر دة ءبئز ءبئر توننادان استام قاعاز قالدئقتارئن قايتا وثدةؤدةن وتكئزةتئن بولساق، 17 اعاشتئ امان الئپ قالادئ ةكةنبئز.

 جالپئ قاعازدئ ءتيئمدئ پايدالانؤ جاعئنا كةلسةك، ءار ةلدئث تذتئنؤئ ءارتذرلئ. مئسالئ، قئتاي مةن ءذندئستاندا ونئ كوپ پايدالانادئ. ويتكةنئ تذسئنئكتئ دة شئعار. اتالعان ةلدةردئث حالقئ وتة كوپ. ال ورتاشا ةسةپپةن العاندا، ءاربئر ةؤروپالئق جئل سايئن 4 توننا قاعاز تذتئنادئ، ال اأستراليالئققا قاجةتتئلئگئ-130 كةلئ عانا ةكةن. ال بريتاندئق وتباسئ جئل سايئن كةسئلةتئن  6 اعاشتان جاسالاتئن قاعاز قالدئقتارئن دالاعا تاستايتئن كورئنةدئ.  ارينة، قاعاز ءوندئرئسئ ءارتذرلئ 7-8 تةحنولوگيالئق وپةراسيادان تذراتئن پروسةسس. از ؤاقئتتئ المايدئ. ماسةلة شئققان ءونئمدئ ذنةمدئ پايدانا بئلؤدة. ءبئر عانا دةرةك، ةگةر ءبئر تونناداي قاعازدئ قايتا وثدةؤدةن وتكئزةتئن بولساق، 17 اعاشتئ، 26 مئث ليتر سؤدئ،  3 تةكشةمةتر توپئراقتئ، 240 ليتر جانار-جاعار ماي مةن 4000 كيلوأاتت - ساعات ةلةكتر ةنةرگياسئن ذنةمدةيدئ ةكةنبئز. ال قايتا وثدةؤدةن وتكئزئلگةن ءوندئرئس بارئسئندا ةلةكتر قؤاتئن ةكئ ةسة از ذنةمدةؤگة بولادئ. وسئنئث ارقاسئندا اؤانئ بئلعايتئن زياندئ قالدئقتار  70 پايئز تومةندةيدئ.   

