ولجاس سذلةيمةنوأ: شةكسپيرئ جوق ةلدئث نيؤتونئ دا بولمايدئ

فوتو: None
>الةمدة ءبئر ذلت وكئلئنئث ةكئنشئ تئلدة جازئپ، سول ذلت ادةبيةتئنئث وكئلئ بولئپ كةتكةن مئسالدارئ از ةمةس

مئسالئ، مولداأان انتيوح كانتةمير ورئس پوةزياسئنئث باستاؤئندا تذرعان تذلعالاردئث ءبئرئ سانالادئ، پولياك يؤزةف تةودور كونراد كوجةنةأسكيي بولسا دجوزةف كونراد دةگةن اتپةن اعئلشئن پروزاسئنئث شةبةرئ رةتئندة ءمالئم، تاعئ ءبئر پولياك ازاماتئ گيوم البةر ألاديمير الةكساندر اپولليناريي كوستروأيسكيي فرانسؤز پوةزياسئنئث داثقئن گيوم اپولليناريي دةگةن اتپةن شئعارعان، ؤكراين نيكولاي أاسيلةأيچ گوگولدئث تؤئندئلارئ ورئس پروزاسئنئث ماقتانئشئ، ءتئپتئ بةرتئنگة تذسسةك بؤلات وكؤدجاأانئث دا، فازيل يسكاندةردئث دة جازعاندارئ ورئس ادةبيةتئنئث يگئلئگئ دةلئنةدئ- الايدا، ذلتتئق ادةبيةت ذعئمئن ةكشةؤدئث كلاسسيكالئق ولشةمدةرئ سولاي سويلةي تذرعانمةن، ةشكئم دة ورئس تئلئندة جازاتئن ولجاس سذلةيمةنوأ جئرلارئن ورئس ادةبيةتئنة تةلئپ كورگةن ةمةس. ولجاس سذلةيمةنوأ - ورئس تئلئندة جازاتئن قازاق اقئنئ دةگةن بايلامعا جذرتتئث ءبارئ تاق تذرادئ. تاق تذرعئزعان - ولجاس ولةثدةرئندةگئ كونة داؤئرلةردةن جةتئپ جاتقان قئپشاقئ قايئرئم-قاعئستار، ذلتتئق قانئق بوياؤلار، جةر-جاهانداعئ قذبئلئستئث قاي-قايسئسئنا دا تةك قازاقتئث كوزئمةن قارايتئن قئمبات قاسيةتئ، ةث باستئسئ - قاي كةزةثدة دة التئن باسئنئث ازاتتئعئن ساقتاي العان الاشتئق اسقاق ايبئنئ، ءورشئل رؤحئ. ذلئ اقئن، ذلئ رةداكتور تأاردوأسكييدئ «نوأئي ميردةن» كةتئرئپ، ءبئر جئلدان كةيئن كورگة تئعئپ تئنعان سذر كاردينال سؤسلوأتئث ءوزئ سذلةيمةنوأتئث ساعئن سئندئرا العان جوق. اقئن دوسئ اندرةي أوزنةسةنسكييگة ارناعان ولةثئندة: «از يا» - ازيا دةپ وقتالئپ، جاثئلدئم با؟ جاتپايمئن مةن اقتالئپ... تانئپ-ءبئلئپ ءوزئمئزدئ وزگةدةن، كوشةمئز ءبئز ءوزئمئزدئ بةتكة الئپ»، دةپ جازعانئنداي، ولجاس جئرئنئث كوشئ وزئمئزگة ءوزئمئزدئ بةتكة الدئرتقان كذيئ ءبئر عاسئردان ءبئر عاسئرعا اؤئسئپ بارادئ. ولجاستئث كةشةگئ كةثةستئك كةزةثدة ءبئر وداققا بئرئككةن حالئقتار اراسئنداعئ بادئرايتئلماعانئمةن بايقالماي دا تذرمايتئن بايگة-باسةكةدة العاشقئ «ارعئماقتارئمةن»-اق ارئنداپ شئعئپ، «قازاقتار وسئنداي بولادئ ةكةن عوي» دةگئزگةن، ذلتئمئزدئ مويئنداماسقا، قذرمةتتةمةسكة قويعئزباعان ةثبةگئن ءبئز ةشقاشان ذمئتپاؤعا تيئسپئز. سؤرةتكةر سذلةيمةنوأتئث حالئقتئث ابئرويئن اسئرعان سئرلئ ءسوزئ ساياساتكةر سذلةيمةنوأتئث ءار كةزدة ءارتذرلئ سةبةپپةن ءارقيلئ ايتئپ قالعان ارتئق-كةمدئ پئكئرلةرئن جؤئپ-شايئپ كةتة بةرةتئنئن ءبئز بئلمةيدئ ةمةسپئز» - كةزئندة گازةتئمئزدة بةس جئل بويئندا جذرگئزئلگةن «جيئرماسئنشئ عاسئر جئرلايدئ» اتتئ اأتورلئق انتولوگيامئزدا وسئلاي جازعان ةكةنبئز.

سودان بةرئ دة 7 جئل وتة شئعئپتئ. بذل ةكئ ارالئقتا ولجاس سذلةيمةنوأ جةتپئس جاستئث جوتاسئنان اسئپ كةتتئ. ايتسة دة، ءالئ كذنگة الاش جذرتئ ايتؤلئ اقئنئنئث اؤزئنا قارايدئ. دذرئس ايتسا دا، بذرئس ايتسا دا ولجاس ءسوزئ قوعامدئق ويعا قوزعاؤ سالماي قويمايدئ. ءبئز دة اتاقتئ ازاماتئمئزبةن ءار جولئققان سايئن از-كةم بولسا دا سذحباتتاسئپ قالؤعا تئرئسئپ جذرةمئز. بذگئن وقئرمان نازارئنا ذسئنئلئپ وتئرعان مئنا كولةمدئ سذحباتقا 2008 جئلئ ماثعئستاؤ وبلئسئنئث اكئمئ قئرئمبةك كوشةربايةأتئث شاقئرؤئمةن كةندئرلئدة وتكةن دةمالئس كذندةرئندةگئ، ولجةكةثنئث وتكةن جئلدئث اياعئندا ءابئش كةكئلبايةأتئث 70 جئلدئعئنا ارنايئ كةلگةنئندةگئ اثگئمةلةسؤلةرئمئز ارقاؤ بولعان. كةيئنگئ كةزدةگئ كةيبئر ساياسي پئكئرتالاستارعا قاتئستئ تؤئنداعان قوسئمشا سذراقتاردئث جاؤاپتارئ اقئننئث ءوز تئلةگئ بويئنشا ةلةكتروندئ پوشتا ارقئلئ جازباشا الئندئ.

سونئمةن، ولجاس اقئننئث سوزئنة نازار سالايئق، اعايئن.

- قذرمةتتئ ولجاس ومار ذلئ! گازةتئمئزدئث بةتئندة ءئرئ تذلعالاردئث كةث كولةمدئ سذحباتتارئن جاريالاپ، ءوزئ، ءومئرئ، اينالاسئ، مئنا دذنيةنئث قئم-قؤئت قذبئلئستارئ تؤرالئ ويلارئن ةمئن-ةركئن ايتؤئنا مذمكئندئك جاساپ ءجذرمئز. كةثئنةن وتئرئپ اثگئمةلةسسةك دةپ جوسپارلاعان ازاماتتارئمئزدئث ءبئرئ ءوزئثئز ةدئثئز. مذنان بذرئنعئ جذزدةسؤلةرئمئزدةگئ ايتقاندارئثئز قاعازعا تذسئرئلگةن. وعان قوسا استاناعا جول تذسكةندة ارنايئ كةزدةسؤگة كةلئسئمئثئزدئ دة العان بولاتئنمئن. دةگةنمةن، وسئدان ءبئراز كذن بذرئن پاريجگة تةلةفون سوعئپ، ول سذحباتتئث ؤاقئتئن بةرئ قاراي جئلجئتؤدئث مذمكئندئگئن قاراستئرؤدئ وتئنؤگة تؤرا كةلدئ. كةيئنگئ كةزدة ءتذرلئ بذقارالئق اقپارات قذرالدارئنداعئ سان قيلئ جاريالانئمدارعا وراي ءسئزدئث ءوز ءسوزئثئزدئ وقئرمانداردئث دةر شاعئندا ةستئگةنئ ءجون دةپ ويلايمئن. ايتسة دة، ءبئزدئث سذحباتئمئز بةلگئلئ ءبئر ؤاقئتقا قاتئستئ، ساياسي سيپاتتاعئ ساؤالدارمةن شةكتةلئپ قالعانئن قالاماس ةدئم. سوندئقتان سئزگة ومئرئثئزگة، ولةثئثئزگة، عئلئمي ةثبةكتةرئثئزگة، پؤبليسيستيكاثئزعا، قوعامدئق قئزمةتئثئزگة، بذگئندة بارشامئزدئ تولعاندئراتئن باسقا دا تاقئرئپتارعا بايلانئستئ سذراقتارئمدئ قويعئم بار.

العاشقئ سذراق - ءداستذرلئ سذراق. ءوزئثئزدئث شئققان تةگئثئز، وسكةن ورتاثئز تؤرالئ ايتساثئز.

- كةزئندة "جذلدئز" جؤرنالئندا ماقالا جاريالاعانمئن. سوندا مئنانداي جولدار بار: «مةنئث جاسئم جيئرمانئث التاؤئندا. بارلاؤشئ-گةولوگ ديپلومئ مةن ادةبيةتشئ ماماندئعئنا يةمئن. تاريحتئ زةرتتةؤگة گةولوگ ءارئ اقئن رةتئندة قارايمئن. سوثعئ جئلداردا جذزدةگةن تاريحي كئتاپتاردئ قوپارئپ شئقتئم. قالاماقئلارئمدئ سوأةت وداعئنئث ةث ءئرئ كئتاپحانالارئندا جذمئس ئستةؤگة جذمساپ ءجذرمئن. ماعان عئلئم اكادةمياسئنداعئ اكةتايلارئم ءالئ بةرة قويماعان نارسةلةردئ ئزدةؤدةمئن. مذنئ تةرئسكة شئعارؤ دا كذنا: رةسةيدئث، قئتايدئث، امةريكانئث، گرةكيانئث، فرانسيانئث، گرؤزيانئث، يراكتئث وتكةن ءومئرئن بئلةمئن، ءبئراق قازئرشة قازاقتاردئث تاريحئن بئلمةيمئن. كوشپةندئلةر ءداؤئرئ ءالئ اشئلعان جوق. كئتاپشئل حالئقتاردئث تاريحئنداعئ كوپتةگةن كومةسكئ تذستاردئ تذركئلةر تاريحئن بئلمةيئنشة تذسئندئرؤگة بولمايدئ دةپ باتئل مالئمدةي الامئن». بذل ايتقانئم جالپئ قازاق تاريحئنا قاتئستئ سول كةزدةگئ ويئم. ارينة، قازاق بولعان سوث مةن سول كةزدئث وزئندة بةرئ قويعاندا جةتئ اتامنئث شةجئرةسئن ءتاپ-تاؤئر بئلةتئنمئن. مةنئث بويئما بئتكةن قاسيةتتةردئث ءبارئ اتالارئمنان اؤئسقان دةي الامئن. ءبئزدئث اؤلةتئمئزدة اقئندار، ءانشئ-كذيشئلةر، باتئرلار كوپ بولعان. سولاردئث ءبئرئ - جاياؤ مذسا. مةنئث جةتئنشئ اتام - اتاقتئ ولجاباي باتئر. اتئمدئ دا اكةم سول بابامئزدئث قذرمةتئنة قويعان. ءيبراهيمنئث ابايعا، ءابدئراحماننئث ابئشكة، قانافيانئث قانئشقا اينالعانئ سياقتئ، ولجاباي دا ولجاسقا اينالئپ كةتكةن. انا جئلئ، 70-كة تولعانئمدا قانات ساؤدابايةأ دوسئم امةريكادان ماقالا جولداپ، مةنئث ةسئمئمدئ «ول جاس» - "ون مولودوي» دةپ ءتذسئندئرئپتئ، ولجاس جةتپئسئندة دة جاس جئگئت كذيئندة دةپ جازئپتئ. ونئسئنا راحمةت، ايتقانئ كةلسئن. قذدايعا شذكئر، ءالئ أولةيبول ويناپ ءجذرمئن. جاقئندا سانجار جاندوسوأقا ارنالعان تؤرنيردة مةنئث كوماندام ءبئرئنشئ ورئن الدئ.

