بۇل جولى ۇرى قابىرعاعا سكوتچپەن جاپسىرىلعان كادىمگى باناندى الىپ كەتكەن. الايدا مۇنداي ارەكەتتەن پايدا تابۋ وڭاي ەمەس: مۋزەيدەن تىس جەردە بۇل جەمىستىڭ قۇنى كورشى سۋپەرماركەتتەگى باناننان ارتىق ەمەس.
كاتتەلاننىڭ تۋىندىسى بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت شابۋىلعا ۇشىراعان. 2019-جىلى كوپشىلىككە العاش كورسەتىلگەننەن كەيىن سۋرەتشى دەۆيد داتۋنا باناندى قابىرعادان الىپ، جەپ قويعان. ول مۇنى ونەر پەرفورمانسى دەپ ءتۇسىندىرىپ، سوت جاۋاپكەرشىلىگىنەن قۇتىلعان. كەيىن كريپتوۆاليۋتا ميللياردەرى دجاستين سان «كومەديانتتى» Sotheby’s اۋكسيونىندا 6,2 ميلليون دوللارعا ساتىپ الىپ، ارتىنان باناندى ءوزى جەگەن. بىلتىر جازدا پومپيدۋ ورتالىعىنىڭ وسى فيليالىندا تاعى ءبىر كەلۋشى باناننىڭ ءبىر بولىگىن تىستەپ ۇلگەرگەن. ەندى ينستاللياتسيا قايتادان ۇرلىق نىسانىنا اينالدى.
دەگەنمەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ۇرىنى ىزدەۋگە كىرىسپەيدى. ويتكەنى بانان ءۇش كۇندە ءبىر رەت جاڭاسىمەن اۋىستىرىلىپ وتىرادى. ونىڭ ۇستىنە، سۋرەتشى العاش پايدالانعان سكوتچ تا الدەقاشان جاڭارتىلعان. بۇل تۋىندىنىڭ قۇندىلىعى جەمىستىڭ وزىندە ەمەس. ونى ساتىپ العان ادامعا بەرىلەتىن ءتۇپنۇسقالىق سەرتيفيكاتى، ورناتۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىعى جانە، ەڭ باستىسى، سۋرەتشىنىڭ وسى ينستاللياتسيا ارقىلى جەتكىزگىسى كەلگەن يدەياسى ماڭىزدى.
مۋزەيلەردەگى ۇرلىق قاي كەزدە دە كوپشىلىك نازارىندا. بۇل تاقىرىپتا تالاي دەتەكتيۆ، بويەۆيك، ءتىپتى كومەديا تۇسىرىلگەن. وتكەن جىلى لۋۆردا بولعان ۇرلىق تا ۇزاق ۋاقىت جاڭالىقتاردىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالدى. ال تاريحتا كينونىڭ وزىندە تىم اسىرەلەنگەندەي كورىنەتىن، ءبىراق شىن ومىردە بولعان وقيعالار از ەمەس.
ستوكگولمدەگى «بويەۆيككە» بەرگىسىز ۇرلىق
ەگەر وسى وقيعا جەلىسىمەن فيلم تۇسىرىلسە، كورەرمەن ونى شىندىققا جاناسپايدى دەپ قابىلداۋى مۇمكىن. الايدا ستوكگولمدە بولعان ۇرلىق ءدال وسىنداي سەناريمەن جۇزەگە اسقان.
2000-جىلعى 22-جەلتوقساندا، جۇما كۇنى، قالا تۇرعىندارى روجدەستۆو مەرەكەسىنە ارنالعان ۇزاق دەمالىستى اسىعا كۇتىپ جۇرگەن. كەنەت قالانىڭ ەكى جەرىندە كولىك جارىلىپ، ءورت شىقتى. وقيعا ورنىنا پوليتسيا مەن ءورت سوندىرۋشىلەر شۇعىل جەتتى، ال توتەنشە قىزمەتتەرگە قوڭىراۋ قارشا بورادى. مۇنىڭ ءبارى مۋزەي توناۋشىلاردىڭ جوسپارى ەدى: ولار وسىلايشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىن باسقا جاققا اۋدارماق بولعان.