دةسةك تة، سوثعئ 20 جئل ئشئندة الةمدة قاعاز بذيئمدارئن تذتئنؤ 92 ميلليوننان 208 ميلليونعا ارتئپ، ونئث كورسةتكئشئ 128 پايئزعا ارتتئ. قازئرگئ زامانعئ تةحنولوگيانئث جاندانئپ، ةلةكتروندئق قذجاتتئث ومئرگة كةلؤئ مةن كومپپيؤتةرلئك بايلانئستئث ارتؤئ ءبارئبئر قاعاز وندئرئسئنة كةرئ اسةرئن تيگئزئپ وتئرعان جوق. سذرانئس تا، قاجةتتئلئك تة بار. مئسالئ، ميلليون توننا قاعازدئث 14 مئث تةمئرجول أاگونئنا سياتئنئن ةسكةرسةك، بذل سالاداعئ ءونئمنئث ازايماي، قايتا جئل سايئن ارتئپ كةلة جاتقانئن تذسئنؤگة بولادئ.  جالپئ قاعازعا قاتئستئ قئزئق دةرةكتةر جةتةرلئك. نةگئزئ ءبئر پاراق قاعازدئ ءوز زاثدئلئعئ بويئنشا جةتئ رةت قانا بذكتةؤگة بولادئ دةيدئ ساراپشئلار، ودان ارئ بذكتةؤ وتة كذردةلئ. الايدا جؤئردا بذل قيسئندئ امةريكالئق ءبئر وقؤشئ بذزدئ. اق قاعازدئ 12 رةت بذكتةپ، ول رةكورد جاساعان كورئنةدئ. بذل ناتيجةنئ وسئ ؤاقئتقا دةيئن ةشكئم تذزةي العان جوق.  «الةمدة تالاي قئزئق بار» دةگةن راس. جاقئندا ءبئر جازؤشئ جاثاشئل باستاما كوتةرئپ، ونئ ءوزئ جذزةگة اسئردئ. ول اجةتحانالئق قاعاز ارقئلئ ءوزئنئث كوركةم تؤئندئسئن جازئپ، كئتاپ ةتئپ شئعارعان. فرانكفؤرتتةگئ مذراجايدا كئتاپ كورمةسئن وتكئزگةن. جازؤشئنئث ويئنشا، «اجةتحانا -ناعئز كئتاپقذمارلاردئث ورنئ».  الايدا كولةمئ كئشكةنتاي بالانئث الاقانئنداي بولسا دا، الةمدة ةث قئمبات قذندئ زات رةتئندة باعالاناتئن قاعازدار دا بار. اتاقتئ «تيتانيك» كةمةسئنئث 3 كلاستئ قوناقتارئ تاماقتاناتئن مةيمانحاناسئنان ءبئر جولاؤشئنئث «مةنيؤئ» تابئلعان. بةلگئسئز قوناق ئشكةن بذل داستارقان ءمازئرئ كةمة اپاتقا ذشئراعان ماثدا سؤ بةتئندة قالقئپ جذرگةن. بذل داستارقان ءمازئرئ اؤكسيوندا 45 مئث دوللارعا ساتئلدئ.  دةسةك تة، قاعازعا قاتئستئ اثگئمةلةر ا ق ش-تا كوپ. ماسةلةن، كاليفورنيا شتاتئندا ءئس-قاعازدارئ قولدانئستاعئ زاثدئلئققا سايكةس، جينالعان ماكؤلاتؤرادان قايتا وثدةلئپ، ياعني قالدئققان شئققان قاعازدان جذرگئزئلةدئ ةكةن. امةريكانئث تاؤةلسئزدئك دةكلاراسياسئنئث ةث العاشقئ جوباسئ كونوپليادان جاسالعان قاعازعا جازئلعان كورئنةدئ. دذرئس-اق شئعار. دةگةنمةن مئنانداي دا قايعئلئ جاعداي ورئن العان. وسئدان ةكئ جئل بذرئن حايؤاندئ قورلاعانئ ءذشئن ا ق ش-تئث ءبئر ازاماتئ ةكئ جئلعا سوتتالدئ. ول حامولةوندئ ءتذرلئ-ءتذستئ سؤرةتتئ قاعازدئث ذستئنة وتئرعئزئپ قويئپ، تئنئشتئق بةرمةي ابئگةرگة تذسئرگةن. اقئرئندا حامولةون 19 رةت ءتذسئن وزگةرتئپ، قورلئققا شئداماي ءولئپ كةتكةن. 

جالپئ الةمدة اجةتحانا قاعازئنا سذرانئسئ وتة جوعارئ ةل بارئن بئلةسئز بة؟ ول-يسپانيا. نةگة؟ اسئرةسة، فؤتبول ويئندارئ باستالعان شاقتا يسپاندئق جانكذيةرلةر دومالاق ادةمئ ةتئپ ورالعان ءتذرلئ-ءتذستئ ءاجةتحانا قاعازدارئن ساتئپ الئپ، لةنتا رةتئندة الاث ورتاسئنا قاراي اتادئ. فؤتبول الاثئندا وتشاشؤلار بولئپ، لةنتاعا ورالئپ جاتقان جانكذيةرلةر بذل ءساتتئ جةثئس ءذشئن، ءوز كلؤبئن قولداؤ ءذشئن ذيئمداستئرادئ. بذل عانا ةمةس، ا ق ش ذكئمةتئ Kimberly-Clark  كومپانياسئن پاتريوتتئق قئزمةتئ ءذشئن مةملةكةتتئك ماراپاتقا ذسئنعان. ويتكةنئ كومپانيانئث اجةتحانا قئزمةتئنة ارناپ شئعارعان ءتذرلئ-ءتذستئ جذمساق قاعازدارئ ةكئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئس كةزئندة ساربازداردئث قاجةتئنة جاراعان. سونداي-اق 1991- جئلئ ا ق ش ارمياسئ «ءشول دالاداعئ داؤئل» وپةراسياسئ كةزئندة تانك پةن اسكةري ماشينالاردئث ءذستئن جاسئرئن جابؤ ءذشئن ءتذرلئ-ءتذستئ قاعازداردئ پايدالانعان. مئنة، قاعاز بةن قالدئق ونئمدةردئث وسئنداي پايداسئ بار.