ولجاباي باتئردئث ابئلاي حان اسكةرئنئث وث قاناتئن باسقارعانئن، جوثعارلارمةن كذرةستة اتئ شئققانئن ءار قازاق بئلةدئ دةپ ويلايمئن. ءبئر جولئ ولجاباي باتئر شةشؤشئ شايقاس الدئنداعئ اسكةري كةثةستة كةي تايپالار كوسةمدةرئنئث باتئلسئزدئعئنا كذيئنئپ كةتئپتئ دة، دالادان جئلان ذستاتئپ الدئرتئپتئ. سول جئلاننئث باسئن اؤزئنا سالئپ جئبةرئپ، قارش-قارش شايناپتئ دا، تذكئرئپ تاستاعان سوث: «ةرتةث ءبئز مةنئث تئستةرئمدةي ءبئر بولساق، بةرئك بولساق دذشپاننئث باسئن مئنا جئلانداي جذلئپ تذسئرةمئز!»، دةپتئ. جوثعارلار ءوز تؤئنا ايداهاردئث سؤرةتئن سالعانئ ءمالئم. ةرتةثئندة راسئندا دا قازاقتار قولئ جةثئسكة جةتئپتئ. سول شايقاس وتكةن جةر "قالماق قئرئلعان" اتالادئ. كةلةسئ، 2011 جئلئ ولجاباي باتئردئث 300 جئلدئعئ. ول توي كةثئنةن اتالئپ وتةدئ، ةلدئكتئث، ةرلئكتئث تويئ بولئپ وتةدئ دةپ سةنةمئن. ءوز اكةم - ومار سذلةيمةنوأ قازاقتئث تذثعئش كاأالةريا پولكئندة وفيسةر بولعان. 1937 جئلئ تاشكةنتتةگئ تذركئستان اسكةري وكرؤگئنئث شتابئنا جئبةرئلگةن دة، سودان قايتئپ ورالماعان. لةأ نيكولاةأيچ گؤميلةأ ماعان ومار سذلةيمةنوأ دةگةن اسكةري قئزمةتكةرمةن تذرمةدة ءبئر كامةرادا وتئرعانئن ايتقان ةدئ. مةنئث ويئمشا، سول كئسئ مةنئث اكةم. ءارئ اسكةريلئگئ، ءارئ ةسئمئ، ءارئ فاميلياسئ بئردةي كةلةتئن باسقا ادام ءدال سول كةزدة بولا قويماعان شئعار. اكةم حابار-وشارسئز جوعالعاننان كةيئن اعايئندارئمئز ءبئزدئ باياناؤئلعا الئپ كةتپةكشئ بولئپتئ، ءبئراق ناسئرجان اتام جئبةرمةي قويئپتئ. انام - فاتيما ناسئرجان قئزئ بةدةلبايةأا كذيةؤئ وماردئث ورالؤئنان ابدةن ءذمئتئن ذزگةن سوث 1943 جئلئ سول كةزدئث وزئندة جؤرناليست رةتئندة تانئلئپ ذلگةرگةن ءابدؤالي قاراعذلوأقا تذرمئسقا شئققان. مةن ءومئر بويئ وكئل اكةمة ءتانتئ بولؤمةن، قايران قالؤمةن ءوتتئم. ول كئسئنئث ساؤاتتئلئعئ، جاؤاپتئلئعئ، ةثبةكقورلئعئ كئم-كئمگة دة ذلگئ ةتئپ ايتاتئنداي. كذن سايئن ءتذن ورتاسئندا ذيگة اكةلةتئن گازةت بةتتةرئن كوررةكتور سياقتئ مذقيات قارايتئنئ ةسئمدة. قازاق تئلئنة ءبئرقاتار جاثا سوزدةردئ مةنئث اكةم ةنگئزگةن. مئسالئ، "سؤأةرةنيتةت" سوزئن العاش رةت "ةگةمةن" دةپ قولدانعان ادام - ءابدؤالي قاراعذلوأ. اكةمنئث قاشان كورسةم دة نة وقئپ، نة جازئپ وتئراتئنئ مةنئ دة بارا-بارا قالام مةن قاعازعا الئپ كةلدئ. ءتورتئنشئ كلاستا جذرگةنئمدة تولستويدئث 12 تومدئعئن تولئق وقئپ شئققان ةدئم، سوندا مامام مةنئ اياپ، «كوزئثدئ قذرتاسئث» دةگةندة اكةمنئث: «كئتاپتان كوز قذرئمايدئ، كئتاپتان كوز اشئلادئ» دةگةنئ ةسئمدة. مةن پيونةر گازةتئنة شئققان العاشقئ اثگئمةلةرئمة "و.قاراعذلوأ" دةپ قول قوياتئنمئن. ءبئر كذنئ اكةم: «ومار ةرةكشة ادام ةدئ. اتئ وشپةسئن»، دةدئ. سودان بةرئ فاميليام سذلةيمةنوأ. اكةم اؤةلدة مةنئث جؤرناليست بولؤئما قارسئلئق بئلدئرگةن. سودان مةن گةولوگيا فاكؤلتةتئنة ءتذستئم. ونئ بئتئرگةن سوث ءبارئبئر ادةبيةت ءينستيتؤتئنا بارؤدئ ءجون كوردئم. قاي ئستة دة، قاي جةردة دة اكةم كورسةتكةن ونةگةنئ ذستانؤعا تئرئسامئن.

- الدئثعئ جئلئ ءوزئثئز جاقسئ بئلةتئن كينورةجيسسةر ءداريعا تنالينامةن سذحباتتاسقانئمدا ءسئزدئث ماسكةؤدةگئ ستؤدةنتتئك ومئرئثئزگة قاتئستئ ءبئر جايدئ ايتئپ ةدئ. ءسئز ول كئسئنئث ذيئنة بارئپ، وقؤدان شئعارئلعالئ جاتقانئثئزدئ ايتئپسئز، قارئزعا اقشا سذراپسئز، ول كئسئ بةرةر-بةرمةسئن بئلمةي ويلانئپ تذرعانئندا ةسئكتةن شئعئپ جذرة بةرئپسئز. كةيئن الماتئدا جولئققاندا سول وقيعانئ ةسئنة سالئپسئز...

- جاستئق شاقتا ءبارئ بولادئ عوي. اؤةلدة جاتاقحاناداعئ توبةلةس ءذشئن وقؤدان شئعئپ قالعانئم راس. ءبئراق كوپ ذزاماي ونئث پايداسئن دا كوردئم... وقؤدان شئققان سوث الماتئعا كةلئپ، «كازاحستانسكايا پراأدا» رةداكسياسئنا جذمئسقا ورنالاستئم. 1961 جئلدئث 12 ساؤئرئندة عارئشقا يؤريي گاگارين ذشتئ. سول ذلئ وقيعانئ حابارلاعان گازةت نومئرئندة مةنئث ادامنئث عارئشقا تذثعئش كوتةرئلؤئنة ارنالعان ولةثئم باسئلدئ. ال الماتئنئث وزئندة ول ولةثدئ باسپاحانادا ارناؤلئ ليستوأكا تذرئندة باسئپ، ذشاقتان قالا ذستئنة شاشتئ. بذل مةنئث ءوزئمدئ ةث باقئتتئ سةزئنگةن ساتتةرئمنئث ءبئرئ. ءوزئمدئ العاش رةت اقئن رةتئندة شئنداپ سةزئنگةن ءساتئم دة سول. جاثاعئ وقيعادان شابئتتانعانئم سونداي، مةن اينالاسئ ءبئر اپتانئث ئشئندة تذتاس پوةما جازئپ تاستادئم. «ادامعا تابئن، جةر، ةندئ!» پوةماسئنئث قاندايلئق تانئمال بولعانئن ايتئپ جاتؤدئ ارتئق كورةمئن. جالپئ، گاگاريننئث عارئشقا كوتةرئلؤئ بذكئل ادامزاتتئث ساناسئن ءبئر ساتتة وزگةرتئپ جئبةردئ دةؤگة بولادئ. سول كذنئ ادامداردئث ءبارئ الدئمةن ورئستار، امةريكالئقتار، قئتايلار، فرانسؤزدار، پولياكتار، قازاقتار ةمةس، الدئمةن جةر پلانةتاسئنئث تذرعئندارئ ةكةنئن، ادامداردئث ءبارئ جةر اتالاتئن ورتاق كةمةدة ءجذزئپ كةلة جاتقانئن سةزئندئ. مةنئث پوةمامنئث باستئ ايتارئ دا وسئ ةدئ. سودان شاماسئ ءبئر ايدئث ئشئندة-اق اتاقتئ اقئنعا اينالدئم دةي الامئن. پوةما ماسكةؤ گازةتتةرئندة باسئلدئ، راديودان وقئلدئ، اياق استئنان، جوسپاردان تئس تذردة جةكة كئتاپشا كذيئندة جارئق كوردئ. ال ءوزئم ارادا ءبئر اي وتكةندة امةريكادان ءبئر-اق شئقتئم. سونداعئ كولؤمبيا ؤنيأةرسيتةتئندة پوةمامدئ ستؤدةنتتةر الدئندا وقئدئم، سذراقتارئنا جاؤاپ بةردئم. وسئ جةردة ءبئر جاعداي ةسئمة ءتذسئپ وتئر. ساپاردئث الدئندا ماسكةؤدة ءينستيتؤتئمنئث جاتاقحاناسئندا قونئپ شئقتئم. ستؤدةنت دوستارئممةن داستارقاندا، كوثئل كوتةرئپ وتئرعانبئز. كةنةت سولاردئث بئرةؤئ ورنئنان ذشئپ تذردئ دا: «قوي، شئعئپ كةلةيئن، بئرةؤدئث تذمسئعئن بذزباسام بولمايدئ ةكةن!» دةدئ. «نة ءذشئن؟» دةپ جاتئرمئز. سوندا الگئ دوسئمئزدئث: «امةريكاعا بارعئم كةلةدئ!» دةگةنئ... امةريكادان كةيئن پاريجدة، سوربوننادا وقئدئم سول تذثعئش كولةمدئ تؤئندئمدئ. پوةمانئث ارقاسئندا جازؤشئلار وداعئنا قابئلداندئم. ءينستيتؤت رةكتورئنان رةسمي حات ءتذستئ. «وقؤعا قايتؤئثئزعا رذقسات» دةگةن. مةن تةلةگراممامةن جاؤاپ جئبةردئم: «قايتايئن، ءبئراق وقئتؤشئ رةتئندة» دةپ.