قالادا ابىر-سابىر باستالعان ساتتە بەتپەردە كيگەن، قارۋلانعان ءۇش ادام ۇلتتىق مۋزەيگە باسىپ كىردى. ولار ءۇش شاعىن كارتينانى - رەمبراندتتىڭ اۆتوپورترەتىن، سونداي-اق رەنۋاردىڭ «اڭگىمە» جانە «جاس پاريجدىك» تۋىندىلارىن الىپ شىقتى. ارتىنشا قايىققا ءمىنىپ، ءىز سۋىتقان.
ۇرىلار قاشىپ كەتكەن جولدارعا شەگە شاشىپ كەتكەنى دە كەيىن بەلگىلى بولدى. سونىڭ سالدارىنان پوليتسيا كولىكتەرىنىڭ دوڭگەلەكتەرى تەسىلىپ، قوزعالىسسىز قالعان.
الايدا ونەر تۋىندىسىن ۇرلاۋ ءبىر بولەك تە، ونى ساتۋ - مۇلدە باسقا ماسەلە. قىلمىسكەرلەر كارتينالاردى مۋزەيدىڭ وزىنە قايتا ساتپاق بولعان. ءبىراق ۇسىنىستى جەتكىزگەن دەلدالدار ۇستالىپ، ولاردىڭ كومەگىمەن پوليتسيا ۇرىلاردىڭ ىزىنە ءتۇستى.
قىلمىسكەرلەر كارتينالاردان قۇتىلىپ ۇلگەرگەنىمەن، تۋىندىلاردىڭ ءبارى كەيىن تابىلدى. ءبىر كارتينا 2001-جىلى ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى وپەراتسيا كەزىندە كەزدەيسوق انىقتالدى. قالعان ەكەۋى 2005-جىلى پوليتسيا ولاردىڭ ساتىلماق بولعانىن بىلگەننەن كەيىن قايتارىلدى.
ۇلى بريتانياداعى ەرەكشە ۇرلىق
فرانسيسكو گويانىڭ «ۆەللينگتون گەرتسوگىنىڭ پورترەتى» سۋرەتشىنىڭ ەڭ ۇزدىك تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى سانالماۋى مۇمكىن. ءبىراق بريتانيالىقتار ءۇشىن ونىڭ ورنى بولەك. سەبەبى پورترەتتە بەينەلەنگەن قولباسشى ەلدىڭ ۇلتتىق باتىرى سانالادى. ونىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىشتەر كوزى تىرىسىندە-اق ورناتىلا باستاعان.
1961-جىلى كارتينانىڭ يەسى ونى Sotheby’s اۋكتسيونىنا شىعارعاندا ۇلكەن داۋ تۋدى. امەريكالىق مۇناي ماگناتى چارلز رايتسمەن تۋىندىعا ەڭ جوعارى باعا ۇسىنىپ، 140 مىڭ فۋنت بەرۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. ول كەزدەگى ولشەممەن بۇل قوماقتى قاراجات ەدى. پورترەتتىڭ ا ق ش- قا جىبەرىلۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن ۇلى بريتانيا ۇكىمەتى مامىلەنى ۋاقىتشا توقتاتتى. اقىرىندا كارتينانى يەسىنەن تىكەلەي ساتىپ الۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. Wolfson Foundation قايىرىمدىلىق قورى 100 مىڭ فۋنت جيناپ، مەملەكەت بيۋدجەتىنەن تاعى 40 مىڭ فۋنت ءبولىندى.
1961-جىلعى 2-تامىزدا پورترەت لوندونداعى ۇلتتىق گالەرەياعا سالتاناتتى تۇردە قويىلدى. الايدا ارادا نەبارى 19 كۇن وتكەندە كارتينا ءىزىم- عايىم جوعالدى. ونىڭ قالاي ۇرلانعانىن ەشكىم تۇسىنە المادى. ءبىر جىل بويى ۇنسىزدىك ورناعانىمەن، كەيىن بەلگىسىز بىرەۋدەن اقشا تالاپ ەتكەن حاتتار كەلە باستادى.
