استانادا ماعجان جذمابايةأقا ارناپ ةسكةرتكئش ورناتؤ قاجةت - ق ر جؤرناليستةر وداعئنئث مذشةسئ ر.ءجذنئس

فوتو: None
ان. قازاقپارات /مارلان جيةمباي/ - وتكةن جئلدئث جةلتوقسان ايئندا قئزئلجار قالاسئنداعئ ماعجان جذمابايةأ اتئنداعئ گؤمانيتارلئق كوللةدجدئث

90 جئلدئق مةرةيتويئ ءوتئپ، مةرةكةلئك شارا اياسئندا اقئنعا ارنالعان ةسكةرتكئش تاقتانئث سالتاناتتئ اشئلؤ ءراسئم بولدئ

وسئعان وراي ءبئز تورقالئ تويدئث قذرمةتتئ قوناعئ بولعان ق ر جؤرناليستةر وداعئنئث مذشةسئ، ماعجان جذمابايةأ ءومئرئن زةرتتةؤشئ روزا جذنئسپةن جولئعئپ، اقئن تاعدئرئنا قاتئستئ از-كةم سذراپ بئلگةن ةدئك.

ءسوز باسئندا ايتا كةتةرلئگئ، 1929- جئلئ «القا» اتتئ جاسئرئن ذيئم قذردئ دةگةن جالعان ايئپ تاعئلعان م. جذمابايةأ ماسكةؤدةگئ بؤتئركا تذرمةسئنة قامالئپ، 10 جئل ايداؤعا كةسئلةدئ. دةگةنمةن، 1936- جئلئ م.گوركيي مةن ة.پةشكوأانئث ارالاسؤئمةن بوستاندئق الئپ، قازاقستانعا ورالعان م. جذمابايةأ قئزئلجار قالاسئنداعئ جوعارئدا اتالعان ءبئر عاسئرعا جؤئق تاريحئ بار كوللةدجدة ورئس ءتئلئ مةن ادةبيةتئنةن ساباق بةرگةن ةدئ.

- بارئن بةرگةن بارئس جئلئ قازاق حالقئ ءذشئن جةثئستئ ءارئ جةمئستئ جئل بولدئ. جةر شارئنئث تالاي مةملةكةتئ داعدارئس قامئتئن كةيئپ، داؤرئعئپ جاتقاندا بئزدةر ءبئر جئلدئث ئشئندة 150-دةن استام ءئرئ كاسئپورئندئ ئسكة قوسئپ، ةكونوميكامئزدئ وركةندةتؤگة بةل شةشة كئرئستئك، - دةپ اثگئمةسئن جالعاعان روزا نذرماق قئزئ، تاؤةلسئزدئك كذنئ مةن قئزئلجار قالاسئنداعئ ماعجان جذمابايةأ اتئنداعئ گؤمانيتارلئق كوللةدجدئث 90 جئلدئق مةرةيتويئ ةرةكشة ةسئندة قالعانئن باسا ايتتئ.

«راسئندا دا تالاي ناؤبةت زاماندئ باسئنان وتكةرگةن قازاق حالقئنئث دةربةس، جةكة مةملةكةت قذرئپ، ةگةمةندئك الؤ جولئندا ويانئپ كةلئپ، قالعئپ كةتكةن كةزدةرئ دة كوپ بولدئ. سونئث ئشئندة ناعئز ويانعان كةزئ سوناؤ 1986- جئلدئث ئزعارلئ جةلتوقسان ايئ بولاتئن. وعان دةيئن كةثةستئك شةكپةن استئندا رةسپؤبليكانئ مةكةن ةتكةن 100-دةن استام ذلت وكئلدةرئمةن بئرگة قازاق حالقئ دا بذيئعئ ءومئر كةشؤدة ةدئ. دةگةنمةن قازاق ةكةندئگئمئزدئ، ناعئز قازاق ةلئ ةكةندئگئمئزدئ وعان دةيئن تانئساق تا، تانئماعانداي كةيئپ تانئتئپ، ءبئر-بئرئمئزدةن جاسقانئپ كةلگةنئمئز دة اششئ دا بولسا شئندئق. مئنة وسئ ؤاقئتتا رةسةيدئث الئس تذپكئرئنةن كةلگةن بةيتانئس شةنةؤنئكتئث قازاق ةلئ بيلئگئنة قول سالؤئ، 86- جئلدئث جةلتوقسانئ بئزگة كوپ وي سالدئ. اسئرةسة جاستاردئث دذربةلةثئ، ولاردئث ساتبايةأ كوشةلةرئندة قان جوسا بولؤئ ءبئزدئث سانامئزدئ سئلكئنتئپ، جئگةرئمئزدئ جانئدئ»، - دةدئ ءدال سول كةزةثدة قازاق تةلةأيدةنيةسئنئث وقؤ-باعدارلاما رةداكسياسئندا جذمئس ئستةگةن روزا نذرماق قئزئ.

