ول ءسوزىن قازاقتاردان كەشىرىم سۇراۋدان باستادى.
- بىرىنشىدەن، قازاق ادەبيەتىن جەتكىلىكتى دەڭگەيدە وقىماعانىم ءۇشىن كەشىرىم سۇرايمىن. وعان سەبەپتەر دە بار. ويتكەنى، قىتاي تىلىنە اۋدارىلعان قازاق ادەبيەتى ۇلگىلەرى وتە از. وسى ساپاردان قايتقاننان كەيىن، قازاق جازۋشىلارىنىڭ قىتاي تىلىنە اۋدارىلعان شىعارمالارىن ىزدەپ تاۋىپ، تانىسامىن، - دەدى ول.
ودان ءارى جازۋشى ادەبيەتتانۋشىلار مەن وقىرماندار اراسىندا تالاي پىكىرتالاس تۋدىرعان، الايدا اۆتورىنا داڭق اكەلگەن «سالپى كەۋدە، ۇلكەن بوكسە» شىعارماسى جونىندە ءدارىس وقىدى.
- ءداستۇرلى قىتاي قوعامىندا وتباسىندا بالا بولماسا، ونى ايەلدەن كورەدى. ەركەكتى ەشكىم كىنالامايدى. ال مەنىڭ شىعارمامداعى باس كەيىپكەر ايەلدىڭ كۇيەۋى بەلسىز بولاتىن. ول جۇبايىنان اجىراسقان سوڭ، بىرنەشە ەركەكتەن توعىز بالا كورەدى. سەبەبى، قوعامنىڭ ايەلدى عانا ايىپتاي بەرەتىن قاساڭ تۇسىنىگىنە قارسى كۇرەسەدى. ءوزىنىڭ بالا كوتەرىپ، ومىرگە ءسابي اكەلە الاتىنىن، بەلسىز بولعان بۇرىنعى كۇيەۋىنىڭ كەسىرىنەن نەكەدە پەرزەنت سۇيە الماعانىن دالەلدەگىسى كەلەدى. جالپى، ول ايەلدىڭ سەگىز قىز، ءبىر ۇلى بولادى، - دەدى مو يان.
اۆتوردىڭ بايانداۋىنشا، باس كەيىپكەردىڭ قىزدارى بويجەتكەن سوڭ، ءارتۇرلى تاپ وكىلىنە كۇيەۋگە ءتيدى.
- ءبىرى كوممۋنيسكە، ەكىنشىسى گومينداڭ كاپيتانىنا، ءۇشىنشىسى امەريكالىق ۇشقىشقا، ءتورتىنشىسى جاپوندارعا كومەكتەسكەن قىتاي اسكەرىنىڭ ساربازىنا تۇرمىسقا شىقتى. بۇل تاراپتار جاۋ بولعاندىقتان، قىزدارى مەن كۇيەۋ بالالارى ءبىر-بىرىمەن جولىعىپ قالسا، سوعىساتىن. ءبىراق ءوزارا قانشا دۇشپان بولسا دا، ءبارى دە تۋعان بالالارىن شەشەسىنە اكەلىپ بەرەتىن. انا ولاردى قۇشاعىنا باساتىن، - دەدى قالامگەر.
مو يان تۋىندىسىنداعى بۇل جايتتاردان ءبىز ەكى استار كورەمىز. اۋەلگىسى - ءبىر ءۇيدىڭ، ياعني ءبىر ۇلتتىڭ قىزدارى ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنە تۇرمىسقا شىقسا، ءارقايسىسى ءوزىنىڭ كەلىن بولىپ تۇسكەن جەرىنىڭ قامىن كۇيتتەپ، ءوزى شىققان ۇلتتى ۇمىتادى، ياكي بۇل جەردە ءسوز زەرگەرى ۇلتتىق ماسەلەنى كوتەرىپ وتىر. ەكىنشىسى - انانىڭ قۇدىرەتى. ءبىر-بىرىمەن جاۋلاسىپ جۇرگەن قىز-كۇيەۋلەر پەرزەنتتەرىن باس كەيىپكەر ايەلدىڭ، انانىڭ قۇشاعىنا اكەلگەندە، دۇشپاندىقتى ۇمىتادى. اجەسى جيەندەرىن ءوزى باعىپ، وسىرەدى.
