الەم تۋرالى، ادام تۋرالى ويىن جەتكىزۋ ءۇشىن جاڭا ءتىل ويلاپ تاپقان ۇلى جازۋشى

استانا. قازاقپارات - ەگەر دە الەم ادەبيەت تاريحىنا ارنالعان وقۋلىقتى اقتارساڭىز، ودان، دجەيمس دجويس - مودەرنيزمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى، گومەر، دانتە، شەكسپيرلەرمەن ءبىر قاتاردا تۇرۋعا لايىق قالامگەر، ادام مەن الەمدى سۋرەتتەۋدىڭ، سانا اعىسىندا وزگەرىپ جاتقان قۇبىلىستاردى سيپاتتاۋدىڭ جاڭا كوركەمدىك تاسىلدەرىن ويلاپ تاپقان تۇلعا»، دەگەن ماعىناداعى سوزدەردى ەش قينالماستان، وپ-وڭاي تاباسىز. 

دجەيمس دجويس مودەرنيزمنىڭ ءىزاشارى عانا ەمەس، «ۋليسس» رومانى ارقىلى كوركەم پروزادا تىڭنان تۇرەن سالعان فەنومەن. ⅩⅩ عاسىر ادەبيەتىندە جاڭاشىلدىعى جاعىنان ونىمەن ءبىر قاتاردا تۇرا الاتىن قۇبىلىس ءالى تۋعان جوق. ءسوز ونەرىنە باعا بەرگەن سىنشىلار باتىس ادەبيەتىن دجويسقا دەيىنگى، جانە دجويستان كەيىنگى دەپ ەكىگە بولەدى. فيلوسوف دميتري حاوستوۆتىڭ ايتۋىنشا، ول مودەرنيزمنىڭ عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە پوستمودەرنيزمنىڭ دە نەگىزىن قالاعان قالامگەر. ۋاقىت وتە كەلە بۇل ەكى باعىت ⅩⅩ عاسىر ادەبيەتىنىڭ باستى سيپاتىنا اينالدى. 
ءسوز جوق، جاڭاشىل جازۋشىنىڭ «دۋبليندىكتەر» اڭگىمەلەر جيناعى مەن «جاستىق شاقتاعى سۋرەتشىنىڭ كەلبەتى» رومانى - مودەرنيستىك تۋىندىلار. ال، «ۋليسستى» مودەرنيستىك تاسىلمەن جازا باستاعان سۋرەتكەر، بىرتە- بىرتە پوستمودەرنيستىك باعىتقا بەت بۇرىپ، جازۋ مانەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ جىبەرەدى. 
جازۋ ءتاسىلىن تۇرلەندىرۋگە جول اشىپ بەرگەنىمەن، ونى ول جاۋىپ تاستاپ تا ۇلگەردى. ىزدەنىسى سويقان سۋرەتكەر كوركەم ستيلدى كەمەلدەندىرۋدە شىڭعا شىرقاپ، ەكسپەريمەنت جاساۋ مۇمكىندىگىن تۇساۋلاپ تاستادى. «ۋليسستاعى» 18 ەپيزودتىڭ ءار قايسىسى ءبىر- بىرىنە ۇقسامايتىن جاڭا ستيلمەن جازىلعان. مىنە سوندىقتان دا بۇل تۋىندى ۇزاق جىلدار بويى ستيل جاڭارتۋدىڭ سونى ۇلگىسى رەتىندە تانىلىپ كەلدى. 
ⅩⅩ عاسىرعا دەيىن دە پروزاعا جاڭا ستيل اكەلىپ، بايانداۋ مانەرىنىڭ بوياۋىن قۇبىلتقان تالانتتار از ەمەس. ءبىراق، دجويستان سوڭ قانداي دا ءبىر ەكسپەريمەنت جاساپ، فورما ىزدەپ، ستيل جاڭارتۋ مۇمكىن بولماي كەتتى. ارينە، پروزانى تۇرلەندىرگەن جورج پەرەك نەمەسە دەۆيد فوستەر ۋوللەس سياقتى قالامگەرلەر بولعانىمەن، دجويستان اسىپ تۇسەتىن جاڭالىق اكەلگەن تالانت الەم ادەبيەتىندە ءالى تۋعان جوق. مودەرنيست، پوستمودەرنيست جازۋشىلاردىڭ ءبارى دە ودان تاعىلىم الدى. ال، سوڭعى جازعان «فينيگانداعى اس» (پومينكي پو فينيگانۋ) رومانىندا ول ءتىپتى، ءوزىنىڭ الەم تۋرالى، ادام تۋرالى ويىن جەتكىزۋ ءۇشىن جاڭا ءتىل ويلاپ تاپتى. سۋرەتكەردىڭ سوڭعى شىعارماسىنىڭ جۇمباعىن الەم ادەبيەتىن جاڭعاقشا شاعاتىن ءمۇيىزى قاراعايداي عالىمداردىڭ وزدەرى ءتۇسىندىرىپ بەرە الماي قالدى.