ر. ءجذنئستئث پئكئرئنشة، سول كةزدةن باستاپ ةگةمةندئكتئث ءدامئن سةزگةن بئزدةرگة تاؤةلسئز ةل اتانئپ، قازئرگئ ةلباسئمئز نذرسذلتان نازاربايةأتئث بيلئك باسئنا كةلؤئ ذلكةن اسةر ةتتئ. «مئنة وسئ كةزدةن باستاپ ءبئز ءوزئمئزدئث ناعئز قازاق ةكةنئمئزدئ تاني باستادئق»، - دةگةن ول تالاي جئل قازاق تةلةأيدةنيةسئندة ءجذرئپ، ماعجان جذمابايةأ جايئندا جاساعان سذبةلئ باعدارلامالارئ جايئندئ ءسوز ءوربئتتئ.

«20- عاسئردئث 60- جئلدارئندا قازاق مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئنئث فيلولوگيا فاكؤلتةتئندة ءبئلئم الا ءجذرئپ تةمئرعالي نذرتازين، بةيسةنباي كةنجةبايةأ سئندئ پروفةسسورلاردئث الدئن كوردئم. ةث العاش ماعجان ةسئمئن انام ماعريپادان ةستئدئم. وقئتؤشئم ب.كةنجةبايةأ جذمابايةأ ةسئمئن اتاعاندا-اق اقئننئث ومئرئمةن جةتة تانئسؤعا، ولةثدةرئن وقؤعا دةگةن ئنتام وياندئ. ارينة، وعان دةيئن تالاي اقئن-جازؤشئلار «حالئق جاؤئ» دةگةن جالامةن اتئلئپ كةتكةن كةزدة بئزدةر وعان كوپ ءمان بةرگةنئمئزدةن، ونئ تالداپ بةرةتئن ادام بولعان جوق بولاتئن. مئنة وسئ ارالئقتا وقئتؤشئمئزدئث ماعجان جايئندا ةپتةپ-ةپتةپ سئر تارتؤئ بئزدةرگة قاتتئ اسةر بةردئ»، - دةيدئ روزا اپا.

وسئدان كةيئن قازاق تةلةأيدةنيةسئنة جذمئسقا ورنالاسقان ر.جذنئس قازاق جؤرناليستيكاسئنئث تاريحئندا تئثنان تذرةن سالئپ، ماعجاننئث تؤعان-تؤئستارئن ئزدةستئرئپ، شاكئرتتةرئن، اقئننئث كوزئن كورگةن ازاماتتاردئ ئزدةپ-تاؤئپ، «ماعجاننئث شئراعئ»، «ماعجاننئث ارمانئ»، «انا ساعئنئشئ»، «ماعجان جذلدئزدارئ» سئندئ حابارلار ازئرلةگةن. الايدا سول حابارلارئنئث بذگئنگئ كذنگة جةتپةي قالؤئ روزا نذرماق قئزئنئث كوثئلئن قاتتئ قاپالاندئرئپ ءجذر. «مةن زةينةتكةرلئككة شئققانئمدا ماثداي تةرئم سئثگةن سول حابارلار ءتذرلئ سةبةپتةرمةن جويئلئپ كةتئپتئ. قاتتئ وكئنةمئن. مةن، بذل ورايدا جازعانئم، جاساعان دذنيةلةرئم جوق دةپ وتئرعانئم جوق. ماعجانننئث تؤعان-تؤئستارئنئث، شاكئرتئ حامزا ابدؤلليننئث، تاعئ سول سياقتئ ونداعان ادامنئث سويلةگةن سوزدةرئ جويئلئپ كةتئپ وتئر. ول ةثبةكتةرئم جاستارئمئزعا دا، بولاشاعئمئزعا دا كةرةك دذنية ةدئ عوي»، - دةيدئ زةرتتةؤشئ.