- ءسئز ادةبيةت ءينستيتؤتئنئث كوركةم اؤدارما فاكؤلتةتئنة وقؤعا تذسكةنئثئزدئ بئلةمئز. اؤدارماشئلئقتئ كاسئپ ةتپةي، اقئندئق جولعا اؤئسؤئثئزدئث سةبةبئن قالاي تذسئندئرةر ةدئثئز؟

- ول فاكؤلتةتتئ تاثداعانداعئ ماقساتئم تؤعان حالقئمنئث عاجايئپ پوةزياسئن ورئس تئلئندة سويلةتؤ ارقئلئ قازاق ادةبيةتئن بةرئ قويعاندا وداق كولةمئندة تانئتؤ ةدئ. سونداعئ ءار ستؤدةنت ءوزئن ءوز ذلتئ ادةبيةتئنئث ةلشئسئندةي سةزئنةتئن. ءارقايسئمئز ءبئر-بئرئمئزبةن جارئسا اؤداراتئنبئز. ايتقانداي، ءبئزدئث توپتا بولات جانسذگئروأ، مةرةكة مايلين وقئدئ. ءئلياستئث، بةيئمبةتتئث بالالارئمةن بئرگة بولؤ دا مةنئث زامان، قوعام تؤرالئ ويلارعا ةرتة بةرئلؤئمة اسةر ةتتئ. اتاقتئ اؤدارماشئ لةأ وزةروأ وتكئزگةن شئعارماشئلئق سةمينارلاردئث پايداسئ كوپ ةدئ. ءبئراق كوپ ذزاماي-اق اؤدارماشئلئق مةنئث ستيحيام ةمةس ةكةنئنة كوزئم جةتتئ. قازاقتئث ون ءبئر بؤئندئق ولةث ولشةمئ ورئسشادا تابيعي شئقپاي-اق قويدئ. جالپئ، ولةث اؤدارماسئ قيامةت-قايئم ءئس. شئنئمدئ ايتسام، ءبئزدئث اقئنداردئث ءوزئن دالمة-ءدال اؤدارؤدئ تالاپ ةتئپ وتئرئپ الاتئنئ دا جانئما ءتيئپ ءبئتتئ. اقئرئ اؤدارمانئ قويئپ، ولةثدئ ءوزئم جازؤعا كئرئستئم. ونئث دا ءوزئنئث قئزئعئ بار. جئگئتتةرمئز عوي، ستيپةنديانئث باسئنا العاشقئ اپتانئث ءوزئندة-اق سؤ قذيئپ ذلگةرةمئز. سودان اشقذرساق جذرةتئن كذندةرئمئز بولادئ. قئزدارئمئز ذنةمشئل، تاماقتئ وزدةرئ دايئنداپ، ءبئر ستيپةنديادان ءبئر ستيپةندياعا جةتئپ جاتادئ. سؤلاميتا دةگةن كؤرستاس قئزئم بار ةدئ، سول ماعان «ار كةشكئ تاماق ءذشئن مئناعان جاثادان ءبئر ولةث جازئپ وتئراسئث» دةپ قالئث داپتةر ذسئندئ. جاياؤ مذسانئث ذرپاعئ ةمةسپئن بة، قانشا ولةث كةرةك بولسا سونشا ولةث جازئپ تاستايمئن. سول سؤلاميتا كذندةردئث ءبئر كذنئندة جاثاعئ داپتةردئ بوريس سلؤسكيگة اپارئپ بةرئپتئ. اتاقتئ اقئن مةنئ شاقئرتتئ. باردئم. مةنئث ولةثئمدةگئ ءبئر جولعا كوثئلئ قاتتئ قذلاپ ءتذسئپتئ. «وسئنئ ماعان سئيلاساثئز»، دةيدئ. "مةن قازاقتاردئ سوعئستا كورگةنمئن. جاقسئ سولداتتار، جاؤاپتئ جاؤئنگةرلةر ةدئ. ءسئز اؤدارماشئلئقتئ قويئپ، ولةثدئ ءوزئثئز، ورئسشا جازباق ةكةنسئز. وندا ءسئز بذكئل ورئس ادةبيةتئنئث الدئندا بذكئل قازاق ادةبيةتئنئث اتئنان سويلةيسئز. ءسئزدئث ورئس قذرداستارئثئزدئث جذگئ جةثئل. ولاردئث تؤ سئرتئندا ذلئ تاريح، الئپ اؤقئمدئ مادةني مذرا تذر. ال ءسئز ةرةكشة مئقتئ بولؤعا ءتيئسسئز»، دةپ ءبئراز اثگئمة ايتتئ. كةيئننةن سلؤسكيي جاثاعئ مةنةن سذراپ العان ءبئر جولدان ءوربئتئپ، تاماشا ولةث جازدئ.

. بوريس سلؤسكيي كةيئن مةنئث ولةثدةرئمدئ لةونيد مارتئنوأقا كورسةتئپتئ. لةونيد نيكولاةأيچ 1960 جئلئ «ليتةراتؤرنايا گازةتادا» مةنئث ءبئر توپ ولةثدةرئمدئ ءوزئنئث العئ سوزئمةن جاريالاتتئ. مارتئنوأ پةن سلؤسكيي ةكةؤئ مةنئث "ارگاماكي" دةپ ات قويعان العاشقئ جيناعئمنئث قولجازباسئن «سوأةتسكيي پيساتةل» باسپاسئنا تاپسئرعان. ءسويتئپ جذرگةندة جاتاقحانادا ءبئر توبةلةسكة ذرئنئپ قالدئم دا مةنئ وقؤدان شئعارئپ تاستادئ. قولجازبانئ باسپانئث جوسپارئنان شئعارئپ تاستادئ. امال جوق، الماتئعا قايتئپ كةلدئم. ودان ارعئسئن مذنئث الدئنداعئ سذراققا جاؤابئمدا ايتقانمئن. "ارگاماكي" دةگةن ءبئرئنشئ كئتابئم اقئرئ الماتئدا جارئق كوردئ.

- العاشقئ كئتابئثئزدان كةيئن-اق ءسئز داثققا بولةندئثئز. 1964 جئلئ قازاقستان كومسومولئنئث سئيلئعئن الدئثئز. 1967 جئلئ لةنين كومسومولئ سئيلئعئن العان العاشقئ اقئن دا ءسئز بولدئثئز. ءسويتئپ جذرگةندة اياق استئنان تاريحناماعا بوي ذرئپ، لينگأيستيكاعا اؤئز سالدئثئز. 1975 جئلئ اتئ شؤلئ «ازيا» جاريالاندئ...ءوزئثئز مذنئ قالاي تذسئندئرةر ةدئثئز؟

- اياق استئنان دةگةن سوزئثئزبةن كةلئسة المايمئن. ارعئ بابام ولجاباي باتئر جايئنداعئ اثئز ارالاس اثگئمةلةردئث ءوزئ-اق مةنئ بالا كذنئمنةن كونة تاريحقا قذلاق تذرگئزئپ وسئرگةن بولاتئن. ونئث ذستئنة كوشپةندئلةردئث ءبارئن تةك جابايئ أارأارلارداي ةسةپتةيتئن كوزقاراس تا جاستايئمنان جانئما تيةتئن. ادةبيةت ءينستيتؤتئنئث وزئندة س س ر تاريحئنان ساباق بةرةتئن أودولاگين دةگةن پروفةسسوردئث ءبئرئنشئ لةكسيادا-اق ماعان قاراپ، «ال، ايتا قويشئ، سةندةر ورئس جةرئنة العاش رةت قاشان باسئپ كئرئپ ةدئثدةر؟» دةپ «ازئلدةگةنئ» بار. مةن دة قاراپ قالماي، «سةندةر» دةپ ءسئز قازاق س س ر-ئن ايتئپ تذرسئز با؟» دةپ قارسئ سذراق قويعانمئن سوندا. ماسكةؤگة بارعان بةتتة لةنين كئتاپحاناسئنان 1926 جئلعئ ساناقتئث قورئتئندئلارئ جاريالانعان جيناقتئ تاؤئپ وقئعانمئن. ال 1939 جئلئ سول 6 ميلليوننان استام قازاقتان 2 ميلليون ادام عانا قالعان مذنداي قورلئققا تةك قوي مئنةز حالئق قانا شئداي الادئ. ال ءبئز جئلقئ مئنةز حالئق ةمةس پة ةدئك؟! وسئنداي-وسئنداي ويلاردان بارئپ تاريحتئث تةرةثئنة سذثگي بةردئم. سذثگي بةرگةن سايئن شةجئرةشئلةر، جئلناماشئلار، تاريحشئلار حالئقتاردئث وتكةن ومئرئنةن تةك قاقتئعئستئ، تةك سوعئستئ، تةك جانجالدئ جازئپ وتئرعانئنا كوزئم جةتة ءتذستئ. ةتنوستاردئث عاسئرلار بويئ ارالاسئپ-قذرالاسئپ ءومئر سذرگةنئنئث، الئس-بةرئس، بارئس-كةلئس جاساعانئنئث جاي-جاپسارئن جازئپ جاتؤ ونشا اسةرلئ شئقپايتئنئ راس تا بولار. ونئث ةسةسئنة سؤ بوپ اققان قاندئ سؤرةتتةؤ كئم-كئمنئث دة ةسئندة كوبئرةك قالادئ. سوعئستار شةجئرةسئ وشپةندئلئككة تاربيةلةيدئ، كةك قايتارؤعا شاقئرادئ. مذنداي تاريحناما قوعامدئق سانانئ توزئمسئزدئككة تاربيةلةيدئ. مذنداي تاريحناما كذرةسكةرلةردئ، باتئرلار مةن ازاپكةرلةردئ وسئرؤگة سةپتةسؤئ مذمكئن، ءبئراق جاسامپاز جانداردئ وسئرؤگة سةپتةسپةيدئ. اسئرةسة، قازاقستان سياقتئ ةلدة سةرگةك تاريحي سانا قالئپتاستئرؤدئث ماثئزئ ةرةكشة. بئزگة بئرلةسة ءومئر ءسذرؤدئث، ءوزارا كومةكتئث تاريحي تاجئريبةسئ باسقالاردان گورئ كوبئرةك كةرةك.