اتاقتى اكادەميك ۆيكتور ماكسيموۆيچ جيرمۋنسكييدىڭ نەمەرەسى، اعىلشىن ءتىلدى ادەبيەتتىڭ بىلگىرى، ورىستىڭ بەلگىلى عالىمى اندرەي الەكسەيەۆيچ استۆاتساتۋروۆ ءبىر سوزىندە دجويستىڭ سوڭعى رومانىن ءتۇپنۇسقادان وقىعانىمەن، ەشتەڭە تۇسىنە الماعانىن مويىنداپ، شىندىعىن ايتىپتى. بۇل رومان ءالى كۇنگە دەيىن ورىس تىلىنە ءتارجىمالانعان جوق. اعىلشىن ءتىلىن بىلمەگەندىكتەن وكىنىشكە قاراي مەن بۇل روماندى وقي العان جوقپىن. 
دجويس مودەرنيست جازۋشىلاردىڭ بارىنە قاتتى اسەر ەتتى. ⅩⅩ عاسىردىڭ ۇلى سۋرەتكەرلەرى ۋيليام فولكنەر، دجون دوس پاسسوس، دجون اپدايك، جورج پەرەك، دەۆيد فوستەر ۋوللەس وزدەرىن ونىڭ شاكىرتى سانادى. اعىلشىن جازۋشىسى دجون بوينتون پريستليدىڭ ايتقان مىنانداي ءبىر ءسوزى بار. «دجويستىڭ ىقپالىنا تۇسپەگەن ءبىر جازۋشىنى ايتا الاسىز با؟ ەگەر ونىڭ ىقپالىن سەزبەدىم دەگەن ءبىر قالامگەر تابىلسا، ول - وتىرىكشى». ال، دجون اپدايك بولسا، «دجويس - الىپ تاۋ. ءبىزدىڭ ءبارىمىز ونىڭ ساياسىندا ءجۇرمىز»، - دەگەن ەكەن. ياعني، دجويسپەن بىرگە ءسوز ونەرىنىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالىپ، ول ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. 
تاۋەكەل ەتىپ، ەندى ءبىز وسى ءىرى تۇلعانىڭ بولمىسىن تانۋعا قارعا قادىمداپ بولسا دا جاقىنداي ءتۇسىپ، شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋىمىزدى باستاپ كورەيىك. كەلەلى اڭگىمەمىزگە كىرىسپەس بۇرىن، ەڭ الدىمەن دجەيمس دجويس ءومىر ءسۇرىپ، دۇنيەتانىمى قالىپتاسقان تاريحي جانە مادەني ءداۋىردىڭ ەرەكشەلىگىنە ازدى-كەم توقتالايىن.
ەستەرىڭىزدە بولسا، وسىدان بىرنەشە اي بۇرىن كافكا تۋرالى وقىعان دارىسىمدە مەن ونىڭ ەۋروپانىڭ ەڭ سۇلۋ قالالارىنىڭ بىرىندە تۋعانىن تىلگە تيەك ەتكەنمىن. دجويس كەرىسىنشە، ادام اياعى باسا بەرمەيتىن ەۋروپانىڭ شەتىندە، يرلانديانىڭ استاناسى دۋبليندە دۇنيەگە كەلدى. بۇل دجويستىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنداعى وتە ماڭىزدى نارسە. نەگە دەيسىز عوي، ارينە؟
تاريحتان جاقسى بىلەسىزدەر. يرلانديا دەگەنىمىز ەۋروپانىڭ شەتىندە ورنالاسقان شاعىن عانا ارال. ودان شالعايدا يسلانديا مەن گرەنلانديا عانا بار. يرلانديانىڭ تاپ وسىنداي الىستا ورنالاسۋى ەلدىڭ جانە وندا ءومىر سۇرگەن قالامگەرلەردىڭ، ونىڭ ىشىندە دجويستىڭ دا تاعدىرىنا قاتتى اسەر ەتتى.
ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ ءى عاسىرىندا ريم لەگيوندارىنىڭ بريتانيا ارالدارىن جاۋلاپ العانى تاريحتان بەلگىلى. ولار كەلتتەردىڭ مادەنيەتىن اسسيميليتسياعا ۇشىراتقانىمەن، يرلاندياعا تابان تىرەگەن جوق. سەبەبى تىم شالعايدا جاتقاندىقتان يرلانديانىڭ جەرىن باسىپ الىپ، وندا قانداي دا ءبىر قالا سالۋ وتە مول قاراجاتتى قاجەت ەتتى. شىعىنعا بەلشەسىنەن باتقىسى كەلمەگەن ريمدىكتەر يرلاندياعا تيىسپەي، ەركىنە قويا بەردى.
