كةدةندئك وداققا قئسقا مةرزئمدئ ةمةس، ذزاق مةرزئمدئ پةرسپةكتيأا تذرعئسئنان قاراؤ قاجةت - ا.پةرؤاشةأ

فوتو: None
-ئ. قازاقپارات /گذلميرا الياكپار - قازاقستان، رةسةي جانة بةلارؤس مةملةكةتتةرئ اراسئنداعئ كةدةندئك وداق ةلدةر ةكونوميكاسئن جاثعئرتؤ ءذردئسئن جةدةلدةتئپ

ولاردئث جاهاندئق دةثگةيدة باسةكةگة قابئلةتتئلئگئن ارتتئرادئ دةپ كذتئلؤدة. دةگةنمةن، كةدةندئك وداقتئث قالئپتاسؤ بارئسئ مةن ودان كةيئنگئ تولئققاندئ جذزةگة اسؤئنا دةيئنگئ ارالئقتاعئ وتپةلئ كةزةثدة وتاندئق بيزنةس پةن قاراپايئم حالئقتئ قانداي وزگةرئستةر كذتئپ تذر دةگةن سذراق كوپشئلئكتئ مازالاپ وتئرعانئ راس.

وسئ جانة باسقا دا ماسةلةلةر توثئرةگئندة «اتامةكةن وداعئ» قازاقستان ذلتتئق ةكونوميكالئق پالاتاسئنئث ءتوراعاسئ ازات پةرؤاشةأتئ اثگئمةگة تارتقان ةدئك.

- ازات تذرلئبةك ذلئ، قازئر كةدةندئك وداق اياسئندا بيزنةس قاؤئمداستئق پةن حالئق اراسئندا كوپتةگةن اثگئمةلةر، بولجامدار ايتئلئپ جاتئر. بذعان قاتئستئ ءسئزدئث پئكئرئثئزدئ بئلسةك دةپ ةدئك. كةدةندئك وداق قازاقستان ةكونوميكاسئنا قالاي اسةر ةتةدئ دةپ ويلايسئز؟

- قذرئلعان كةدةندئك وداققا قئسقا مةرزئمدئ ةمةس، ذزاق مةرزئمدئ پةرسپةكتيأا تذرعئسئنان قاراؤ قاجةت. بذل رةتتة، ءذشئنشئ ةلدةردةن تاؤارلاردئث يمپورتئمةن اينالئساتئن كاسئپكةرلةر ايتارلئقتاي اؤئرتپالئقتار كورةتئنئ راس. ولاردئث كةيبئرئ جاثا كةدةندئك ةرةجةلةرگة بايلانئستئ بذل سالادان كةتؤگة جانة بيزنةستئث باسقا سالاسئنا اؤئسؤعا ءماجبذر بولؤئ ابدةن مذمكئن. بذل اتالمئش سةكتوردئث تاياؤ ؤاقئتتاعئ بولاشاعئ. ال ذزاق مةرزئمدئ مذددةلةرگة كةلةتئن بولساق، كةدةندئك وداقتئ ةل ةكونوميكاسئنئث جانة ةث الدئمةن ونئث ناقتئ سةكتورئنئث وسؤئنة ذلكةن الةؤةت بةرةدئ. جانة بذل فاكتور ءبئزدئث ةلئمئز ءذشئن وتپةلئ كةزةثنةن گورئ اسا ماثئزدئ، سةبةبئ ءوزئمئزدئث ءوندئرئسئمئزدئ دامئتؤ ارقئلئ ةكونوميكادا جاثا، دذرئس تةثگةرئمدئ قالئپتاستئرامئز.