باس كەيىپكەر ايەلدىڭ سەگىز قىزى، ءبىر ۇلى بار ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. سول جالعىز ۇل شاڭگۋان جينتۋڭنىڭ اكەسى شۆەتسيالىق ءدىن قىزمەتكەرى ەدى.
- ول ءوڭى سارى، كوزى كوك، بويى ۇزىن، سىرتقى كەلبەتى وتە سىمباتتى، ادەمى بالا ەدى. ءبىراق رۋحاني تۇرعىدا اسا ءالسىز بولدى. شاڭگۋان جينتۋڭنىڭ قانداي وبراز ەكەنىن مەن ايتا المايمىن، - دەيدى اۆتور.
بىزدىڭشە، بۇل دەتالدە دە ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ يدەياسى كورىنىس بەرەدى. سەبەبى، ەكى ۇلتتىڭ ارالاس نەكەسىنەن تۋعان بالانىڭ ىشكى الەمى، رۋحانياتى وسال بولعانىن قالامگەردىڭ ءوزى ايتىپ وتىر.
مو ياننىڭ دارىسىنەن كەيىن، جينالعان قاۋىم وعان ساۋالدارىن قويدى. جازۋشى تولەن ابدىك جازۋ كەستەسى، كۇن ءتارتىبى جونىندە سۇرادى.
- جاس كەزىمدە كۇندىز ۇيىقتاپ، تۇندە جازاتىنمىن. قازىر كۇن ءتارتىبىم قالپىنا كەلدى. كەشكە دەمالىپ، كۇندىز جۇمىس ىستەيمىن، - دەدى ول.
سونىمەن بىرگە، مو يان قالامگەرلەرگە كەڭەس بەردى.
- ادەبي شىعارماداعى كوركەم شىندىق پەن شىنايى ومىردەگى شىندىق بىردەي ەمەس. ال جازۋشىلار قاۋىمى سول ەكەۋىنەن دە اتتاپ ءوتىپ، «ءۇشىنشى ومىردەگى» شىندىقتى جازۋى كەرەك، - دەدى ول.
سونىمەن قاتار، وقىرماندار قىتاي قالامگەرىنەن ماگيالىق رەاليزم تاسىلىمەن جازاتىنى، وعان توسەلۋگە گابريەل گارسيا ماركەس شىعارماشىلىعىنىڭ ىقپالى جونىندە سۇرادى.
- نوبەل كوميتەتى ماعان نوبەل سىيلىعىن بەرگەندە، «ماگيالىق رەاليزم باعىتىنداعى شىعارماسى ءۇشىن» دەپ مالىمدەدى. مەنىڭ كوپ شىعارمامنىڭ جەلىسى بالالاردىڭ ءتۇسى ارقىلى ءوربيدى. گابريەل گارسيا ماركەستىڭ كوپ شىعارماسىن وقىدىم. ونىڭ ماعان اسەرى زور بولدى، كەلىسەمىن. اسىرەسە، 1980 -جىلدارى كوپ قىتاي جازۋشىسى ماركەستىڭ ستيلىندە جازا باستادى. ءبىراق ءبىز شەتەلگە ەلىكتەمەي، ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق تانىمىمىز بەن سالت-ءداستۇرىمىز نەگىزىندە ادەبيەتتە جاڭا نارسە ويلاپ تابۋىمىز كەرەك. سودان دۇنيەجۇزىلىك ادەبيەت قالىپتاسادى، - دەدى مو يان.
سونداي-اق، ول قازىرگى قىتاي قالامگەرلەرىنىڭ بالالىعى مەن اۋىلى تۋرالى كوپ جازاتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، اقىن-جازۋشى ءوز ەلىنىڭ تانىم-تۇسىنىگى مەن تىنىس-تىرشىلىگىن جازۋى قاجەت. الايدا ادەبي شىعارمادا الەمنىڭ كەز-كەلگەن تۇكپىرىندەگى وقىرمان تاعىلىم الاتىنداي ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتار بولۋى ءتيىس.
اۆتورلار
الپامىس فايزوللا