بةيبئت كذندةر تاريحتئث تاقئرئبئ ةمةس دةگةندئ جاثا ايتتئم عوي. ونئ جازؤ قيئن. بةيبئت كذندةر ةستة قالا بةرمةيدئ. سوعئستار، شايقاستار اپتالاپ، كةيدة ايلاپ سوزئلئپ وتئرعان، ولاردئ قوسساثئز ءارئ بارعاندا جئلدار شئعادئ. ال ةگةر سلاأياندار مةن كوشپةندئلةردئث قاتارلاسئپ، ارالاسئپ، ساؤدا-ساتتئق جاساپ، بةيبئت ءومئر سذرگةن كذندةرئن قوسساثئز تذتاس عاسئرلار شئعادئ. مةن «از يا» كئتابئن جازؤعا دالا مةن رؤستئث تاريحئ ةجةلدةن قويئنداسئپ كةتكةنئن، ةكئ ةلدئث تاريحتئث ذزئنا بويئندا نةگئزئنةن جاقئنداسؤمةن، باؤئرلاسؤمةن وتكةنئن، حالئقتاردئث ءتئپتئ تئلدةرئ ارالاسؤعا دةيئن جةتكةنئن دالةلدةؤ ءذشئن كئرئستئم. ءتئل دةگةن تاريحي اقپاراتتئث ةث باي قويماسئ. مادةنيةتتةردئث ءوزارا جاقئنداسؤئنئث ةث تولئق سؤرةتئن ءبئز تئلدةن تابا الامئز. تذرئكتئث «توأاريشش» دةگةن ءسوزئ ورئسقا اؤئسقانئ بةكةر دةؤگة بولا ما؟ ذرئس كةزئنةن "ؤرا" سياقتئ سوزدةر عانا اؤئسادئ.

«ازيا» كئتابئنئث ةل نازارئن ةرةكشة اؤدارعانئنئث باستئ سةبةبئ - مةنئث «يگور جاساعئ جايئنداعئ جئردئث» ةث العاشقئ قوس ءتئلدئ وقئرمانئ بولعاندئعئمنان. مةن سئزگة ءبئر-اق مئسال كةلتئرةيئن. جئردا «سة ؤريم» دةگةن جول بار. مونولينگأيست اؤدارماشئلار ونئ «سة ؤ ريم»- دةپ وقئعان. سوندا نةمةنة، كونچاك قئپشاقتارئ ريمگة دةيئن بارعان با؟ ةندئ رؤس جةرئنةن ريم دةگةن قالا ئزدةي باستاعان. ودان كةيئن ماسكةؤدئ كةزئندة «ترةتيي ريم» دةپ اتاعانئن ةسكة تذسئرگةن. ودان دا بولماعان سوث پةرةياسلاأ كنيازدئگئندةگئ ريموأ دةگةن قالانئ ةسكة تذسئرگةن. ال ةندئ قوس ءتئلدئ وقئرماننئث كوزئمةن قاراساثئز ءبارئ وپ-وثاي ورنئنا كةلة قالادئ. «ؤريم» - كادئمگئ تذركئ ءسوزئ. ايةلدئث ءورئم شاشئ. قئپشاقتار يگور جورئعئنان كةيئن رؤسكة قايتا شاپقاندا ايةلدةردئث شاشئن كةسكةن، ءسويتئپ قورلاعان.

تالايلار مةنئث تذپكئ ويئمدئ تئم قارابايئرلاتئپ تذسئندئرةدئ. «ازيا» كئتابئ تاپ ءبئر «يگور جاساعئ جايئنداعئ جئردئ» قازاق جازعان دةپ دالةلدةيتئندةي ايتادئ. بذل - كذلكئلئ نارسة. مةن ول جئردئ قوس ءتئلدئ مةثگةرگةن ادام شئعارؤئ، ناقتئ ايتقاندا، تذركئ تئلدةرئن دة بئلةتئن ورئس ادامئ شئعارعان بولؤئ مذمكئن دةيمئن. تاپ-تازا ءتئلدئ تابؤ مذمكئن ةمةس. كورةي تئلئنئث 75 پايئزئن قئتاي سوزدةرئ، فرانسؤز ءتئلئنئث 25 پايئزئن اراب سوزدةرئ قذرايدئ ةكةن. سولاردئث سوعان نامئستانئپ جاتقانئن ةستئپ كورمةپپئن. ال وتكةن عاسئردئث 70-شئ جئلدارئنداعئ ذلئ دةرجاأالئق ءور كوكئرةكتئك ورئس تئلئنة تذركئ سوزدةرئ ارالاسقان دةگةننئث ءوزئن كةشئرة المادئ. وركةن جايعان مادةنيةت - وزگةلةرمةن ذدايئ، جذزدةگةن جئلدار بويئ ارالاسئپ-قذرالاسؤدئث جةمئسئ. ءسوز الماسؤ دةگةن ءتئلدئث كةدةيلئگئنئث بةلگئسئ ةمةس، بذل ونئث دامؤ ذستئندةگئ ءتئل ةكةندئگئنئث بةلگئسئ. ول كئتاپقا كوزقاراستئث وزگةرگةنئنة دة ءبئراز بولئپ قالدئ. الدئثعئ جئلئ «ازيا» ماسكةؤدة باسئلدئ. وتكةن جئلئ بولگاريادا، ؤكراينادا شئقتئ. باكؤدة ءازئربايجان تئلئندة 30 مئث دانامةن جارئق كوردئ. بذل قازئرگئ كةز ءذشئن وتة ذلكةن تارالئم. ايتقانداي، وسئدان ءبئراز بذرئن مةن رؤستام يبراگيمبةكوأكة ءازئربايجان اتاؤئنئث ماعئناسئن ءتذسئندئرئپ بةرگةنئم بار. قئتايلار «ازةباجةن» دةپ البانداردئ اتاعان. كاسپيي تةثئزئنئث باتئس بةتكةيئ ІІ-V عاسئرلاردا البانيا دةلئنگةن. مذنئث ءوزئ ذلئ جئبةك جولئنئث بويئندا جاتقان ول جةرگة تذركئلةردئث، بذرئن ايتئلئپ جذرگةندةي، ХІ عاسئردا ةمةس، ІІ عاسئردا بارعانئن كورسةتةدئ.

- ءسئزدئث تذركولوگيالئق ةثبةكتةرئثئز كوشپةندئلةر مادةنيةتئن كوتةرمةلةي كورسةتةدئ دةگةن دة پئكئر بار. بذعان نة ايتار ةدئثئز؟

- مادةنيةتتئث ةث باستئ قذرامداس بولئكتةرئ قاتارئندا پوةزيا مةن مؤزئكا اتالؤعا تيئستئگئ تالاسسئز. بذل تالاسسئز بولسا، وندا تذركئ حالئقتارئنئث ءدال وسئ پوةزيا مةن مؤزئكادا ةشكئمگة دةس بةرمةيتئندئگئ ءتئپتئ تالاسسئز. ءومئر ءسذرؤ سالتئنا بايلانئستئ ايتساق، مئسالئ، ةث تازا مؤزئكا ХІХ عاسئرعا دةيئن كوشپةلئ ءومئر سالتئن ساقتاپ كةلگةن حالئقتاردا ةكةندئگئ داؤسئز. ال وتئرئقشئلئققا اؤئسقان تذركئ حالئقتارئندا مؤزئكا كوبئنة ءسوزدئث نةمةسة ءبيدئث سذيةمةلئنة اينالئپ كةتكةنئ بةلگئلئ.

كوپ نارسة قالاي تذسئندئرؤگة بايلانئستئ. باتئستاعئ ادةبيةتتة عذندار تالاي ؤاقئت بويئ جابايئلئقتئث بالاماسئنداي بولئپ بةينةلةندئ. اقيقاتئندا سول زامانداعئ گةرمان تايپالارئ الةؤمةتتئك، مادةني دامؤئ جاعئنان ةؤروپاعا كةلگةن عذنداردان كوپ تومةن تذرعان. گةرماندئقتار عذنداردان تذتاس دذنيةتانئم جذيةلةرئن قابئل العان. ا.پلةتنةأا سياقتئلاردئث كوشپةندئلةرگة مادةنيةت جات دةگةن ءسوزئنئث تذككة تذرعئسئز ةكةندئگئن تةك ةرميتاجداعئ سكيف التئن ورنةكتةرئ-اق داؤسئز دالةلدةي الادئ. ال ولار كلاسسيكالئق كوشپةندئلةر عوي.

كوشپةندئلةر ءسوزدئث تولئق ماعئناسئندا مةملةكةت قذرماعان دةگةن دة جاي نارسة. ادةبي جازبا ءتئل - مةملةكةتتئلئكتئث باستئ بةلگئسئنئث ءبئرئ. ورحون مةن ةنيسةي بويلارئندا سوناؤ VІІІ عاسئردا تاسقا قاشالعان جازؤلاردئث ءتئلئ قانداي عاجاپ دةسةثئزشئ! ءارئ يكةمدئ، ءارئ قؤاتتئ ءتئل، ةث كةرنةؤئ مول سةزئمدةردئ، پوةتيكالئق ويدئث ةث نازئك ناقئشتارئن جةرئنة جةتكئزئپ ايتا بئلةتئن ءتئل! ةؤروپا مةن ازياداعئ تالاي وتئرئقشئ حالئقتار ول زاماندا مذنداي بايلئققا قول جةتكئزبةگةن بولاتئن. كوشپةندئلةر ءتئپتئ سول ورحون-ةنيسةي جازبالارئنان باسقا ةشتةثة جاساماعان بولسا دا، الةم مادةنيةتئنةن ويئپ تذرئپ ءوز ورنئن الار ةدئ. تذركئ كوشپةندئلةرئنئث جازبا ةسكةرتكئشتةرئنئث از ساقتالؤئنا ءيسلام ءدئنئنئث سالقئنئ ءتيدئ دةپ سانايمئن ءوز باسئم. سئنا جازؤئنئث جادئگةرلئكتةرئ مذسئلمان ءدئنئنئث ئقپالئ جةتپةگةن جةرلةردة - التايدا، سئبئردة، موثعوليادا عانا ساقتالعانئ تةگئن دةيسئز بة؟ تةگئن ةمةس. ءدئني فاناتيكتةر تاسقا تذسكةن "بوتةن" جازؤلاردئ جويئپ جئبةرئپ وتئرعان.

ةجةلگئ تذرك ءتئلئ ورحون-ةنيسةي ماتئندةرئندة عانا، باسقا ماتئندةر جوق، ال بذل ماتئندةر وعئز-قارلذق تئلدةرئنئث نورمالارئنا ساي دةگةن ذعئم بار. تذركولوگياداعئ دوگمالاردئث بئرةؤئ وسئ. كةيبئرةؤلةر وسئدان شئعارئپ، ول زاماندا قئپشاق تئلدةرئ بولماعان دةؤدةن دة تايئنبايدئ. ولار قئپشاق تئلدةرئ وعئز تارماعئنان وربئگةن دةگةندئ ايتقئسئ كةلةدئ. سوندا قئپشاق تئلدةرئنئث جاسئ ءبئزدئث زامانئمئزدئث ورتا عاسئرلارئنان بةرئ قاراي ةسةپتةلةتئن بولئپ شئعادئ. ال دذرئسئندا، قئپشاق جانة وعئز تئلدةرئن سالئستئرئپ قاراساثئز، ةجةلگئ وعئز ءتئلدئ جادئگةرلئكتةردةن اپ-ايقئن كيپچاكيزمدةردئ كورةسئز، ولار گرامماتيكادان دا، لةكسيكادان دا تانئلئپ تذرادئ، مذنئث ءوزئ ةكئ تئلدئك بذتاقتئث دا ورحون-ةنيسةي جازبالارئنان كوپ بذرئن بولعانئن ءارئ ءبئر-بئرئمةن بايلانئستئلئعئن ايقئندايدئ.