ءسوزئم قذرعاق بولماس ءذشئن ناقتئ مئسال كةلتئرة كةتةيئن، داعدارئسقا قارسئ باعدارلامانئ جذزةگة اسئرؤ بارئسئندا شاعئن جانة ورتا بيزنةستئ قولداؤعا باعئتتالعان قاراجاتتئث 74 پايئزئ ساؤدا سالاسئنا كةتسة، تةك 9 پايئزئ عانا قايتا وثدةؤ سالاسئنا جذمسالدئ. ياعني، قازاقستاندا ءاربئر 11 كاسئپكةردئث تةك 1-ؤئ عانا وندئرئسپةن اينالئسادئ دةگةن ءسوز. شئنتؤايتئن ايتقاندا، ءبئزدئث شاعئن جانة ورتا بيزنةستئث تورتتةن ءذشئ الئپ-ساتؤمةن اينالئساتئن كومميأوياجةرلاردان تذرادئ. بذل ءبئزدئ شةتةلدئك وندئرؤشئلةرگة تاؤةلدئ ةتئپ قويعان «قيسئق»، دذرئس ةمةس ءارئ زياندئ ةكونوميكا. ءتئپتئ كةثةس وداعئ ؤاقئتئندا قازاقستان ءوزئنئث ئشكئ نارئعئنئث سذرانئسئن الدةقايدا ذلكةن كولةمدة قامتاماسئز ةتئپ وتئردئ. ال مذنايدئث تابئسئنا بايلانعاننان بةرگئ جئلدارئ وندئرئستئك الةؤةتئمئزدئ السئرةتئپ الدئق. سوندئقتان كةدةندئك وداقتئ قذرؤدئ كةيئنگة ئسئرا بةرسةك، قالئپتئ، تةثگةرئمدئ جانة ءارتاراپتاندئرئلعان ةكونوميكانئ قذرؤ مذمكئندئگئمئز دة الئستاي بةرةتئن سةكئلدئ.

- ك و-نئ قذرؤعا بايلانئستئ تاؤارلاردئث قانداي تذرلةرئنة باعانئث قئمباتتاؤئ بولجانادئ؟

- مةنئث ويئمشا، باعالار ءوسئمئنئث ورتاشا باعامئ 10-15 پايئز ارالئعئندا قالئپتاسادئ. ناقتئ ايتؤ قيئن، سةبةبئ تاؤارلاردئث كوپتةگةن تذرلةرئ بويئنشا ءالئ تاريفتةر انئقتالعان جوق، بذل كةلئسسوزدةردئث ةنشئسئندة.

ءبئر جاعئنان، تاؤارلاردئث بارلئعئ قئمباتتايدئ دةپ كةسئپ ايتقان دا دذرئس ةمةس. تاؤارلاردئث ءتذرلئ توپتارئ بويئنشا ءتذرلئ كةدةندئك تولةمدةر ةنگئزئلؤدة، ال ولاردئث كةيبئرةؤئنة تذتئنؤشئلئق باعانئث تومةندةؤئ بولاتئنئ دا جوققا شئعارئلمايدئ. مئسالعا، ءبئزدئث سذت ءوندئرؤشئ زاؤئتتارئمئزدئث دةنئ رةسةي مةن بةلارؤستان اكةلئنةتئن شيكئزاتپةن (قذرعاق سذت) جذمئس ئستةيدئ. وداققا دةيئن بذل ءيمپورت كةدةندئك رةسئمدةؤگة جاتتئ، ال ةندئ بارلئق كةدةرگئلةر الئپ تاستالادئ. سوندئقتان ءسذت ءونئمدةرئنئث قئمباتتاؤئنا الئپساتارلئق ذدةرئس ئقپال ةتپةسة، ونئث باعاسئ ارزانداي تذسةدئ دةؤگة تولئق نةگئز بار.

جالپئ، مةنئث پئكئرئمشة، باعانئث ارتؤئ ءذشئنشئ ةلدةردةن جةتكئزئلةتئن تاؤارلارعا قاتئستئ بولؤئ مذمكئن، ول الدئمةن قئتاي، تذركيا، كورةي، ةؤرووداق جانة تاعئ باسقالار. نةگئزئنةن باعانئث وزگةرؤئ تومةنگئ جانة جوعارعئ سةگمةنتتئ: نة وتة ارزان (قئتاي تاؤارلارئ)، نة وتة قئمبات تاؤارلاردا بايقالادئ. بذل ورايدا ورتاثعئ ساناتتاعئ تذتئنؤشئلار ءذشئن بةلگئلئ شةكتةؤلةر پايدا بولعانئمةن، ولاردئث قئمبات تاؤارلارعا قول جةتئمدئلئگئ ارتا تذسپةك.