 ال العاش رةت قاعاز اقشا قاشان پايدا بولدئ؟ ءبئزدئث ةرامئزدئث 806 - جئلدارئ قئتايدا ومئرگة كةلدئ. وعان دةيئن كذنشئعئس ةلئندة سالماعئ 3،8 گرامم بولاتئن مئس مونةتالار پايدالانئلعان. ذلكةن كولةمدة ساؤدا جاسايتئندار ءذشئن مايدا مونةتالار قولايسئزدئق تؤدئراتئندئقتان يمپةراتور اقئرئندا 10 مئثدئق يؤان، ياعني قاعاز اقشالاردئ باسئپ شئعارؤعا نذسقاؤ بةرگةن. ءتئپتئ قاعاز اقشالارمةن ساؤدا جاساؤدان باس تارتقانداردئ ءولئم جازاسئنا كةسكةن جاعدايلار دا كةزدةسكةن. XIII-XIV   عاسئرلاردا قاعاز اقشامةن ساؤدا جاساؤ جاپوندئقتار مةن پارسئلارعا كوشكةن. ال ةؤروپا ةلدةرئنئث ئشئندة قاعاز بانكنوتتارعا العاش قولئ جةتكةن -ذلئ بريتانيالئقتار. 1864 - جئلئ ةلدة مةملةكةتتئك بانك قذرئلدئ.  ال ا ق ش-تئث ةث ذلكةن نومينالدئق كولةمدةگئ اقشاسئ  100000 دوللارلئق سومادا باسئلئپ شئققان. بذل 1945- جئلعا دةيئن قولدانئستا بولدئ. ال قازئرگئ 100 دوللارلئق قاعاز كؤپيؤرلةر العاش رةت 1690 - جئلئ دذنيةگة كةلگةن. الايدا باعالاؤشئلاردئث ايتؤئنا قاراعاندا، دوللار قاعازدان جاسالمايدئ. ونئث 75 پايئزئندا ماقتا تالشئقتارئنئث قوسئندئسئ بار دةگةن دةرةك بار. ال تاؤةلسئز قازاقستاننئث تذثعئش قاعاز اقشاسئ تاؤةلسئزدئك العاننان ةكئ جئلدان كةيئن 1993 - جئلدئث 13 - قاراشاسئندا انگليادا باسئلئپ شئققانئنان جذرتشئلئق حاباردار. 

قاعازعا قاتئستئ تاعئ ءبئر اثگئمة. كةيئنگئ كةزدة باسپاءسوز بةتتةرئ مةن دوثگةلةك ذستولدةردة بولاشاقتا قاعاز باسئلئمدار جويئلادئ دةگةن پئكئرلةر ءجيئ تالقئعا سالئنئپ ءجذر. انئعئندا سولاي ما؟ ب ذ ذ-نئث بذكئل الةمدئك زياتكةرلئك مةنشئك ذيئمئنئث وكئلدةرئ 2040 - جئلعا قاراي ءداستذرلئ تذردة شئعئپ تذرعان گازةتتةر بولمايدئ دةگةن دةرةك كةلتئردئ. ولاردئث ذيعارئمئنشا، ا ق ش-تا قاعاز-باسئلئمدار 2020 - جئلعا قاراي، ال الةمدة گازةتتةر 2040 - جئلعا قاراي ءومئر ءسذرؤئن توقتاتادئ.

  - جاقسئ بولسئن، جامان بولسئن، بذل - ةأوليؤسيالئق دامؤ. قازئردئث وزئندة ا ق ش-تا ةشكئم كئتاپ وقئمايدئ. قاعازدان بةتتةلگةن كئتاپتاردئ ءبئرقاتار قالا كئتاپحانالارئنان تابؤ قيئنعا اينالئپ بارادئ. بارلئعئ سيفرلئك، ةلةكتروندئق جذيةگة كوشئرئلگةن رةسمي وكئل.  بذل ماسةلةنئث قازاقستاندا دا تالقئلانئپ جذرگةنئ راس. الايدا الداعئ 20-30 - جئلدا بذكئل الةم ةلةكتروندئق جذيةگة كوشئپ، اقپارات-حاباردئ سايتتان وقيدئ دةؤ سةنئمسئز.  دةمةك، قاعازعا قاتئستئ اثگئمة دة، سذرانئس تا، قاجةتتئلئك تة تاؤسئلماق ةمةس. 

بةرئك بةيسةن ذلئ

دةرةككوزئ:«ايقئن» گازةتئ