يرلانديادا ول داۋىردە كەلتتەر ءومىر ءسۇردى. مادەنيەتى وركەندەگەن ولار جاۋىنگەرلىگىمەن عانا ەمەس، قولونەر تۋىندىلارىمەن، عاجايىپ اقىندارمەن دە اتى شىققان ەل. فيلولوگيالىق ءبىلىمى بار ماماندار، يرلاندىقتاردىڭ ساگالارىن، «كۋحۋليننىڭ ءولىمى»، «ەمەردەگى قۇدالىق»، «ۋسنەح ۇلدارىنىڭ قۋدالانۋى» سياقتى ايگىلى تۋىندىلارىن بىلەتىن شىعار دەگەن ويدامىن. دجەيمس دجويس تا يرلاند فولكلورىن جاقسى ءبىلىپ، شىعارماشىلىعىنىڭ كوركەمدىك قۇدىرەتىن كۇشەيتۋ ءۇشىن ونى ۇتىمدى پايدالاندى. 
4- عاسىردا كەلتتەر حريستيانداندىرىلىپ، اۋليە پاتريك حالىقتى شوقىندىردى. ءوز كەزەگىندە حريستيان ءدىنى يرلانديا مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا قاتتى سەرپىن بەردى. ويتكەنى، يرلانديادا موناستىرلار سالىنىپ، بىرتە- بىرتە ولار اعارتۋشىلىق پەن مادەنيەتتىڭ ورتالىعىنا اينالدى. موناستىرلاردا قۇدايعا قۇلشىلىق ەتۋدى ۇيرەتۋمەن قاتار موناحتار تەولوگيا، فيلوسوفيا، گەوگرافيا، استرونوميا، گەومەتريانى، لاتىن جانە گرەك تىلدەرىن وقىدى. سونىمەن بىرگە ەلدە كوپتەگەن سكريپتوريلەر، ياعني، كىتاپتاردى كوشىرۋمەن جانە شىعارۋمەن اينالىساتىن ورتالىقتار پايدا بولدى. يرلانديانىڭ شەبەرلەرى كىتاپ باسۋ ونەرىندە كوپتەگەن شەديەۆرلەردى دۇنيەگە اكەلدى. 
ورتا عاسىرلاردا يرلانديانىڭ «اۋليەلەردىڭ ارالى» دەپ اتالۋى تەگىن ەمەس. ەندى ونىڭ سەبەبىنە دە توقتالايىن. V عاسىردىڭ اياعىندا باتىس ريم يمپەرياسى كۇيرەدى. كونە ريم كۇيرەگەننەن كەيىن الداعى ءۇش عاسىردا ەۋروپا تاعىلاردىڭ تالاۋىنا ءتۇسىپ، قالالار قيراپ، جابايىلىق ەتەك جايىپ، قاراڭعىلىقتىڭ ءداۋىرى باستالدى. الايدا، يرلاندىقتار مۇنداي زارزاماندى باسىنان وتكەرگەن جوق. شالعايدا جاتقاندىقتان ريمدىكتەردىڭ دە، ەلدى توناعان جابايىلاردىڭ دا اياعى ولاردىڭ جەرىنە جەتە المادى. سوندىقتان دا بەيبىت تىرشىلىكتىڭ بەسىگىنە بولەنگەن ولاردا عاسىرلار بويى حريستيان تەولوگياسى گۇلدەنىپ، ونەر مەن عىلىم دامىپ جاتتى. سونىڭ ارقاسىندا يرلانديا وتە كۇشتى مادەني پوتەنتسيال جينادى. مۇنداي باراقات تىرشىلىك Ⅷ- Ⅸ عاسىرعا دەيىن جالعاستى. Ⅷ عاسىردان باستاپ يرلانديانى ۆيككينگتەر توناپ، موناستىرلاردى قيراتىپ، ونەر، مادەنيەت نىساندارىنىڭ كۇلىن كوككە ۇشىردى.

ال، Ⅺ عاسىردا يرلانديانى نورماندىقتار جاۋلاپ الدى. نورماندىقتار يرلانديالىقتار ءۇشىن اسا بوتەن حالىق ەمەس، ولار دا كەلت تايپاسىنىڭ ءبىر بۇتاعى. ءبىراق ماسەلە وندا ەمەس. قالاي بولعان كۇندە دە يرلانديانى نورماندىقتار تىزە بۇكتىردى. دەي تۇرساق تا بوتەن ەلدىڭ جەرىن باسىپ العان نورمان حالقى ۋاقىت وتە كەلە اسسيميلياتسياعا ۇشىرادى. يرلانديانىڭ باسىنا تونگەن قاۋىپ-قاتەردىڭ بۇلتى 16-عاسىردا (يرلانديا ول كەزدە انگليانىڭ وتارىنا اينالعان بولاتىن) ياعني، انگليا مەملەكەتى پروتەستانتيزمدى قابىلداعان كەزدەن باستاپ قويۋلانا ءتۇستى. يرلانديا سول بۇرىنعى كاتوليك دىنىندە قالىپ قويىپ، وسى كەزدەن باستاپ ولاردىڭ ساياسي، ءدىني، ەكونوميكالىق ماسەلەلەرى كۇردەلەنىپ، احۋال قيىنداپ كەتتى. 