كةدةندئك وداققا قاتئسؤشئ ةلدةردئث جةدةلدةتئلگةن ةكونوميكالئق ءوسئمئ جاثا زاماناؤي وندئرئستةردئث پايدا بولؤئمةن مئثداعان جذمئس ورئندارئنئث اشئلؤئنا، جالپئ تابئستار مةن حالئق ءومئرئنئث دةثگةيئنئث ارتؤئنا ئقپال ةتؤئ ءتيئس. سوندئقتان الداعئ بولاشاقتا تولةم قابئلةتتئلئگئنئث ارتؤئنا بايلانئستئ ارزان جانة تومةن ساپالئ تاؤارلارعا سذرانئستئث ازاياتئندئعئن بولجاؤعا بولادئ.

ارينة، بذل ةكئ اراداعئ وتپةلئ كةزةث حالئقتئث الةؤمةتتئك ءالسئز توبئن قولداؤ بويئنشا شارالاردئ قاجةت ةتةدئ. بذل باعئتتاعئ ماثئزدئ قادام، بيؤدجةتتئك سالا قئزمةتكةرلةرئنئث جالاقئسئن، زةينةتاقئ مةن الةؤمةتتئك تولةمدةردئ 25 پايئزعا ارتتئرؤ بةلگئلةنگةن ةلباسئنئث بيئلعئ جولداؤئندا كورئنئس تاپتئ.

- الئپ-ساتؤمةن اينالئساتئن بيزنةسمةندةردئث ءجونئ ءبئر بولةك، تازا ءونئم وندئرؤمةن اينالئساتئن كاسئپكةرلةرئمئزدئث جاعدايئ ءبئر باسقا. دذكةن سورةلةرئ رةسةي مةن بةلارؤس ةلدةرئنةن كةلةتئن ارزان تاؤارلارعا تولئپ، وتاندئق وندئرؤشئلةر باسةكةگة قابئلةتسئز بولئپ قالماي ما؟ مئسالئ، وتاندئق تاؤار وندئرئسئندةگئ كةيبئر قذرامداؤئشتار (شيكئزاتتار) ك و-قا قاتئسپايتئن وزگة ةلدةردةن اكةلئنةدئ. ال ولارعا تاريفتةردئث كوتةرئلؤئمةن وتاندئق تاؤارلاردئث باعاسئ دا قئمباتتايتئنئ انئق قوي؟

- وندايدئ جوققا شئعارمايمئن. ءبئراق بذل جةردة تاؤاردئث نارئقتاعئ باعاسئ تةك كةدةندئك تولةمدةرمةن انئقتالمايتئنئن ةسكةرگةن ءجون. سذرانئس پةن ذسئنئستئث ارا سالماعئ ماثئزدئ فاكتور بولئپ تابئلادئ. ناقتئراق ايتقاندا، نارئق ءذشئن باسةكةلةستئك فاكتورئ. جانة مذندا، وزئندئك قذنئن باسقارؤ جانة تابئس نورماسئن تومةندةتؤ سئندئ بيزنةس-ذردئستئ ذيئمداستئرؤ ماسةلةلةرئ ءبئرئنشئ كةزةككة شئعادئ.

ك و بئرئنشئدةن - بارلئعئمئزدئ كوپ جذمئس ئستةؤگة، ةكئنشئدةن - ونئ اقئلمةن جانة ئقئلاسپةن ئستةؤگة، ياعني شئعئندئ ازايتئپ، ونئمدئلئكتئ ارتتئرؤعا ذيرةتةدئ. ك و-نئ قذرؤمةن باسةكةلةستئك شئنئمةن دة شيةلةنئسة تذسةدئ. ءبئراق ول الدئمةن وندئرؤشئلةر اراسئندا بولماق، ويتكةنئ ءوندئرؤشئ مةن تذتئنؤشئ اراسئنداعئ جول اناعذرلئم قئسقارادئ جانة وندا الئپساتارلئقپةن باعانئ ارتتئرؤ قيئنعا سوعادئ.