ۇرى اقشانى قايىرىمدىلىق ۇيىمىن قۇرۋعا جۇمسايتىنىن ايتقان. ءتىپتى ءبىر كەزدە كارتينانى قايتارۋدىڭ شارتىن دا ۇسىندى: پورترەت جەكە زالدا قويىلىپ، ونى كورۋگە كەلگەندەر بەس شيللينگ تولەۋى كەرەك. جينالعان قاراجات قايىرىمدىلىق قورىن قۇرۋعا جۇمسالۋى ءتيىس بولعان.
بيلىك بۇل تالاپتاردى ەلەمەدى. اقىرىندا كارتينا ەشقانداي تولەمسىز قايتارىلدى. 1965-جىلعى مامىردا ۇرى پورترەتتى تەمىرجول ۆوكزالىنداعى ساقتاۋ كامەراسىنا قالدىرىپ، تۇبىرتەگىن Daily Mirror گازەتىنە حاتپەن جىبەرگەن. ماۋسىم ايىندا قىلمىسكەر ءوز ەركىمەن جاڭا سكوتلەند-ياردقا كەلىپ، كىناسىن مويىندادى.
ۇرىنىڭ 61 جاستاعى زەينەتكەر، بۇرىن اۆتوبۋس جۇرگىزۋشىسى بولعان كەمپتون بانتون ەكەنى انىقتالدى. ول كارتينانى نارازىلىق ءبىلدىرۋ ءۇشىن ۇرلاعانىن ايتتى.
ول كەزدە ۇلى بريتانيادا تەلەديدارى بار ءاربىر تۇرعىن BBC قوعامدىق تەلەراديوكومپانياسىن قارجىلاندىرۋ ءۇشىن جىل سايىن بەس فۋنت كولەمىندە الىم تولەۋگە مىندەتتى ەدى. قازىر بۇل تولەم 180 فۋنتقا دەيىن وسكەن. بانتون مۇنداي مىندەتتەمە كەدەي ادامدارعا اۋىر سالماق سالادى دەپ ەسەپتەگەن. الىم تولەۋدەن باس تارتقانى ءۇشىن ول ءۇش رەت تۇرمەگە قامالىپ، جالپى العاندا ون اپتا جازاسىن وتەگەن.
ۇكىمەتتىڭ ءبىر كارتيناعا مىڭداعان فۋنت جۇمساعانىن ەستىگەندە، ول قاتتى اشۋلانعان. ونىڭ ويىنشا، بۇل اقشانى حالىققا تەگىن تەلەديدار كورسەتۋگە جۇمساۋعا بولاتىن ەدى. مۋزەيگە بارعان كەزدە ەرلەر دارەتحاناسىنىڭ تەرەزەسى قۇلىپتالماعانىن، ال عيمارات قابىرعاسىندا قۇرىلىسشىلار قالدىرعان باسپالداق تۇرعانىن بايقاعان. بۇعان قوسا، تاڭعى ساعات 5:50 دە تازالىقشىلارعا كەدەرگى كەلتىرمەس ءۇشىن دابىل جۇيەسى وشىرىلەتىنىن بىلگەن سوڭ، ۇرلىق جوسپارىن قۇرعان.
كوپتەگەن باسىلىم بانتوندى حالىق قامىن ويلاعان ادام رەتىندە كورسەتتى. سوت ونى كارتينانى ۇرلاعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىمادى: ول جەكە پايدا كوزدەمەگەن ءارى تۋىندىنى باستاپقىدا قايتارۋدى جوسپارلاعان. الايدا كارتينا جاقتاۋىن لاقتىرىپ جىبەرگەنى ءۇشىن ءۇش ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
ءبىراق بۇل وقيعانىڭ سوڭى مۇنىمەن بىتكەن جوق. 1969-جىلى بانتوننىڭ ۇلى دجون كارتينانى ءوزى ۇرلاعانىن، ماقساتى بايىپ كەتۋ بولعانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، اكەسى ۇرلىق جاسالعاننان كەيىن عانا حاباردار بولعان. قوعامدا شۋ كوتەرىلىپ، كارتينانى ساتۋ مۇمكىن بولمايتىنى بەلگىلى بولعان سوڭ، بانتون اكەسى قايىرىمدىلىق قورى تۋرالى اڭگىمەنى ويلاپ تاۋىپ، كىنانى ءوز موينىنا العان.