كوشپةندئلةردئ، كوشپةندئلئكتئ مةن ورئنسئز كوتةرمةلةي سويلةگةن ةمةسپئن. مةنئث ماقالالارئمدا، كئتاپتارئمدا كوشپةندئ ءومئردئث كةرئ كةتئرةتئن تذستارئ دا جازئلعان. مذنئث الدئنداعئ سذراققا قايتارعان جاؤابئمدا 1929 جئلعئ ةنسيكلوپةديالئق سوزدئكتة قازاقتاردئث سانئ 6 ميلليوننان استام دةپ كورسةتئلگةنئن، ارادا ون-اق جئل وتكةندة 2 ميلليونعا تذسكةنئمئزدئ ايتتئم عوي. ال سول كةزدة وزبةكتةر 4 ميلليوننئث ماثايئندا بولاتئن. قازئر وزبةكتةر 26 ميلليوننان استام. ولار اشتئقتان ءدال بئزدةي قئرئلعان جوق. ويتكةنئ، وتئرئقشئلئققا ةرتة كوشئپ، جةردئ ةمئپ ذلگةرگةن ةدئ. ءبئز 30-شئ جئلدارداعئ سول ويراندئ ايتقاندا ستالين مةن گولوششةكيننئث قولدان جاساعان اشارشئلئعئمةن قاتار جارتئلاي كوشپةندئ ةكستةنسيأتئ مال شارؤاشئلئعئ جيئرماسئنشئ عاسئردا ةكونوميكالئق تذرعئدان ءتيئمسئز بولئپ شئققانئن دا ايتؤعا ءتيئسپئز. وكئنئشكة وراي، عالئمدارئمئز دا، ساياساتكةرلةرئمئز دة ول اشتئقتان ءتيئمدئ تاعئلئم العان جوق. مال شارؤاشئلئعئ ةكستةنسيأتئ سيپاتتا جذرگئزئلة بةردئ. تئث يگةرؤ باستالئپ، ةث قذيقالئ جةرلةرگة ةگئن ةگئلگةن كةزدة مال شارؤاشئلئعئ شولةيت، جارتئلاي شولةيت ايماقتارعا ئسئرئلئپ كةتتئ. قازاقتاردئث جاعدايئ قايتادان قولدان ناشارلاتئلدئ. وسئ ايتقانئمنئث ءوزئ كوشپةندئلئك اتتئ قذبئلئسقا ديالةكتيكالئق تذرعئدان قاراي الاتئنئمدئ كورسةتةدئ دةپ ويلايمئن.

قازاقتاردئث كوشپةندئ ومئردةن ساقتالئپ قالعان كةثدئگئ، كونتةرئلئگئ، جذرتتئث ءبارئن وزئندةي كورةتئن قاسيةتئ ةلئمئزدةگئ تذراقتئلئقتئ ساقتاؤعا اسةر ةتئپ وتئرعان شةشؤشئ فاكتورلاردئث ءبئرئ. استانادا، ةؤرازيا ؤنيأةرسيتةتئندة ءابئش كةكئلبايةأتئث 70 جئلدئعئنا ارنالعان كونفةرةنسيادا ءسوز سويلةگةنئمدة تولستوي تؤرالئ ايتتئم. تؤرگةنةأ تة، بؤنين دة، پاؤستوأسكيي دة ستيليست رةتئندة تولستويدان شةبةرئرةك بولؤئ مذمكئن دةدئم. ءبئراق، تولستويدئث الةمگة قارايتئن نذكتةسئ بيئكتة، سوندئقتان ول ءومئردئ، ادامداردئ باسقاشا كورگةن دةدئم. تولستوي الةمدئ "بئزدةر" جانة "بوگدةلةر" دةپ بولمةگةن. تولستوي ءذشئن ناپولةون دا، قاجئمذرات تا بوگدةلةر ةمةس، ءوزئنئث ارتئقشئلئعئ مةن كةمشئلئكتةرئ بار كادئمگئ ادامدار. الةمدئ "بئزدةر" جانة "بوگدةلةر" دةپ قاراستئراتئن جازؤشئلار ومئرگة وكوپتان كوز سالادئ. ال وكوپتان، امبرازؤرادان ادامداردئ ةمةس، تةك دذشپانداردئ عانا كورة الاسئث. تولستوي - ءبئر-بئرئنة جات حالئقتار بولمايتئن بولاشاق ادامزاتتئ دايئنداعان جازؤشئ. قازاقتار ناعئز تولستويشئل حالئق. قازاقتار بارئنة دالالئق پةرسپةكتيأادان، الئستان، كةثئنةن قاراي الادئ، سوندئقتان دا كوبئرةك، كةثئرةك كورة الادئ. قازاقتار ءذشئن جةك كورةتئن حالئق بولؤئ مذمكئن ةمةس، قازاقتار ءذشئن جات ذلت بولؤئ مذمكئن ةمةس. ويتكةنئ، تذتاس حالئقتئث، تذتاس ذلتتئث جامان بولؤئ، جات بولؤئ اتئمةن مذمكئن ةمةستئگئن ءبئز جاقسئ بئلةمئز. ابايدئث «ادامزاتتئث ءبارئن ءسذي باؤئرئم دةپ» دةگةن ءسوزئن حالقئمئزدئث ءار پةرزةنتئ ذدايئ جادئندا ذستاؤعا ءتيئس.

- ءسئزدئث ءبئراز ؤاقئتئثئز، ءبئراز ؤاقئتئثئز ةمةس-اؤ، تالاي جئلدارئثئز قوعامدئق، ناقتئ ايتقاندا، دةپؤتاتتئق قئزمةتكة ارنالدئ. س س س ر حالئق دةپؤتاتئ رةتئندة ةث كوپ شذعئلدانعان ماسةلةثئز ذلت ارالئق قاتئناستار بولدئ دةي الامئز. ت م د كةثئستئگئندة، ءوزئمئزدئث ةلئمئزدة وسئ ماسةلة قالاي شةشئم تابؤدا دةپ سانايسئز؟

- كةزئندة ءبئر گازةتكة بةرگةن سذحباتئمدا ازاتتئق الاؤئن وق-ءدارئ قويماسئندا وتئرئپ تذتاتؤعا بولمايدئ دةگةنئم بار ةدئ. كةثةس وداعئ ذلتارالئق پروبلةمالاردئث وق-ءدارئ قويماسئن ةسكة تذسئرةتئن. ذلتتئق يدةيا كةيبئر كةؤدةمسوق ساياساتكةرلةردئث قولئندا بيلئك ءذشئن كذرةستئث قذرالئنا اينالئپ، تاريحي، رؤحاني، الةؤمةتتئك جانة ةكونوميكالئق فاكتورلاردان بولةك قاراستئرئلعان كةزدة دةسترؤكتيأتئ، قيراتقئش كذشكة ية بولدئ. گامساحؤرديانئث «گرؤزيا گرؤزيندةر ءذشئن» دةپ ذران تاستاؤئ مذث ةكةن، ابحازيانئث، وثتذستئك وسةتيانئث، ادجاريانئث پروبلةمالارئ اندئزداپ شئعا كةلدئ. مولدوأا رةفورماتورلارئ جازؤدئ لاتينيساعا اياق استئنان اؤئستئرعاندا حالئقتئث 40 پايئزدايئ، نةگئزئنةن ونةركاسئپتئ قالالاردئث تذرعئندارئ، وزدةرئن ةلدئث تولئققاندئ ازاماتتارئ سةزئنؤدةن قالدئ، ءسويتئپ پريدنةستروأة، گاعاؤئز پروبلةمالارئ پايدا بولدئ. بوستاندئقتا ءومئر سذرة ءبئلؤ بوداندئقتا ءومئر سذرؤدةن وثاي ةمةس. ونئ تاجئكستان تراگةدياسئ دا كورسةتتئ. ستاليندئك رةپرةسسيا مةن سوعئس جئلدارئندا تاجئكتةر ةكئ ءجذز مئثنئث ماثايئندا ادامئنان ايئرئلعان ةكةن، ال جاق-جاق بولئپ پرةزيدةنتتئك تاققا تالاسقان ازامات سوعئسئندا ءذش ءجذز مئثنان استام ادامئنان ايئرئلئپتئ. ميلليونعا جؤئق تاجئكتئث بةت-بةتئنة بوسئپ كةتكةنئ تاعئ بار. رةسةيدة دة اؤةلدة دةموكراتيانئث بار قئزئعئن كورئپ قالعئلارئ كةلئپ، وبلئستاردا، قالالاردا گؤبةرناتورلاردئ شةتئنةن سايلاي باستادئ. سول-اق ةكةن، سةپاراتيزم بةلگئلةرئ بوي كورسةتتئ. ال بذل كةز كةلگةن ةل ءذشئن، اسئرةسة فةدةراتيأتئ ةل ءذشئن قاؤئپتئ نارسة. پؤتين كةلئسئمةن وبلئستاردئث باسشئلارئ تاعايئندالاتئن ءتارتئپ ةنگئزئلدئ. وندا ءتئپتئ اأتونوميالئق قذرئلئمداردئث پرةزيدةنتتةرئنئث كانديداتؤرالارئن كرةمل ذسئنادئ قازئر.

جاثاعئ مةن ايتقان ةلدةردئث كوبئ نةگئزئنةن ءبئر ذلتتئ ةلدةر. وسئدان قازاقستانداعئ ذلتارالئق قارئم-قاتئناس ماسةلةسئنئث تاؤةلسئزدئكتئث العاشقئ جئلدارئندا قاندايلئق كذردةلئ بولعانئن شامالاي بةرئثئز. بذعاناسئ بةكئمةگةن جاس ةلدئ ءتذرلئ ساياسي كذشتةر جان-جاعئنان جذلقئلاپ جاتقان كةزدة نذرسذلتان نازاربايةأ بذكئل جاؤاپكةرشئلئكتئ ءوز موينئنا الئپ، پرةزيدةنتتئك بيلئك جذيةسئنئث ارتئقشئلئقتارئن ورئندئ پايدالانا ءبئلدئ. پرةزيدةنتتئث سول جئلداردا ةلدةگئ جاعدايدئ قؤاتتئ قولئندا قالاي ذستاپ تذرعانئن مةن جاقسئ بئلةمئن. وعان ءوزئم كؤامئن. مةن نذرسذلتان نازاربايةأتئث قازاقستانداعئ ساياسي تذراقتئلئقتئ ساقتاپ قالؤ ئسئنة قوسقان ذلةسئن وتة جوعارئ باعالايمئن. بذگئندة ساياسي تذراقتئلئق قوعام دامؤئنئث باستئ شارتئ ةكةنئن ةلئمئزدئث بارلئق ازاماتتارئ جاقسئ تذسئنةدئ. مةن مذنئ تاؤةلسئزدئك جئلدارئنداعئ ةث باستئ جةتئستئگئمئز دةر ةدئم. تولةرانتتئلئق پةن كةلئسئمگة كةلة ءبئلؤدئث ورتالئقشئل قاعيداتئ كةزئندة نازاربايةأتئث «ادئلةتتئث اق جولئ» كئتابئندا مالئمدةلگةن بولاتئن. كوپ ةتنوستئ، قايشئلئقتئ ورتادا مةملةكةت باسشئسئنان ةؤرازيالئق ذدةرئستئث ءمانئن تانئتاتئن ينتةگراسيا قاعيداتئن دايةكتئ جذزةگة اسئرؤ ورئندئ كذتئلگةن-دئ. حالئقتئق كوكةيگة قونئمدئ ويدئث جةتكئزؤشئسئ بولؤ، كةلئسئمگة كةلتئرؤدئث شةبةرئ بولؤ، كوپ قئرلئ قوعامدا قانداي دا ءبئر جاقتئث ءسوزئن سويلةمةي، كوپشئلئكتئث ءسوزئن سويلةؤ نذرسذلتان نازاربايةأتئث قولئنان كةلدئ. ايقاستان بيئك تذرا ءبئلؤ ذستانئمئ ادامزاتتئث ذلئ جازؤشئلارئن ةرةكشةلةندئرئپ كورسةتكةن. مئسالئ، تولستوي سونداي بولعان. مذنداي مئسالدار از ةمةس. ايقاسقا جول بةرمةؤ ذستانئمئ ХХ عاسئرداعئ ذلئ ساياساتكةرلةردئ ةرةكشةلةندئرئپ تذرعان. مذنداي مئسالدار از.