سوندئقتان، باعانئث قئمباتتاؤئ ابدةن مذمكئن، ءبئراق الداعئ ؤاقئتتا كةرئ ذدةرئستئث بايقالؤئ ئقتيمال. سونئمةن بئرگة، ك و ةلدةرئنئث ةكونوميكاسئنئث ايتارلئقتاي وسؤئمةن الةؤمةتتئث تابئسئ مةن ءومئر دةثگةيئنئث ارتؤئنا بايلانئستئ قئمباتشئلئق سةزئلمةؤئ دة مذمكئن.

- وسئ ورايدا قازاقستاننئث قاي سالاسئ باسةكةگة توتةپ بةرة الادئ نةمةسة دامؤعا جاثا سةرپئن الادئ دةپ ويلايسئز؟

- مةنئث ويئمشا، اأتوكولئك پةن ماشينا قذراستئرؤ، توقئما، ازئق-تذلئك جانة فارماسةأتيكالئق ونةركاسئپتةردة، مذناي-حيمياسئ مةن باسقا دا سالالاردا وث ذدةرئستةردئ كذتة الامئز. ءبئراق بذل ازئرشة، ك و-نئ قذرؤمةن الةؤةتتئك مذمكئندئكتةرگة تئرةلةتئن بولجامدئق پايئمداؤلار. ءبئر مةزگئلدة، بذل الةؤةتتئث جذزةگة اسئرئلؤئنئث شةشؤشئ ناتيجةسئ وداققا قاتئسؤشئ بارلئق ةلدةردئث ساياسي ةركئنة، سةنئمدئلئك پةن كونسترؤكتيأتئ ئقپالداستئققا، سونداي-اق ولاردئث تاريفتئك ةمةس قاداعالاؤ مةسةلةلةرئنة، ءبئرئثعاي كةدةندئك كةثئستئك پةن ءبئرئثعاي نارئقتئ قذرؤعا دايئندئقتارئنا بايلانئستئ.

قازاقستاننئث ةكونوميكاسئ اناعذرلئم اشئق ءارئ اناعذرلئم ئرئقتاندئرئلعان. مئسالعا، دذنيةجذزئلئك بانكتئث «Doing Business» (بيزنةستئ جةثئل جذرگئزؤدةگئ رةيتينگ) رةيتينگئسئ بويئنشا قازاقستان 63- ورئندا تذر، ال رةسةي - 120 شئ. جانة وكئنئشكة قاراي، بذل جاي عانا ساندار ةمةستئگئن كاسئپكةرلةرئمئز ءوز تاجئريبةلةرئندة دالةلدةپ وتئر.