بۇل نۇسقانىڭ شىندىققا جاناساتىن تۇستارى دا بار ەدى. سالماعى 110 كەلى زەينەتكەردىڭ تەرەزەدەن سىعالاپ كىرۋى وڭاي بولماعانى انىق. الايدا باس پروكۋرور دجون بانتوننىڭ ءسوزىن وزىنە قارسى جالعان مويىنداۋ دەپ باعالاپ، جاڭا ءىس قوزعاۋدان باس تارتتى. بالكىم ول تەلەديدار الىمىنا قاتىستى قوعامدىق داۋدىڭ قايتا ورشۋىنەن قاۋىپتەنگەن بولار.
ەڭ كوپ ۇرلانعان ونەر تۋىندىلارى
رەمبراندتتىڭ «ياكوب دە گەين III» كارتيناسى گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا الەمدەگى ەڭ كوپ ۇرلانعان سۋرەت رەتىندە ەنگەن. ونى ءتىپتى «الىپ كەتۋگە ىڭعايلى رەمبراندت» دەپ اتاپ كەتكەن. بۇعان كارتينانىڭ شاعىن ولشەمى دە سەبەپ بولۋى مۇمكىن: نەبارى 30×25 سانتيمەتر. تۋىندى ۇلى بريتانياداعى داليچ كوركەمسۋرەت گالەرەياسىنان 1966، 1973، 1981 جانە 1983-جىلدارى ۇرلانعان.
ال ونەر تۋىندىلارىنىڭ ىشىندە ەڭ كوپ قولدى بولعانى - XV عاسىردا اعايىندى حۋبەرت پەن يان ۆان ەيكتەر سالعان گەنت التارى. «قۇدايدىڭ توقتىسىنا تابىنۋ» دەگەن اتپەن دە بەلگىلى بۇل تۋىندىنىڭ 12 پانەلى تۇگەلدەي نەمەسە جەكەلەگەن بولىكتەرى جەتى رەت ۇرلانعان.
تاريحتاعى «ەڭ تابىستى مۋزەي ۇرىسى» دەگەن اتاق كوبىنە فرانسۋز ستەفان برايتۆيزەرگە بەرىلەدى. ول 1995-2001-جىلدار ارالىعىندا ەۋروپانىڭ 172 مۋزەيىنەن 200 دەن استام جادىگەر ۇرلاعان. ورتا ەسەپپەن ءار ەكى اپتا سايىن ءبىر زاتتى قولدى قىلعان. برايتۆيزەر مۋزەيلەرگە جۇمىس ۋاقىتىندا، كەلۋشىلەردىڭ اراسىندا كىرەتىن. قاجەتتى زاتتى ەشكىمگە بايقاتپاي الىپ، اسىقپاي شىعىپ كەتەتىن.
مۇنداي وقيعالار باسقا ەلدەردە دە بولعان. ماسەلەن، 2019-جىلعى قاڭتاردا ترەتياكوۆ گالەرەياسىندا كەلۋشىلەردىڭ ءبىرى ارحيپ كۋيندجيدىڭ «اي-پەتري. قىرىم» كارتيناسىن قابىرعادان شەشىپ الىپ، مۋزەيدەن شىعىپ كەتكەن. اينالاسىنداعىلار ونى مۋزەي قىزمەتكەرى دەپ ويلاعاندىقتان، ەشكىم كۇدىكتەنبەگەن. ۇرلىق دابىلى تەك ءبىر جارىم ساعاتتان كەيىن قاعىلدى. ال پوليتسيا ۇرىنى دا، كارتينانى دا كەلەسى كۇنى تاپتى.