ر.جذنئستئث پئكئرئنشة، م.جذمابايةأتئث تذلا بويئنا بئتكةن قاسيةتتةرئ اؤدارماشئلئعئ، ليريكتئگئ، اقئندئعئ، پةداگوگتئگئ، كوركوم ءسوز شةبةرلئگئ، ءالئ كذنگئ تولئعئمةن اشئلعان جوق. ءتئپتئ ونئ ءتئل مامانئ دةسةك پة ارتئق ةمةس. ويتكةنئ م. جذمابايةأ اراب، تذرئك، پارسئ، ورئس تئلدةرئن جةتئك مةثگةرگةن. 1913-1917- جئلدارئ ومبئداعئ مذعالئمدةر دايارلايتئن سةميناريادا وقئپ، ونئ ذزدئك ءبئتئرئپ، پوتانين سئيلئعئن العان. اقئننئث وسئنداي قاسيةتتةرئنة العا تارتقان ر. جذنئس ماعجان جذمابايةأ اتئنداعئ گؤمانيتارلئق كوللةدجدة زةرتحانا اشؤ قاجةت دةپ سانايتئندئعئن جةتكئزدئ.

«ماعجان ةلئن، جةرئن، انا سذتئمةن بويئنا دارئعان انا ءتئلئن سذيگةن ادام. ةلئن سذية وتئرئپ وركةنيةتتئ، مادةنيةتتئ، الدئثعئ قاتارلئ ةلدةردئث دةثگةيئنة كوتةرئلؤدئ تئلةدئ. ول ةلدئث قور بولماؤئن، قذل بولماؤئن ارماندادئ. ازات پارتياسئندا ءجذرئپ، تاؤةلسئزدئك الؤ جونئندة كةرةمةت شئعارمالارئن جازدئ. سول ارمانئ قازئر ورئندالدئ. جالپئ ماعجان جايئندا قالام تارتئپ، وشپةس مذرا قالدئرعان حالئق جازؤشئسئ ساكةن سةرئ جذنئسوأ مةنئث تؤعان اعام. قاراپ وتئرسام، اعامنئث كةيبئر سوزدةرئ، سويلةم قذراؤ ادئستةرئ ماعجانمةن ذندةس سياقتئ كورئنةدئ. نةگئزئنةن تالانتتئ ازاماتتار وجةت، ةشكئمگة قول جايمايتئن، ةشكئمگة باعئنبايتئن تةنتةكتةؤ بولؤئ دا قاجةت سياقتئ. مئنة، ساكةن اعام دا، ماعجان دا ةشكئمگة قول جايماي ومئردةن ءوتتئ»، - دةيدئ ر. ءجذنئس.

وسئ ورايدا روزا نذرماق قئزئ ةلوردادا، سارئ ارقانئث تورئندة ماعجان جذمابايةأتئث ةثسةلئ ةسكةرتكئشئ بوي كوتةرسة دةگةن ئشتة جذرگةن ارمان-تئلةگئن جةتكئزدئ.

ونئث پئكئرئنشة، ةلئم، جةرئم دةپ ومئردةن وتكةن ءورشئل ازاماتتئث الئپ بةينةسئ اشئق الاثقايدا تذرعانئ ابزال. «ءبئر كةزدةرئ ماسكةؤدة ماياكوأسكيي، پؤشكين، ةسةنين ةسكةركئشتةرئنئث الدئندا اقئندار جينالئپ جئر وقيتئن. مئنة وسئ ءداستذر ةلئمئزدة دة جاندانئپ بولاشاقتا ماعجان ةسكةرتكئشتةرئنئث الدئندا جئر ءمذشايرالارئ وتسة ايئپ پا؟ نةگة ءبئز وسئلاي اقئندارئمئزدئ قذرمةتتةمةسكة»، - دةپ تذيئندةدئ اثگئمةسئن ر.ءجذنئس.