بذل رةسةي اؤماعئنا ءونئم كئرگئزؤ ءذشئن كةدةندئك سالئقتاردان بولةك، تةحنيكالئق رةگلامةنتتةر جانة وسئ سياقتئ ءتذرلئ باسقا دا كةدةرگئلةر جةتئپ ارتئلادئ دةگةن ءسوز. ءتئپتئ، شةت ةلدةردئ بئلاي قويعاندا، فةدةراسيانئث ءوز سؤبيةكتئلةرئنئث اراسئندا كوپتةگةن كةدةرگئلةر بار. وسئ رةتتة ءبئر مئسال كةلتئرة كةتةيئن، ءبئر جولئ قوستانايلئق «يرينا جانة ك» ج ش س (ةت ونئمدةرئن ءوندئرؤشئ) رةسةيدئث چةليابئ قالاسئنا ءوز ءونئمئن جةتكئزؤ تؤرالئ كةلئسئم جاسادئ. كةدةندئك رةسئمدةؤلةر بارئسئندا رةسةيلئكتةر ولاردان 20 عا جؤئق قذجات سذراتقان (بئزدة ءيمپورتتالاتئن تاؤارلارعا 11 قذجات قاجةت). ونئث ذستئنة تةك ءتذپ نذسقالاردئ عانا قابئلدادئ. بذدان كةيئن فةدةراسيا سؤبيةكتئسئ رةتئندة تئركةلؤ ءذشئن قذجاتتاردئث ودان اؤقئمدئراق ءتئزئمئ تالاپ ةتئلدئ (بذل جولئ دا ءتذپ نذسقالار). قذجاتتاردئث ةكئنشئ پاكةتئن جيناپ تاپسئرعاننان كةيئن كةدةنشئلةر اؤماققا كئرگئزئلگةن پارتيانئث 10 پايئزئن ساراپتاماعا تةگئن قالدئرؤ كةرةك دةگةندئ العا تارتتئ. سوندا پارتيانئث 100 مئث توننا كولةمئنةن كاسئپكةر 10 تونناسئن رةسةيلئك كةدةنشئلةرگة تةگئن قالدئرؤ كةرةك بولدئ. ناتيجةسئندة جاثا نارئققا شئعؤدئث ورنئنا، وتاندئق وندئرؤشئلةرئمئز تابئستان عانا ايئرئلعان جوق، مذنداي «ئقپالداستئقتان» تازا شئعئنعا باتتئ.

بذل - ءبئرئثعاي كةدةندئك تاريفتةردئ پئسئقتاؤدا عانا ةمةس، ءتذرلئ اكئمشئلئك اسپةكتئلةردئ دة بئرلةسئپ ةثسةرؤدئ قاجةت ةتةتئن ءبئر عانا، ءبئراق كورنةكئ مئسالداردئث ءبئرئ.

- اثگئمةثئزدة كوپ ماسةلةگة قاتئستئ انئق ةمةس تذستاردئث بار ةكةندئگئن ايتئپ وتئرسئز. وسئ ورايدا، كةدةندئك وداقتئ قذرؤدا اسئعئستئق جاسالدئ دةپ ويلامايسئز با؟

- جوق، كةرئسئنشة، ءبئز بذل ذدةرئسكة وتة باياؤ جانة ذزاق ءجذرئپ كةلدئك دةپ ويلايمئن. ويتكةنئ، تاعئ ءبئر 10 جئلدان كةيئن ءبئزدئث وندئرئسئمئزدةن نة قالارئ بةلگئسئز. مئسالعا، قازئر ءبئزدئ تذركيا مةن قئتايدان بولةك، قئرعئزدار دا كيئندئرة باستادئ! تاعئ ايتامئن، قازاقستاننئث ةكونوميكاسئ وتة اشئق، «قوناق جايلئ» دةپ تة ايتؤعا بولادئ. ءبئز ءوز وندئرؤشئلةرئمئزدئ سئرتقئ باسةكةدةن قورعاؤعا اسئقپادئق. ءبئراق تابئسسئز ينأةستيسيا دا جوق، ياعني كاسئپورئندئ جاثعئرتؤ دا مذمكئن ةمةس. سول سةبةپتئ بئزدة تذيئقتالعان شةثبةر قالئپتاستئ: زاماناؤي وندئرئستةردئث جوقتئعئنان باسةكةلةسؤگة مذمكئندئك جوق، ال باسةكةگة توتةپ بةرة الماعاندئقتان، زاماناؤي وندئرئستةردئ قذرؤعا مذمكئندئك جوق...