كذردةلئ، وتپةلئ كةزةثدةردة بيلئك باسئندا تاجئريبةلئ، كاسئبي ساياساتكةرلةر تذرؤعا ءتيئس. نذرسذلتان ءابئش ذلئن تالاي جاعدايلاردا كوردئم. قورعانئس ءمينيسترئ د.يازوأ پةن اتوم ةنةرگةتيكاسئ مةن ونةركاسئبئ ءمينيسترئ أ.كونوأالوأتئث سةمةيدة قوسئمشا ءذش سئناق وتكئزؤ جونئندةگئ ذسئنئسئنا گورباچةأ قولداؤ كورسةتكةندة نازاربايةأتئث قوسئلماعانئن بئلةمئن. سوندا رةسپؤبليكا باسشئسئ رةسپؤبليكا پارلامةنتئ ةندئگئ جةردة ةشقانداي سئناققا كةلئسئم بةرمةيتئنئنة سةنئپ وتئر. وداق پرةزيدةنتئمةن اشئقتان-اشئق جانجالداسئپ جاتؤدئث قاجةتئ قانشا؟ ةث باستئسئ تذپكئ ناتيجة عوي.

قازاقستاننئث تذثعئش پرةزيدةنتئنئث قئزمةتئنة تذپكئلئكتئ باعانئ، ءارينة، تاريح بةرةدئ. بولاشاق ذرپاققا تذثعئش ةلباسئنئث قئزمةتئن باعالاؤدئث ذلگئسئن بذگئنگئ زامانداستارئ كورسةتؤگة ءتيئس.

- ءسئزدئث اتئثئزعا ذلتارالئق قاتئناستار، ءتئل پروبلةمالارئ جونئندةگئ پئكئرلةرئثئزگة بايلانئستئ سئن پئكئرلةر ءجيئ ايتئلئپ جاتادئ. ءسئز ول پئكئرلةرگة قالاي قارايسئز؟

- «ازيا» جاريالانعان كةزدة مةنئ ذلتشئل ةتئپ شئعارعان. «موسكأا»، «مولودايا گأارديا»، "زناميا" جؤرنالدارئندا كئتابئمدئ ورئسقا قارسئ ةثبةك دةپ باعالاعان. س س س ر عئلئم اكادةمياسئنئث جابئق ءماجئلئسئ شاقئرئلئپ، اكادةميگئ بار، كوررةسپوندةنت-مذشةسئ بار، عئلئم دوكتورئ بار 49 ادام تابانداتقان 10 ساعات بويئ ءسوز سويلةپ، سذلةيمةنوأتئ شةكتةن شئققان ذلتشئل ةتئپ كورسةتكةن. موينئما جذرت ذمئتا باستاعان "پانتيؤركيست" دةگةن ايئپتئ دا تاعئپ جئبةرگةن. تةپكئگة تذسكةلئ تذرعان جةرئمنةن ديمةكةثنئث برةجنةأكة كئتابئمدئ اپارئپ بةرؤئ، باس حاتشئنئث ءبئر اؤئز قولداؤ ءسوزئ قذتقارئپ قالعان. جةلتوقسان وقيعاسئ كةزئندة ودان دا اسئرئپ ءتذسئردئ. سول كذندةردة ماسكةؤگة جونةلتئلگةن قاعازداردئث بئرئندة ءتئپتئ «سذلةيمةنوأ اأتوماتتئ اسئنئپ الئپ، ورئس بالاباقشالارئنا باردئ» دةگةن سذمدئققا دةيئن جازعان. ةندئ قازئر مةنئ ينتةرناسيوناليست بولعانئم ءذشئن سئناپ جاتئر. ءيا، مةن ينتةرناسيوناليستپئن. اباي - ينتةرناسيوناليست. شوقان دا ينتةرناسيوناليست. اسئرةسة، مئنا جاهاندانؤ جاعدايئندا مذنداي سانا قالئپتاستئرؤدئث ءمانئ ارتا تذسةدئ. جالپئ، مونو ةتنوستئ ةلدةن پولي ةتنوستئ ةلدئث وزئندئك ارتئقشئلئقتارئ دا بولادئ. مةملةكةتتئث ءوز ئشئندة ةتنوستاردئث قاتار ءومئر ءسذرؤ مادةنيةتئن قالئپتاستئرؤ ارقئلئ ءبئز ولاردئث ءدايئم ئقپالداستئعئنا، ءسوزدئث جاقسئ ماعئناسئنداعئ باسةكةلةستئگئنة قول جةتكئزئپ، دامؤعا سونئ سةرپئن بةرة الامئز. وزگة ةتنوستارمةن جارئسؤ احؤالئنئث ءوزئ حالئقتئ باسةكةگة قابئلةتتئ ةتة تذسةدئ.

ءتئل تؤرالئ اؤئزشا بةرئلگةن سذحباتتارئمداعئ كةيبئر ونشا ءدال ايتئلماعان پئكئرلةرئمة قاراپ مةنئ قازاق تئلئنة جاناشئر ةمةستةي سويلةيتئندةرگة جانئم اشيدئ. ءسوزدئث دة قيسئنئ بولؤئ كةرةك قوي. سوناؤ 1984 جئلئ جازؤشئلار وداعئندا قازاق ءتئلئن قورعاؤعا ارنالعان ةث ءبئرئنشئ جيئندئ ذيئمداستئرعان ولجاس سذلةيمةنوأ ةمةي، كئم ةدئ؟ وعان قاتئسقان ادامدار، قذدايعا شذكئر، ارامئزدا ءجذر عوي. مةن تةك قازاقتاردئث سوثعئ عاسئردا تاريحتئث ءوزئ قولعا اكةلئپ تذسئرگةن قئمبات قازئناسئنان - ورئس ءتئلئن بارشامئز تولئق يگةرگةندئگئمئزدةن باس تارتپاعانئن قالايمئن. ولاي بولمايتئنئنا سةنةمئن. ولاي بولمايتئنئ بئلاي تذرسئن، قازاقتاردئث كةلةشةكتة ءذش ءتئلدئ قاتار مةثگةرگةن حالئق بولاتئنئنا سةنةمئن. ةگةر قولعا الئنعان باعدارلاما ويداعئداي جذزةگة اسئرئلسا، وندا تاياؤداعئ ونشاقتئ جئلدئث وزئندة ءبئزدئث جاستارئمئز قازاق، ورئس، اعئلشئن تئلدةرئندة ةمئن-ةركئن سويلةؤ ارقئلئ بذكئل الةمنئث ءبئلئم بايلئعئنا ةسئك اشادئ دةپ بئلةمئن. مذنئث ءوزئ مةملةكةتتئ بولاشاقتا ميلليونداعان دوللارلئق شئعئنداردان قذتقاراتئنئن دا ةسكةرؤ كةرةك. ورئسشا، اعئلشئنشا وقئمايتئن حالئققا مئنا ءذشئنشئ مئثجئلدئقتا قانشاما عئلئمي ادةبيةتتئ قازاقشاعا اؤدارئپ بةرؤگة تؤرا كةلةتئنئن ويلاساثئز جانئثئز تذرشئگةدئ. ال ءاربئر ادام، اسئرةسة قازئرگئ جاس ادامدار ةرئنبةسة، ئجداهات تانئتسا بولدئ - سول مئثداعان كئتاپتاردئث بارئنة قولئن تئكةلةي جةتكئزة الادئ. اؤدارماسئ دذرئس پا ةكةن دةپ كذماندانئپ جاتپاي، ءتذپ نذسقادان وقي الادئ. حالقئمئزدئث ورئس تئلئندةگئ، اعئلشئن تئلئندةگئ ينتةرنةتكة ةركئن ةنؤئنئث ءوزئ ينتةللةكتؤالدئق ءوسؤئمئزگة قانداي ءورئس اشاتئنئن دالةلدةپ جاتؤدئث قاجةتتئگئ جوق. جاهاندانؤعا بةيئمدةلؤ دةگةنئمئز وسئ. جاهاندانؤعا قارسئ كذرةسؤ دةگةندئ ايتئپ جذرگةندةردئث ءسوزئن دة، ءوزئن دة تةك اياؤ كةرةك. ءسوزدئث رةتئ كةلگةندة ايتايئن، مةن الفاأيتئمئزدئ لاتينيساعا اؤئستئرؤعا دا قارسئمئن. وزبةكتةر مةن تذركئمةندةردئث سودان وزئپ كةتكةنئن قازئرشة كورة قويعان جوقپئن. ءازئربايجانداردئث ءجونئ باسقالاؤ. ولار تذرئكتةردئث لاتينيساسئن سول كذيئندة الا سالدئ. ويتكةنئ، ءازئربايجان مةن تذرئك تئلدةرئ ءبئر توپقا - وعئز توبئنا جاتادئ، ايئرماشئلئعئ شامالئ. لاتينيساعا كوشةمئز دةپ اؤرة-سارساثعا تذسسةك، قازاق ءتئلئن قازئرگئ بئلةتئن جازؤئنئث وزئمةن ذيرةنة الماي جذرگةن قازاقتاردئ ءتئپتئ تئلدةن الئستاتئپ تئنؤئمئز مذمكئن. بالكئم، سول الفاأيتپةن ماماندار ءذشئن بئرةر باسئلئم اشئپ قويؤدئث، سول ارقئلئ لاتينيسانئث مذمكئندئگئن، قاجةتتئلئگئن جئلدار بويئ بايقاپ كورؤدئث ارتئقتئعئ بولماس. بذل اسئعئس شةشةتئن ماسةلة ةمةس. سونان كةيئن ايتاتئن تاعئ ءبئر جاي بار. ةكئ الفاأيت ذستاناتئن ةل بولمايدئ. ئرگةمئزدة رةسةي تذرعاندا قازاقستانداعئ ورئس جذرتشئلئعئ كيريلليسانئ قويئپ، لاتينيساعا كوشة سالادئ ةكةن دةپ ويلاؤدئث ءوزئ كادئمگئ بالاثدئقتئث ءدال ءوزئ. راس، اؤةلدة قازاق الفاأيتئ ينتةرنةتكة كةلمةيدئ ةكةن، قازاقشا سايتتار اشئلمايدئ ةكةن، قازاقشا ءماتئن ةلةكتروندئ پوشتامةن جئبةرئلمةيدئ ةكةن دةگةندةي قاؤئپتةر ايتئلعان. قازئر ونئث ءبارئ شةشئلگةن. بذل جاعئن دا ةسكةرؤ كةرةك.