اعىلشىن پروتەستانتتارى يرلانديانىڭ مادەنيەتىن قۇرتىپ، جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءتىلىن جويۋ ءۇشىن قولدارىنان كەلەتىن ايلا- امالدارىنىڭ ءبارىن ىسكە قوستى. ءبىلىم سالاسىندا، ساياسي ومىردە، ءىس-قاعازدارىن جۇرگىزۋدە يرلاند ءتىلىن شەكتەۋدىڭ ءتۇرلى كەدەرگىلەرى قويىلدى. بارلىق سالادا تەك اعىلشىن ءتىلىنىڭ ۇستەمدىگى سالتانات قۇردى. مىنە، وسىنداي شەكتەۋلەردىڭ سالدارىنان، ءالى كۇنگە دەيىن ۇكىمەتتىڭ دابىل قاعىپ جاتقان جانتالاسىنا قاراماستان، گەلسك، ياعني، يرلاند ءتىلىن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ  عانا بىلەدى. «ۋليسس» رومانىندا شىعارمانىڭ باس كەيىپكەرى ستيۆەن دەدال مەن ءسۇت ساتۋشى كەمپىردىڭ اراسىندا مىنانداي ءبىر وقيعا بولادى. يرلاند مادەنيەتىن زەرتتەپ جۇرگەن ستيۆەن دەدالدىڭ تانىستارىنىڭ ءبىرى ول كەمپىرمەن انا تىلىندە سويلەسە جونەلەدى. ۇلتى يرلاند كەمپىر ونى تۇسىنبەي «سەر، ءسىز فرانسۋز تىلىندە سويلەپ تۇرعان شىعاراسىز» دەپ سۇرايدى.

وتارلىق ەزگىدە بولعان يرلاندىقتاردى اعىلشىندار 17-18 -عاسىرعا دەيىن قارا ءناسىلدى قۇلدار سياقتى ساتقان. ءتىپتى، ⅩⅨ عاسىردىڭ اياعىنا دەيىن اعىلشىن ساياباقتارىنىڭ كىرە بەرىسىندە «يرلاندىقتارمەن جانە يتتەرمەن كىرۋگە بولمايدى» دەگەن سوزدەر جازىلىپ تۇرعان ەكەن. 
دۋبليندە بولعان ساياحاتشىلار وندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان يرلاندىقتاردىڭ ەمەن- جارقىن حالىق ەكەنىن ايتادى. الايدا، ۇيلەرى ءبىر بىرىنەن اۋماي قالعان قالانىڭ ءوزى ونى كورۋگە كەلگەن ەلدىڭ كوڭىل- كۇيىنە جاعىمسىز اسەر قالدىرادى. دۋبلين قالاسىنىڭ جانىندا ليففي وزەنى اعىپ جاتىر.
دجەيمس دجويس دۇنيەگە كەلگەن ⅩⅨ عاسىردىڭ اياعىندا وتارلىق ەزگىدەن كوز اشپاعان يرلانديا ءتول مادەنيەتىنەن ايرىلعان ەلدەردىڭ ءبىرى بولدى. جەرگىلىكتى حالىق انا ءتىلىن ۇمىتىپ، وتارلاۋشى ەلدىڭ تىلىندە سويلەپ جاتتى. وتارلاۋشىلارعا باعىنىشتى كۇيدە جۇرگەن ولار ءتول مادەنيەتىن دە، حالىقتىق اڭىزدارىن دا ۇمىتىپ قالعان بولاتىن. ارينە، مۇنداي جاعدايلاردىڭ ءبارى دە دجويستىڭ شىعارماشىلىعىنا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قالعان جوق. 
دجەيمس دجويستىڭ شىن اتى دجەيمس وگاستين ولشاس. ول 1882 -جىلدىڭ 2- اقپانىندا، بەيسەنبىدە، تاڭعى ساعات التىدا دۇنيەگە كەلگەن. مۇنى مەن سىزدەرگە نە ءۇشىن ايتىپ وتىرمىن. ونىڭ ءوز سەبەبى بار. دجەيمس دجويس نۋمەرولوگيانى جاقسى كورگەندىكتەن، بارلىق شىعارمالارىنىڭ 2 -اقپاندا اياقتالىپ، كىتاپتارىنىڭ تۋعان كۇنىندە جارىق كورۋىن قاتال قاداعالاپ وتىرعان. ەندى مىنە سىزدەر دجويستىڭ بارلىق ماتىندەرىنىڭ قاي كەزدە كىتاپ بولىپ شىققانىن بىلەسىزدەر. دجويستىڭ بەيسەنبى كۇنى تۋعانىنىڭ دا ماڭىزى بار. اعىلشىندار مەن يرلانديالىقتاردىڭ مادەنيەتىندە بەيسەنبى ايرىقشا كۇن بولىپ سانالادى. يرلانديادا «بەيسەنبى كۇنى تۋعان بالا، كۇلە ءجۇرىپ الىسقا بارادى» دەگەن ماتەل بار. ولاردىڭ ۇعىمىندا بەيسەنبى كۇنى ەرەكشە جاراتىلعان دارىندى پەرزەنت دۇنيەگە كەلەدى ەكەن- مىس.