برايتۆيزەر ۇرلاعان زاتتارىن ساتپاعان. ول قاراپايىم ءومىر ءسۇرىپ، جادىگەرلەردى ءوز ۇيىندە ساقتاعان ءارى جەكە كوللەكتسياسىن تاماشالاعان. اقىرى شۆەيتساريانىڭ ليۋتسەرن قالاسىنداعى مۋزەيدەن كونە اڭشىلىق ءمۇيىزىن ۇرلاماق بولعاندا قولعا ءتۇستى. ول وزگە قىلمىسىن دا مويىندادى. الايدا ۇلىنىڭ ارەكەتىنەن حابارسىز بولعان اناسى دالەلدەردى جويۋعا كىرىسكەن. ول 70 كە جۋىق كارتينانى ورتەپ، قالعان زاتتاردى جاقىن ماڭداعى كانالعا تاستاعان. كەيىن نەگىزىنەن كۇمىس پەن ءپىل سۇيەگىنەن جاسالعان جۇزگە جۋىق بۇيىم تابىلىپ، قالپىنا كەلتىرىلدى.
برايتۆيزەر تۇرمەدە 26 اي وتىردى. بوستاندىققا شىققان سوڭ ەستەلىكتەرىن جاريالاپ، ءتىپتى مۋزەيلەر ونى قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەڭەسشى قىزمەتىنە شاقىرا باستاعان. الايدا ۇرلىق جاساۋعا دەگەن قۇشتارلىعى قايتا وياندى. كىتابىن تانىستىرۋ ءۇشىن پاريجگە بارعان ول اۋەلى بۋتيكتەن كيىم ۇرلاپ، كەيىن قايتادان ونەر تۋىندىلارىنا قىزىعا باستاعان. كوپ ۇزاماي اشكەرەلەنىپ، تاعى دا سوتتالدى. دەگەنمەن برايتۆيزەردىڭ ۇرلىققا دەگەن تاباندىلىعى قولدى بولعان زاتتاردىڭ سانىن 300 گە، ال ولاردىڭ جالپى قۇنىن ەكى ميلليارد دوللارعا جەتكىزگەن.
مۋزەي ىشىندەگى ۇرلىق: ءوز قىزمەتكەرلەرىنەن كۇدىكتەنگەن مەكەمەلەر
2006-جىلعى شىلدەدە سانكت-پەتەربۋرگتەگى ەرميتاجدا جوسپارلى تەكسەرىس جۇرگىزىلدى. الايدا تەكسەرۋشىلەر كۇتپەگەن جايتقا تاپ بولدى: مۋزەي قورىنان 221 جادىگەر جەتىسپەگەن. ولاردىڭ باسىم بولىگى زەرگەرلىك بۇيىمدار ەدى، جالپى قۇنى شامامەن 130 ميلليون رۋبلگە باعالانعان. تەرگەۋ ناتيجەسىندە جادىگەرلەردى مۋزەي قىزمەتكەرى لاريسا زاۆادسكايا مەن ونىڭ كۇيەۋى نيكولاي ۇرلاعانى انىقتالدى.
2007-جىلى نيكولاي بەس جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. ال لاريسا تەكسەرىس ءجۇرىپ جاتقان كۇنى جۇمىس ورنىندا كەنەتتەن قايتىس بولدى.
مۇنداي وقيعالار بۇعان دەيىن دە بولعان. ماسەلەن، 1980-جىلدارى پاۆەل فيلونوۆتىڭ كارتينالارىنا قاتىستى كۇمان تۋىندادى. ونىڭ تۋىندىلارى رەسەي مۋزەيىندە ساقتاۋلى بولعانىمەن، پاريجدەگى پومپيدۋ ورتالىعىندا دا ءدال سونداي كارتينالار بار دەگەن اڭگىمە تارادى.
تەرگەۋ بارىسىندا رەسەي مۋزەيىنىڭ كەيبىر قىزمەتكەرلەرى ءتۇپنۇسقا كارتينالاردىڭ كوشىرمەسىن جاساتىپ، كەيىن ولاردىڭ ورنىن اۋىستىرىپ، ءتۇپنۇسقالارىن شەتەلگە ساتىپ وتىرعانى انىقتالدى. 2000-جىلى پومپيدۋ ورتالىعى رەسەيگە جەتى كارتينانى قايتاردى.