كيريلليسانئ ءوز الفاأيتئمئز ةمةس قوي دةپ قؤئستانؤدئث ءتئپتئ ءجونئ جوق. قازاقتئث الفاأيتئ كيريلليسامةن جازئلاتئن ورئس الفاأيتئنئث نةگئزئندة، سوعان قازاق دئبئستارئن بةينةلةيتئن جاثا ءارئپتةر قوسؤ ارقئلئ جاسالعان. الةمدة ءتول الفاأيتئ بار ةلدةر قازئر وتة از. قئتاي، اراب، گرؤزين، ارميان سياقتئلار عانا. قالعان جذرتتئث ءبارئ ورتاق الفاأيتتةردئ پايدالانادئ. بالقان تذبةگئنة اسپا رؤح حان باستاپ كةتكةن بذلعارلار (ولاردئث ءبئر توبئ ةدئل بويئمةن جوعارئ ورلةگةنئن، كةيئننةن تاتارلار اتانعانئن بئلةسئز، تاتارستاندا بؤلگار دةگةن قالا دا بار) سونداعئ سلاأيان تايپالارئنئث جةرئن باسئپ الدئ دا، سانئ از بولعاننان كةيئن وزدةرئ اسسيميلياسياعا ءتذسئپ كةتتئ، ءبئراق جاثا جةرگة تذركتئث سئنا جازؤئن الا باردئ، ول جازؤ كةيئن بولگار جازؤئ اتالئپ كةتتئ. ІХ عاسئردا بالقان تذبةگئ حريستيان دئنئنة كوشكةندة كيريلل مةن مةفوديي سول جازؤدئ گرةك رةداكسياسئنا ءتذسئردئ. سوندئقتان كيريلليسانئ مةن ءبئزدئث ورتاق تذرك-سلاأياندئق مذرامئز دةپ سانايمئن.

- كئتاپ وقؤدئث ازايعانئ ءبئزدئث ءبارئمئزدئث جانئمئزدئ اؤئرتادئ. الةمدئك تذرعئدان، ةيفةل مذناراسئنئث بيئگئنةن وسئ پروبلةماعا قالاي قارايسئز؟

- ةيفةل مذناراسئنئث بيئگئنةن... قئزئق بولعاندا، مةن سول مذناراعا 1961 جئلدان كةيئن قايتادان كوتةرئلگةن ةمةسپئن. ال ناقتئ سذراققا كةلسةم، مةنئث ءوزئمنئث قئزدارئمنئث دا كلاسسيكالئق ادةبيةتتئ نةگئزئنةن سول شئعارمالاردئث ةكراندالعان نذسقالارئ ارقئلئ بئلةتئنئ قينايدئ. وتكةن جئلئ رةسةي تةلةديدارئنداعئ (پاريجدة ءورت كورسةتةدئ) ءبئر حاباردان ةلدئث ةرةسةك حالقئنئث 40 پايئزئ جئل بويئندا بئردة ءبئر كئتاپ وقئمايدئ دةگةن مالئمةتتئ ةستئدئم. قازاقستانداعئ جاعداي ودان جاقسئراق دةپ ويلامايمئن. قازئر جذرت كئتاپ دةسة ينتةرنةتتئ العا تارتاتئن بولئپ العان. ال جاپونيادا كةيئنگئ كةزدة جذرت بذرئنعئدان كوبئرةك وقي باستاپتئ، كئتاپتاردئث تارالئمئ كوبةيئپتئ. ويتكةنئ ونداعئلار كومپيؤتةر ذلتتئث كوزئن ناشارلاتادئ دةپ توقتام جاساعان. قازئر ةلةؤلئ شئعارمالاردئث ءبارئ، بذكئل كلاسسيكا ينتةرنةتكة سالئنعانئ راس، ءبئراق ولاردئ ةكراننان وقئپ تاؤئسؤ شئنئندا دا كوزگة قاتةر. كئتاپ وقؤ ارقئلئ ادام بذكئل ادامزاتپةن تئلدةسة الادئ. بذكئل ادامزاتتئث مئثداعان جئلدار بويئ جيناعان دانالئعئن بويئنا سئثئرة الادئ. اسئرةسة، كوركةم ادةبيةتتئث ءجونئ بولةك. ول سةزئم مادةنيةتئن، وي مادةنيةتئن قالئپتاستئرادئ، ادامنئث قابئلةتئن شئثدايدئ، تالانتئن وياتادئ. ايتسة دة وسئ كوركةم ادةبيةتكة بايلانئستئ ءبئر قئزئق جاي بار. «جوعالسئن سةنزؤرا!» دةدئك. جوعالدئ. جوعالئپ ةدئ، ةندئ ءوزئمئز ابدئراپ قالدئق. ءبارئن جازؤعا بولادئ، ءبئراق نة جازارئثدئ بئلمةيسئث! سويتسةك، ناعئز ادةبيةت تةك كذرةس جاعدايئندا، سةنزؤرامةن، مةملةكةتتئث قئسئمئمةن تةكةتئرةس جاعدايئندا عانا تولئققاندئ دامي الادئ ةكةن. سوأةت زامانئنداعئ سةنزؤرا ءتئپتئ ادةبيةتتئث استارلئ ويلئ، قات-قاباتتئ، كذردةلئ بولئپ كةلؤئنة اسةر ةتتئ مة دةيمئن.

ءبئز وقئرمان حالئق رةتئندة قالئپتاسئپ قالئپ ةدئك. "جذلدئزدئث" تارالئمئ 250 مئثعا جاقئنداعان بولاتئن. قازاق روماندارئ 50-60 مئث دانامةن تارايتئن. "جازؤشئ" مةن "جالئن" دةگةن ةكئ باسپامئز جئلئنا 20 ميلليون دانا كئتاپ شئعاراتئن. ءار ذيدة دةرلئك جةكة كئتاپحانا بولاتئن. سول حالئق قايتادان كورةرمةن حالئققا، تئثداؤشئ حالئققا اينالئپ بارادئ. مئقتئ ادةبيةتتئ مئقتئ وقئرمان عانا قالئپتاستئرادئ. بذگئنگئ ادةبيةتتةگئ توقئراؤدئث باستئ سةبةبئ - وقئرمانداردئث توقئراؤئ. سذرانئستئث ازايؤئ. بذل ايتقانئم تارالئمئ 160 مئثدئق «ةگةمةن قازاقستان» ارقئلئ قازاق جذرتئنا بارئنشا كةثئنةن جةتسئن دةپ وتئرمئن. ءبئزدئث اعايئندار اؤئز اشسا كئتاپتئث قئمباتتئعئن ايتا بةرةدئ. كئتاپتئث جانئندا تذككة تذرمايتئن نارسةلةرگة اقشا اياماي جاتامئز. قازاق حالقئنئث ءوسؤئ ءذشئن قازاق ءتئلئنئث ءوسؤئ كةرةك. قازاق ءتئلئنئث ءوسؤئ ءذشئن قازاق ادةبيةتئ ءوسؤئ كةرةك. قازاق ادةبيةتئنئث ءوسؤئ ءذشئن ونئث تارالئمئ ءوسؤئ كةرةك. ونئث تارالئمئ ءوسؤئ ءذشئن قازاق ادةبيةتئن قادئرلةيتئن، وقيتئن ادامداردئث قاتارئ ءوسؤئ كةرةك. دذكةننةن قازاق كئتاپتارئن ساتئپ الؤ ارقئلئ-اق ءسئز قازاق ءتئلئنئث وسؤئنة كومةك كورسةتة الاسئز. كئتابئ مولئنان تاراسا، ءوز شئعئنئن اقتاسا، باسپاعا تابئس تذسئرسة، اأتورئ قالاماقئ الادئ، تذرمئسئن تذزةيدئ، كوثئلئ كوتةرئلةدئ، جاثا شئعارماعا كئرئسةدئ، شابئتتانا كئرئسةدئ. تالانتتئ جازؤشئنئث قالامئنان شئققان كئتاپ ءتئلدئ بايئتادئ، ءتئل ةلدئ بايئتادئ.

كةز كةلگةن ةلدئث شئعارماشئلئق الةؤةتئ بذگئندة ةكونوميكالئق كورسةتكئشتةردةن عانا تانئلمايدئ. ةلدئث الةؤةتئ كئتاپ ونئمدةرئنئث سانئنان دا، ساپاسئنان دا كورئنؤئ كةرةك. اسئرةسة، ادةبيةتئنةن. شةكسپيرئ جوق ةلدئث نيؤتونئ دا بولمايدئ. وسئنئ ذمئتپايئقشئ!

- ءسئزدئث كةزئندة "قازاق فيلمنئث" باس رةداكتورئ، كةيئن قازاقستان كينةماتوگرافيستةر وداعئنئث باسشئسئ، كةيئن مةملةكةتتئك كينوكوميتةتتئث ءتوراعاسئ بولعانئثئزدئ بئلةمئز. بئرنةشة فيلم سسةناريئنئث اأتورئسئز. ءومئرئثئزدئث سول بةلةسئ، كينودا وتكةن جئلداردئث تاعئلئمئ، قازئرگئ قازاق كينوسئنئث حال-احؤالئ تؤرالئ نة ايتار ةدئثئز؟

- كينودا وتكةن جئلدارئمدئ ةلجئرةي ةسكة الامئن. شاكةن ايمانوأ كينوستؤديانئث كوركةمدئك جةتةكشئسئ، مةن باس رةداكتورئ بولئپ تذرعان جئلداردئ قالايشا ساعئنبايئن؟ شاكةن كةنجةتاي ذلئ مةنئث سسةناريئم بويئنشا "اتامةكةن" فيلمئن تذسئرگةنئن قالايشا ماقتانئش ةتپةيئن؟ سول جئلدارداعئ "كوكسةرةك"، "قاراش-قاراش"، «قئز جئبةك»، «اتاماننئث اجالئ» سياقتئ فيلمدةردئث بارئنة تئكةلةي قاتئسئم بولعان. «قئز جئبةكتةگئ» تولةگةننئث اقبوز اتئنئث ةر-تذرمانئ مةنئث وزئمدئكئ ةدئ. ذيدةن الئپ كةلگةنمئن. مةملةكةتتئك كينو كوميتةتئنئث ءتوراعاسئ قئزمةتئندة جذرگةنئمدة ماسكةؤدةگئ تانئستارئمدئ پايدالانئپ، سونداعئ اتاقتئ رةجيسسةرلةردئث وقؤ توبئنا تالانتتئ جاستارئمئزدئ ورنالاستئرا العانئمنئث ارقاسئندا كةيئننةن قازاق كينوسئنا «جاثا تولقئن» دةپ اتالعان تةگةؤرئندئ لةك قوسئلعانئن دا ماقتانئش ةتةمئن. كةيئننةن بةلگئلئ ءبئر سةبةپتةرمةن كينودان قول ذزئثكئرةپ قالدئم. سوثعئ جئلدارداعئ جازعانئم - "ماحامبةت" فيلمئنئث سسةناريئ. ونئث قالاي شئققانئن كورةرمةن قاؤئم باعالاپ جاتقان بولار...