بولاشاق جازۋشىنىڭ اكەسى دجون ستانيسلاۆ دجويس تابيعاتىنان دارىندى بولىپ جاراتىلعان ادام. ەستە ساقتاۋ قابىلەتى كۇشتى، ينتەللەكتىسى مىقتى ول ساياساتكەر بولسا دا، بيزنەسمەن بولسا دا، ءتىپتى، ونەر جولىن قۋىپ وپەرا ءانشىسى بولسا دا زور تابىسقا جەتەر ەدى. ەستىگەن ادامدى ەسىنەن تاندىرا جازدايتىنداي عاجاپ داۋىسى بولعان اكەسى ءوز ۋاقىتىندا يرلاندياداعى ەڭ تانىمال تەنورلاردىڭ ءبىرى سانالعان. وكىنىشكە قاراي ول قۇداي بەرگەن تالانتىن شاشىپ- توگىپ، دۇرىس پايدالانا الماي، اراققا سالىنىپ، ماسكۇنەم بولىپ كەتكەن. قىرىقتان اسقان شاعىندا سوڭعى جۇمىس ورنى - سالىق جيناۋشىسى قىزمەتىنەن دە ايىرىلىپ قالدى. سەكسەن جاسقا دەيىن ءومىر ءسۇرىپ، وسى مەزگىل ىشىندە ولاردىڭ وتباسى ۇنەمى قاراجات تاپشىلىعىنان زارداپ شەكتى. جىلدان جىلعا تۇرمىس- تىرشىلىكتەرى شاتقاياقتاپ، ءبىر جەردە تۇراقتاي الماي ۇيدەن ۇيگە كوشىپ ءجۇردى. دجويستىڭ اراقتان اۋزى بوسامايتىن اكەسىمەن قارىم- قاتىناسى كۇردەلى بولدى. ءبىر جاعىنان اكەسىن ايادى، ويتكەنى، ول وتە مەيىرىمدى ادام ەدى. ەكىنشى جاعىنان، ارينە ول اراققا سالىنعان اكەسىن جەك كوردى.
اكەسىنىڭ ەش نارسەنى ۇمىتپايتىن جادىنىڭ مىقتىلىعى، عاجايىپ داۋىسى، ازىلكەشتىگى ۇلى دجويسقا دا بەرىلدى. جازۋشىنىڭ اناسى مەري دجويس سىمباتتى دا، سۇلۋ ايەل بولدى. كاتوليك دىنىنە جان- تانىمەن بەرىلگەن ول ەڭ قۇرىعاندا ءبىر بالاسىنىڭ سۆياشەننيك بولعانىن ارماندادى.
جازۋشى دجويستىڭ وزىنە كەلسەك، ول تۋعاننان عۇلاما بولىپ جاراتىلعان بالا. سەگىز جاسىندا ساياسي تاقىرىپقا ارناپ ولەڭ شىعاردى. اكەسى دارىندى ۇلىمەن ماقتانىپ، شىعارعان ولەڭىن ۆاتيكانعا، ريم پاپاسىنا سالىپ جىبەرەدى. ءبىراق ريم پاپاسى اكەسىنىڭ حاتىنا جاۋاپ بەرمەيدى.
ەستە ساقتاۋ قابىلەتى كۇشتى بولعان ول 15 جاسىندا ءۇش شەت ءتىلىن (فرانسۋز، نەمىس، نورۆەگ) مەڭگەرىپ الىپ، ەركىن سويلەيتىن دارەجەگە جەتتى. دجويستىڭ گەنريك يبسەن ەسىمدى سۇيىكتى دراماتۋرگى بولدى. ۇلتى نورۆەگ قالامگەرىنىڭ تۋىندىلارىن ول ەرەكشە جاقسى كوردى. مىنە، وسى دراماتۋرگكە حات جازۋ ءۇشىن ول ازعانتاي ۋاقىت ىشىندە نورۆەگ ءتىلىن ۇيرەنىپ الدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا تامان دجويس 22 ءتىل بىلگەن.