دةگةنمةن، قازاقستاندا ئشكئ نارئقتا عانا ةمةس، سونداي-اق سئرتقئ نارئقتا دا تابئستئ باسةكةلةسئپ وتئرعان بيزنةس كوشباسشئلار از ةمةستئگئن نازاردئن تئس قالدئرؤعا بولمايدئ. مةن مذندا حالئقارالئق ةليتاعا بذرئننان ةنگةن كةن ءوندئرؤ سالاسئن ةمةس، قايتا وثدةؤ سةكتورئن ايتئپ وتئرمئن. ماسةلةن، وتاندئق استئق وثدةؤشئلةر ذن ةكسپورتئ بويئنشا ءذشئنشئ جئل قاتارئنان الةمدئك كوشباسشئ اتانئپ كةلةدئ؛ فارماسةأتيكالئق ونةركاسئپ داعدارئستئ 2009 جئلدئث قورئتئندئسئ بويئنشا ءوزئنئث بذرئنعئ ءوندئرئس كولةمئن 23 پايئزعا ارتتئردئ؛ قازاقستاندئق «مةلانج» جانة، «TextyLine» توقئما كاسئپورئندارئ دايئن ونئمدةرئن الةمنئث ونداعان ةلدةرئنة، ونئث ئشئندة توقئما ةكسپورتئنئث الپاؤئتتارئنئث ءبئرئ - تذركياعا ةكسپورتتايدئ؛ «راحات» كونديتةرلئك فابريكاسئ بولسا ونئمدةرئن ةؤرووداق جانة ازياعا (قئتايدئ قوسا العاندا) جةتكئزةدئ. بذگئنگئ كذنئ افريكا مةن گةرمانيادا كاسئپورنئن اشؤ ذستئندة. بذعان ءبئرقاتار ماشينا قذراستئرؤ زاؤئتتارئن، جيهاز سالاسئنداعئ كومپانيالاردئ، اگروونةركاسئپ كةشةنئن جانة تاعئ باسقالاردئ قوسؤعا بولادئ.

مذنداي كاسئپورئندار ءذشئن كةدةندئك وداق ارينة، اينالئمدارئن ذلعايتؤعا جاقسئ مذمكئندئك. ويتكةنئ، ك و شةثبةرئندة نارئق 11 ةسة ارتادئ!

-ءذش ةلدئث كةدةندئك ورگاندارئنئث قذرئلئمئ مةن قئزمةتئنئث ءارتذرلئ بولؤئ سةبةپتئ بيزنةس ناقتئ ئسكة كوشكةندة قانداي پروبلةمالارعا تاپ بولؤئ مذمكئن؟

- ازئرشة، نةگئزگئ پروبلةما ءذشئنشئ ةلدةردةن اكةلئنةتئن ونئمدةرگة ءيمپورتتئق تولةمدةردئ تةثةستئرؤگة بايلانئستئ بولئپ وتئر. از ؤاقئتتان كةيئن وداقتئث كةدةندئك كودةكسئ مةن ذلتتئق كودةكستةردةگئ سايكةسسئزدئكتةرگة بايلانئستئ ماسةلةلةر تذيتكئلگة اينالؤئ مذمكئن. ماسةلةن مةن مذندا سئرتقئ ةكونوميكالئق قاتئسؤشئلاردئ قاداعالاؤ جانة تةكسةرؤ جذيةسئنئث ءارتذرلئلئگئ مةن قذقئق بذزؤشئلئقتار ءذشئن جاؤاپكةرشئلئككة تارتؤ ةرةجةلةرئنئث سايكةس كةلمةؤئن مةثزةپ وتئرمئن.

قازاقستان تاؤةكةلدةردئ باسقارؤ جذيةسئنة نةگئزدةلگةن، بارئنشا ليبةرالدئ ارةكةتتةرگة كوشئپ وتئر. ياعني كاسئپكةرلةردئث بارلئعئن ةمةس، تةك كةدةندئك زاثنامالاردئ بذزؤعا بةيئمدئلةردئ عانا تةكسةرؤگة الؤدا. ونئمةن بئرگة، فيتو-سانيتارلئقتان باستاپ كولئكتئك تةكسةرؤلةرگة دةيئنگئ بارلئق قاداعالاؤ فؤنكسيالار «ءبئر تةرةزة» قاعيداتئ بويئنشا كةدةندئك ورگانداردئث قذزئرئنا بةرئلدئ. بةلارؤس پةن رةسةيدئث كةدةندئك ورگاندارئندا بذل قئزمةتتةر ءبولئنئپ، بارئنشا بيؤروكراتتالعان.

-مازمذندئ اثگئمةثئز ءذشئن راحمةت!