بريتان مۋزەيى دە 2023-جىلعى تامىزدا ءوز قورىنداعى جادىگەرلەردىڭ بىرنەشە جىل بويى جوعالىپ كەلگەنىن حابارلادى. 2021 -جىلى ساراپشى يتتاي گرادەل مۋزەي باسشىلىعىنا كوللەكتسياداعى باعالى بۇيىمداردىڭ eBay پلاتفورماسىندا ساتىلىپ جاتقانىن ەسكەرتكەن. ءبىراق ول كەزدە باسشىلىق بۇل دابىلعا ءمان بەرمەگەن. ارادا ەكى جىل وتكەندە مۋزەي شامامەن 2 مىڭ جادىگەردىڭ ۇرلانعانىن مويىندادى. وسىدان كەيىن جەرورتا تەڭىزى مادەنيەتتەرى ءبولىمىنىڭ 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت كۋراتورى بولعان پيتەر حيگگس جۇمىستان بوساتىلدى. دەگەنمەن وعان ءالى كۇنگە دەيىن رەسمي ايىپ تاعىلعان جوق.
«مونا ليزا» قالاي الەمگە ايگىلى بولدى؟
لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ «مونا ليزا» كارتيناسى 1911-جىلعا دەيىن اسا تانىمال تۋىندى بولعان جوق. ونىڭ اتاعى لۋۆردان جۇمباق جاعدايدا جوعالعاننان كەيىن كەڭىنەن تارادى.
پوليتسيا ءپاريجدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىن ءتىنتىپ، ىزدەۋ جۇمىستارىن بۇكىل ەۋروپاعا جايدى. تەرگەۋشىلەر ءتىپتى ۇرى كەمەگە ءمىنىپ، امەريكاعا قاشىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن بولجاممەن ترانساتلانتيكالىق كەمەلەردىڭ جولاۋشىلارىن دا تەكسەردى. ءبىراق ناتيجە بولمادى. كارتينانىڭ جوعالۋى جۇرتتى دۇرلىكتىرىپ، باسىلىمدار وقيعانىڭ ءاربىر دەرەگىن جارىسا جازدى. ادامدار لۋۆرعا بارىپ، بۇرىن «مونا ليزا» ءىلىنىپ تۇرعان بوس قابىرعانى كورۋگە اعىلدى.
ۇرلىقتىڭ سىرى ارادا ەكى جىل وتكەندە، بەلگىسىز بىرەۋ كارتينانى ساتۋعا ارەكەت جاساعان كەزدە اشىلدى. قىلمىسكەر لۋۆردا سەگىز اي بويى قوسالقى جۇمىسشى بولىپ ىستەگەن سۋرەتشى- دەكوراتور ۆينچەنتسو پەرۋدجا بولىپ شىقتى. مۋزەي كەلۋشىلەر ءۇشىن جابىق تۇرعان كۇنى ول كارتينانى قابىرعادان شەشىپ، جاقتاۋىنان شىعارىپ، ۇيىنە الىپ كەتكەن. جوعالعانى تەك كەلەسى كۇنى بەلگىلى بولدى. كارتينانىڭ كوشىرمەسىن سالۋ ءۇشىن مۋزەيگە كەلىپ جۇرگەن سۋرەتشىلەردىڭ ءبىرى ونىڭ ورنىندا جوق ەكەنىن بايقاعان.
پەرۋدجا كارتينانى ناپولەون ۇرلاپ اكەتكەن شەديەۆردى تاريحي وتانىنا قايتارۋ ءۇشىن العانىن ايتقان. الايدا «مونا ليزانى» فرانسياعا ناپولەون ەمەس، لەوناردو دا ۆينچي ءوزى الىپ كەلگەن. بۇل كەزدە ناپولەون ءالى دۇنيەگە دە كەلمەگەن ەدى.
يتاليادا پەرۋدجا حالىق قاھارمانىنا اينالدى. ءسويتىپ ول تۇرمەدەن جەتى ايدان كەيىن مەرزىمىنەن بۇرىن بوساپ شىقتى. وسى وقيعادان سوڭ «مونا ليزا» يتاليا قالالارىن ارالاپ، كورمەگە قويىلدى. كەيىن كارتينا پاريجگە قايتارىلدى.