دجويستىڭ قاجەتتىلىك تۋعاندا كەز كەلگەن ءتىلدى تەز ۇيرەنىپ الىپ، سوسىن ونى ۇمىتىپ كەتەتىن ەرەكشە قابىلەتى بولعان. مىسالى، چەحوۆتى وقىعىسى كەلگەن كەزدە ول ورىس ءتىلىن، كالدەروندى تەرەڭىرەك تانۋعا دەگەن قۇشتارلىعى ويانعاندا يسپان ءتىلىن ۇيرەنىپ العان. مىنەزى اكەسىنە تارتقان دجويستىڭ مۋزىكالىق قابىلەتى دە كۇشتى بولدى. مۋزىكانىڭ قۇدىرەتى ونىڭ ولەڭدەرىنە عانا ەمەس، اڭگىمەلەرى مەن روماندارىنا يگىلىكتى ىقپالىن تيگىزدى. ءبىر كۇنى «فينيگاننىڭ اسىن» وقىپ شىققان دوستارىنىڭ ءبىرى ودان «سەنىڭ بۇل تۋىندىڭ مۋزىكا سياقتى ەستىلەدى عوي» دەگەندە ول «سەن نە ايتىپ تۇرسىڭ. شىن مانىسىندە مەنىڭ بۇل شىعارمام تازا مۋزىكا عوي» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. ءوز تۋىندىلارى تۋرالى دجويس «مەنىڭ روماندارىمنىڭ نە تۋرالى ەكەنىن ءبىر قۇداي بىلەدى. ءبىراق ولاردىڭ ءبارى كەرەمەت اۋەن سياقتى ەستىلەدى» دەپ ايتقان ءسوزى بار. راسىندا دا «ۋليسستىڭ» كەي تاراۋلارىن وقىعان كەزدە مۇنىڭ شىندىق ەكەنىنە كوز جەتكىزە تۇسەسىڭ. 
دجويس ءوز ءداۋىرى ءۇشىن ساپاسى جوعارى ءبىلىم الدى. ول قاتارىنان ەكى بىردەي يەزۋيت كوللەدجىندە وقىدى. ەلگە تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن ماسەلەنىڭ مانىسىنە توقتالىپ، يەزۋيت كوللەدجى جونىندە ازدى- كەم ماعلۇمات بەرە كەتەيىن.
يەزۋيت - حريستيانداردىڭ وردەنى (قوعامداستىق). تەولوگياعا تىم تەرەڭدەمەي، ءبىز تەك يەزۋيتتەردىڭ ءوز تۇلەكتەرىنە ەۋروپادا الۋعا بولاتىن ەڭ وزىق گۋمانيتارلىق ءبىلىم بەرەتىنىن ەستەرىڭىزگە سالعىمىز كەلەدى. ءبىلىم ورداسىنا ەڭ دارىندى بالالاردى عانا الاتىندىقتان يەزۋيت كوللەدجىنىڭ تۇلەكتەرى ءۇشىن ءۇش نەمەسە بەس شەت ءتىلىن ءبىلۋ قالىپتى جاعداي بولىپ سانالعان. سوندىقتان دا بالا كۇنىنەن ەرەكشە دارىنىمەن ەلدىڭ كوزىنە تۇسكەن دجويس تالانتىنا لايىق ءبىلىمدى تيەسىلى جەردەن الىپ، پاراساتتى ۇستازداردىڭ تاعىلىمىن كوردى. تانىمىن تەرەڭدەتتى. يەزۋيتتەر ءوز شاكىرتتەرىنە ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي، ولاردى اناليتالىق تۇرعىدان ويلاۋدى ۇيرەتتى. دجويستى وقىعاندا بۇل ەرەكشەلىك ايقىن سەزىلەدى، جازۋشى ماتىندەرى وقي الاتىن عانا ەمەس، ويلانا بىلەتىن وقىرماندى دا قاجەت ەتەدى.

ەڭ العاش ونى وقىعان ساتتە، شىعارما ءماتىنى ءبىر- بىرىمەن بايلانىسى جوق سوزدەردىڭ جيىنتىعىنداي اسەر قالدىرۋى مۇمكىن. ءبىراق، شىن مانىسىندە ولاي ەمەس، ماتىندەردەگى ءار ءسوزدىڭ رەتىنە قاراي ورنالاسۋىنىڭ ءوز ءتارتىبى بار. قيىننان قيىستىرىپ، كومپوزيتسيانى شەبەر قۇرا بىلەتىن دجويستا ارتىق ەشتەڭە جوق. دوسى فرەگمەن بادجەن ءبىر كۇنى جازۋشىدان «سىزدە فلوبەردەگىدەي ءسوزدىڭ ناقتىلىعىنا نەگىزدەلگەن پرينتسيپ بار ما؟» دەپ سۇراعاندا ول «جوق، مەندە قاجەتتى سوزدەردىڭ ءبارى بار، مەن تەك ولاردى ءوز تارتىبىمەن ورنالاستىرا بەرەمىن» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. 
بالا كۇنىندە دجويس كاتوليك دىنىمەن اۋەستەنىپ، ديەۆا مارياعا ارناپ لاتىن تىلىندە گيمن دە شىعارعان. تالانتتى بالانىن قابىلەتىن بايقاعان يەزۋيتتەر ون بەس جاسار دجويسقا يەزۋيت وردەنىنە كىرۋگە ۇسىنىس جاسايدى. يەزۋيت بولۋ ەۋروپادا - زور بەدەل، ۇلكەن مارتەبە. يەزۋيت وردەنىنە كىرگەن ادام ءومىر بويى قورعالىپ، ەشتەڭەدەن مۇقتاجدىق كورمەي بارلىق جاعىنان قامتاماسىز ەتىلەدى. ەۋروپا مادەنيەتىندە كلاسسيتسيزمنىڭ نەگىزىن سالعان پەر كورنەل، فيلوسوف ۆولتەر سياقتى الەمگە تانىمال تۇلعالار يەزۋيت بولعان.