قازاق كينوسئنئث قازئرگئ دةثگةيئ كوثئل كونشئتةرلئك. مةملةكةت تاراپئنان قارجئ جةتكئلئكتئ ءبولئنئپ جاتئر دةپ ويلايمئن. ءبئر عانا "كوشپةندئلةرگة" بولئنگةن قارجئ مةن كينوكوميتةتتئث ءتوراعاسئ بولئپ تذرعان كةزدة ءبئر جئلدا بذكئل كينو وندئرئسئنة بولئنةتئن قارجئمةن بئردةي ةكةن. ايتقانداي، مةن سول "كوشپةندئلةر" ءساتسئز شئققان دةپ سانايتئندارعا قوسئلمايمئن. نةگئزئنةن جاپ-جاقسئ فيلم. جوعارئ كاسئبي دةثگةيدة تذسئرئلگةن. اسةرلئ سسةنالارئ جةتكئلئكتئ. ءبارئمئز تئم تالاپشئل، تئم تالعامشئل بولا قالئپ، تذككة تذرعئسئز دذنيةدةي ةتئپ جئبةردئك. الةمدئك پروكاتتا مول اقشا تذسئرمةگةنئن ايتامئز. قازئرشة الةمدئك پروكاتتا قازاق كينوسئنئث قاندايئنئث دا مول اقشا ءتذسئرؤئ مذمكئن ةمةس. الةمدئك پروكاتقا قازاق كينوسئنئث كئرؤئنة، ورنئعؤئنا، باسقا جذرتتاردئث «مئناؤ قازاق كينوسئ ةكةن. ياعني، جاقسئ فيلم. بارؤ كةرةك، كورؤ كةرةك» دةگةن پئكئرگة كةلؤئنة ءالئ تالاي جئل بار. كينو يندؤستريانئث ءوز زاثئ وسئنداي. ونئمةن ساناسپاي بولمايدئ.

ذلتتئق كينةماتوگرافتا ءتذسئرئلئپ جاتقان فيلمدةردئث سانئنئث ءوزئ قؤانتادئ. سان ساپاعا اينالماي قويمايدئ.

- "نةأادا-سةمةي" قوزعالئسئن، قازاقستان حالئق كونگرةسئن باسقارعان جئلدارئثئزدا ساياساتپةن، قوعام ءومئرئن دةموكراتيالاندئرؤ ماسةلةلةرئمةن كوپ اينالئستئثئز. ةلئمئزدةگئ دةموكراتيانئث قازئرگئ دةثگةيئ جايئندا قانداي پئكئردةسئز؟

- «ساياسات - مذمكئن نارسةنئ جذزةگة اسئرا ءبئلؤ ونةرئ» دةگةن ءسوز بار. انا ءبئر جئلدارئ سولجةنيسئن امةريكادان كةلدئ. كةلة سالئپ، وثدئ-سولدئ اقئل ايتا باستادئ. شئعئس سلاأيانداردئث باسئن قالايدا بئرئكتئرؤ يدةياسئن كوتةردئ. سونئث سالدارئنان ؤكراينا رةسةيدةن الئستاي ءتذستئ. قازاقستان دا تئكسئنئپ قالدئ. ساياساتتا جذرگةن ذزاق جئلدارئم مةنئ ناقتئ ماقساتتارعا ذمتئلؤعا ذيرةتتئ. «دةموكراتيانئث بار ءمانئ حالئق بةكئتكةن زاثداردئ قاتاث ساقتاؤ» دةگةن أولتةردئث ءسوزئ ءدال ايتئلعان.

قازاقستاننئث حالئق كونگرةسئ پارتياسئن باسقارئپ تذرعان جئلدارئمدا مةنةن «سئزدةر پرةزيدةنتتئك بيلئككة كونسترؤكتيأتئ، ياعني سئندارلئ وپپوزيسيا بولئپ تابئلاسئزدار ما؟» دةپ ءجيئ سذرايتئن. مةن وتپةلئ كةزةثدة، ماتةريالدئق ءوندئرئس پةن قوعامدئق ومئردةگئ بةي-بةرةكةتسئزدئك جاعدايئندا كذشتئ پرةزيدةنتتئك بيلئككة بالاما جوق ةكةنئن ايتاتئنمئن. سئندارلئ وپپوزيسيا زاثدئ پرةزيدةنتتئك بيلئكپةن قالايدا تئرةسؤدةن ةمةس، جاثا، تةثدةستئرئلگةن مةملةكةتتئك ءينستيتؤتتاردئ قذرؤعا سةپتةسةتئن ازاماتتئق كةلئسئمگة، زاثنامالئق باستامالارعا بارار جولدئ بئرلةسة ئزدةؤدةن تانئلؤعا ءتيئس دةيتئنمئن. قازاقستان حالئق كونگرةسئنئث قذرئلتاي سيةزئ 1991 جئلعئ قازان ايئندا ءوتتئ. تاؤةلسئزدئكتئث العاشقئ جئلدارئندا ءبئز ءبئرقاتار رةفورمالارمةن كةلئسپةيتئنئمئزدئ اشئق ايتتئق. جةكةشةلةندئرؤدئث جاپپاي جذرگئزئلؤئنة، كولحوز، سوأحوزداردئث جاپپاي تاراتئلؤئنا قارسئلئق بئلدئردئك. كوپ ذسئنئستارئمئز قابئلدانعان جوق. سودان ءبئز 1994 جئلعئ قازاندا پلةنؤم وتكئزئپ، ءوزئمئزدئ بيلئككة كونسترؤكتيأتئ وپپوزيسيا دةپ جاريالادئق. الايدا، ارادا ءبئراز ؤاقئت وتكةننةن كةيئن مةن ارتئق وپپوزيسيالئق بةلسةندئلئك قوعامداعئ احؤالدئ تذراقسئزداندئرؤعا سوقتئرؤئ مذمكئن ةكةنئن ءتذسئندئم. وعان ةشقاشان، قانداي جاعدايدا دا بارؤعا بولمايدئ. ءسويتئپ، باعئتئمئزدئ وزگةرتتئك. اتقارئلئپ جاتقان يگئ ئستةردئ اتئمةن اؤئزعا الماؤ، قولداعئ باردئ باعالاماؤ ءتئپتئ ءجونسئز بولار ةدئ. وكئنئشكة وراي، بئزدةگئ قازئرگئ وپپوزيسياعا وسئ ءتان. اپ-ايقئن نارسةلةردئ مويئنداماؤ، بادئرايئپ تذرعان نارسةلةردئ كورمةؤ، بيلئكتئث قئزمةتئنةن ءئلئپ الار ةشتةثة تاپپاؤ وپپوزيسيانئث ءسوزئن ءوتئمسئز ةتئپ وتئر. قازاقستانعا بارعان سايئن بئزدةگئ كةي گازةتتةردئث سونشاما بةيپئل سويلةيتئنئنة قايران قالامئن. وندايدئ مئنا پاريجدة دة وقي المايسئث. رةسةيدة دة بيلئككة ءدال بذلايشا اؤئز سالؤدئ كةزدةستئرة قويمايسئث. كةز كةلگةن نارسةنئث شةگئ بولؤئ كةرةك قوي. ارينة، وپپوزيسيا اتاؤلئنئث ءبارئن بيلئكتئث قاس جاؤئنداي كورؤ دذرئس ةمةس. نازاربايةأ وسئنئ ايتئپ تا ءجذر. وپپوزيسيا - قوعام دامؤئنئث مئندةتتئ شارتئ. دةموكراتيالئق دامؤ جولئنا تذسكةن كةز كةلگةن قوعام ساياسي پئكئرتالاسقا بوي ذيرةتؤگة ءتيئس. بيلئك قالايدا سئنالماي قويمايدئ. قازاقستانداعئ بيلئك تة سئنالئپ جاتئر، سونئسئمةن دة ةلئمئز بذكئل الةمنئث كوز الدئندا دةموكراتيالئق مةملةكةت رةتئندة ورنئعئپ وتئر. ءبئزدئ ةؤروپاداعئ قاؤئپسئزدئك جانة ئنتئماقتاستئق ذيئمئنا ءتوراعالئققا جةتكئزگةن كوپ فاكتورلاردئث ءبئرئ دة وسئ. سونئمةن، ويئمدئ ءتذيئپ ايتسام، قازاقستاندا دةموكراتيالئق ذدةرئستةر ويداعئداي ءجذرئپ جاتئر دةپ سانايمئن.

- بذل سذحباتتا ءسئزدئث «يازئك پيسما»، «تيؤركي أ دويستوريي» دةگةن ئرگةلئ ةثبةكتةرئثئزگة قاتئستئ سذراق قويماي وتئرمئن. ءسئز وسئ جانة باسقا كئتاپتارئثئز ةنگةن جةتئ تومدئعئثئزدئ ماعان 2004 جئلعئ جةلتوقساندا ماسكةؤدة، رةسةي مادةنيةت قورئندا «ساؤئتبةك ئنئمة» دةپ جازعان قولتاثباثئزبةن سئيلاپ ةدئثئز. ولار جونئندة گازةت سذحباتئندا قامتئپ ايتؤ مذمكئن دة ةمةس. دةگةنمةن، تالاي جئلدان بةرئ ايتئلئپ كةلة جاتقان «1001 ءسوز» اتتئ سوزدئگئثئزدئث جايئن سذراماي تذرا المايتئن سياقتئمئن. ول جذمئسئثئز قاشان ءبئتؤئ مذمكئن؟

- ةتيمولوگيا - مةنئث ءومئر بويعئ اؤةستئگئم. ونئمةن كذن-ءتذن دةمةي اينالئسؤعا دايئنمئن. ءسئز ايتقان سوزدئككة كئرئسكةنئمة 40 جئلدان استئ! ونئث باستئ تاقئرئبئ - ورئس تئلئندةگئ تذركيزمدةر. پؤشكين سوزدةردئث ماعئناسئن تذسئندئرة الساق، الةمدئ جاثئلئستارئنئث جارتئسئنان ايئرا الار ةدئك دةگةن بولاتئن. ةتيمولوگيانئث ءمان-ماثئزئن بذدان ءدال ايتقان ةشكئم جوق. ءتئل - ةتنوستاردئث تاريحي جولدا توعئسؤئ، تابئسؤئ تؤرالئ تانئم-ءبئلئمنئث ةث شئنشئل شةجئرةسئ. «1001 سوز» كئتابئ ؤاقئت وتة كةلة تئث تذرپاتتئ ءتئلتانؤدئث نةگئزئنة اينالادئ دةپ جاقئندا عانا بةرگةن ءبئر سذحباتئمدا ايتقانمئن. سول ءسوزئمدئ قايتالاعئم كةلةدئ. سوزدئكتئث العاشقئ تومئن بيئل نةمةسة كةلةسئ جئلئ جاريالاؤدئث ءساتئ تذسةتئن سياقتئ. جالپئ، جذمئستئث قاشان بئتةتئنئن ايتؤ قيئن. ءومئرئمنئث باستئ كئتابئ «1001 ءسوز» بولاتئنئن سةزگةندئكتةن دة اسئعؤئمنئث ءجونئ جوق.

- اثگئمةثئز ءذشئن راحمةت.

ساؤئتبةك ءابدراحمان

(«ةگةمةن قازاقستان» گازةتئ. ناؤرئزدئث 12 سئ. 2010 جئل)