ءتيىمدى ۇسىنىس جاسالعانىمەن دجويس ودان باس تارتادى. بۇل ءبىر جاعىنان تاڭ قالارلىق جاعداي. سەنەسىزدەر مە، ءالى كامىلەت جاسىنا دا تولماعان دجويس وسى كەزەڭدە ءدىني داعدارىستى باسىنان كەشىپ جاتتى. «بولار بالا بوعىنان» دەگەندى اتام قازاق بەكەر ايتپاعان. مۇنى اڭگىمە قىلىپ وتىرعان سەبەبىم، تابيعاتىنان گەني بولىپ جاراتىلعان دجەيمس دجويستىڭ اقىلدىلىعى سونشاما، بار-جوعى ون بەس جاسىندا ول ءدىن دەگەنىمىزدىڭ الەمدى تانۋدىڭ ءبىر عانا جولى ەكەنىن ءتۇسىنىپ ۇلگەرەدى. بۇگىنگى زامان فيلوسوفتارىنىڭ تىلىمەن ايتساق، ءدىن دەگەنىمىز ءومىر تۋرالى، ادام تۋرالى پىكىر تالاستىرۋعا بولاتىن ديسكۋرس قانا.
وسىلايشا ول دىننەن قول ءۇزىپ، يەزۋيت كوللەدجىن تاستاپ دۋبلين ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ، فيلولوگيالىق ءبىلىم الىپ شىقتى. جيىرما جاسىندا ۋنيۆەرسيتەتتى ءتامامداپ، بولاشاقتا ءوزىنىڭ جازۋشى نەمەسە اقىن بولاتىنىن تۇسىنەدى. ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىن ەكى جىل بويى ىزدەنىس ۇستىندە ءجۇرىپ ولەڭ شىعارىپ، ماقالالار، ەسسەلەر جازادى. مەديتسينانى زەرتتەۋ ءۇشىن پاريجگە باردى. پاريجدە جۇرگەندە شەشەسىنىڭ ءحال ۇستىندە جاتقانىن حابارلاعان اكەسىنەن تەلەگرامما كەلىپ، ەلىنە ورالادى. ولەرىنىڭ الدىندا اناسى ۇلىنىڭ شىركەۋگە بارىپ، ءبىر ءدىني عيبادات جاساۋىن وتىنەدى. الايدا، اتەيزمگە بەرىلگەن دجويس شەشەسىنىڭ سوڭعى ءوتىنىشىن ورىنداماي قويىپ، كەيىن ءومىر بويى سول ءۇشىن ءوزىن كىنالى سەزىنىپ، وكىنىپ ءوتتى.
ەكى جىلدان سوڭ دجويس يرلانديادان ءبىرجولا كەتۋ تۋرالى شەشىمگە كەلىپ، ەرىكتى ەميگرانت بولۋدى ۇيعارادى. 1904 -جىلدىڭ 16 ماۋسىمىندا ومىرىندە ۇلكەن وقيعا بولىپ دجويس ءوزىنىڭ بولاشاق جۇبايىن جولىقتىرىپ، سول كۇنى ەكەۋى ءبىرىنشى رەت كەزدەسەدى. «ۋليسس» رومانىنداعى وقيعالاردىڭ 1904 -جىلدىڭ 16- ماۋسىمىندا ورىن الاتىنىن بىلەتىن شىعاراسىزدار. دجويس وسىنداي جولمەن ايەلىمەن كەزدەسكەن سول كۇندى الەم ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا جازىپ كەتتى.
ەرلى- زايىپتى دجويس پەن نورا ءبىر- بىرىنە ۇقسامايتىن ەكى ءتۇرلى ادام ەدى. دجويس ينتەلەكتۋال، ال، نورادا ونداي ەرەكشە قابىلەت بولعان جوق. كىتاپقا قىزىقپايتىن ول ءتىپتى ءوز كۇيەۋىنىڭ دە بىردە ءبىر شىعارماسىن وقىعان جوق. دەگەنمەن، ول ءومىردى كىتاپ ارقىلى ەمەس، ءوز ءىشىنىڭ تەرەڭىندە جاتقان دانىشپاندىعىمەن تانيتىن.
دجويس جۇبايىن قاتتى جاقسى كورىپ، ماڭگىلىك مۋزاسىنا اينالدى. جازۋشى شىعارمالارىنداعى مولي بلۋم، اننا پليۋرابەل سياقتى نازىك جاندى كەيىپكەرلەرىنىڭ مىنەزىنەن ايەلىنىڭ كەلبەتىن جازباي تانۋعا بولادى.
1904 -جىلى دجويس رۋحاني داعدارىستى باسىنان وتكەرىپ جاتقان ەلىنەن كەتتى. ⅩⅨعاسىردىڭ اياعىندا يرلانديادا رەنەسسانستىق ءدۇمپۋدىڭ العاشقى نىشانى كورىنىس تاۋىپ ۋيليام باتلەر يەيتس، وگاستا گرەگوري، دجون سينگ سياقتى زياتكەرلەر انا تىلدەرىنە جان ءبىتىرىپ، وتاندىق مادەنيەتتى جانداندىرىپ، يرلاندىق بىرەگەيلىكتى قالپىنۋ كەلتىرۋگە بىلەك سىبانا كىرىسىپ كەتكەن ەدى. ولار گەلسك، ياعني، يرلاند تىلىندەگى، ۇلتىنىڭ شىنايى بولمىسى كورىنىس تاباتىن ادەبيەتتى قايتا تىرىلتۋگە تىرىستى. ءبىراق دجويس ودان قانداي دا ءبىر ناتيجە شىعاتىنىنا سەنبەي، ءىس- ارەكەتتەرىنە مىسقىلداپ قارادى. وعان ءولىپ، سۇيەگى باياعىدا قۋراپ قالعان مادەنيەت ەمەس، ءتىرى مادەنيەت كەرەك ەدى. سوندىقتان دا ول 1904 -جىلى ەۋروپاعا قونىس اۋدارىپ، 10 جىل تريەستادا ەميگراتسيادا ءجۇردى. بۇل قالا يتاليا مەن اۆستريانىڭ شەكاراسىندا ورىپ تەپكەن. 
دجويسقا بۇل جەر قاتتى ۇنادى، وسى قالادا جازۋشىنىڭ ەكى بالاسى دۇنيەگە كەلدى. ءبارى جاقسى، ءبارى كەرەمەت. اكەسى سياقتى اراق ءىشىپ قويىپ، اقشاسىن سۋشا شاشىپ جىبەرەتىنى بولماسا، بەرليتسا اتىنداعى اتاقتى مەكتەپتە اعىلشىن تىلىنەن ساباق بەرەتىن قالامگەردىڭ تابىسى دا جامان ەمەس. ايلىعى جاقسى بولعانىمەن، ىشكىلىككە سالىنعاندىقتان تاپقان تيىن- تەبەنىنىڭ بەرەكەسى بولمادى. ءبىر كۇنى مىنانداي ءبىر وقيعا بولادى. ۇيدە تىسكە باساتىن ەشتەڭە قالماعان نورا جالاقىسىن الۋعا ءتيىس كۇيەۋىن اسىعا كۇتەدى. ال، دجويس بولسا ايلىعىن ۇيىنە اكەلۋدىڭ ورنىنا ايەلىنە جىبەك ورامال ساتىپ الادى. ايتكەنمەن، تۇرمىس تاۋقىمەتىنەن گورى شىعارماشىلىق ىزدەنىستە ءوز جولىن تابا الماۋى دجويستى قاتتى الاڭداتتى. ون جىل ەميگراتسيادا جۇرگەن مەزگىلدە ول «دۋبليندىكتەر» دەپ اتالاتىن اڭگىمەلەر جيناعىن جازىپ ءبىتىردى. «ستيۆەن قاھارمان» دەگەن كولەمدى رومانىن جازۋىن باستاپ قويعانىمەن، سوڭىنا جەتكىزگەن جوق. بۇل شىعارما دجەيمس دجويستىڭ ەكسپەريمەنت جاساۋداعى العاشقى تاجىريبەسى بولدى. كەيىن ول بۇل تۋىندىسىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ، سونىڭ نەگىزىندە «جاستىق شاقتاعى سۋرەتشىنىڭ كەلبەتى» رومانىن جازىپ شىقتى.
ەگەر ەزرا پاۋند ەسىمدى تالانتتى تۇلعانى جولىقتىرماعاندا دجويستىڭ الداعى ءومىرىنىڭ قالاي بولارىن ءبىر قۇداي بىلەدى. ەزرا پاۋند دەگەنىمىز اتاقتى اقىن، مىقتى رەداكتور. مەنىڭ ويىمشا ⅩⅩ عاسىرداعى ەۋروپا ادەبيەتى جۇرتقا بەيمالىم كوپتەگەن تالانتتاردى تانىپ، باعىن اشقانى ءۇشىن وسى ادامعا قارىزدار بولۋى ءتيىس. ەزرا پاۋندتىڭ گەنيي بولىپ جاراتىلعان دارىنداردى جازباي تانيتىن عاجايىپ تۇيسىگى بولدى. ول اشقان ءۇش سۋرەتكەر ەرنەست حەمينگۋەي، توماس ەليوت پەن رابيندرانات تاگور كەيىن نوبەل سىيلىعىن يەلەندى. 
پاۋند ءبىر كۇنى دجويسپەن كەزدەسىپ، قولجازبالارىن وقىپ شىعىپ، الەم ادەبيەتىنىڭ بولاشاق گەنييىمەن تانىسقانىن تۇسىنەدى. ارينە، شىعارماشىلىق الەۋەتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مۇنداي، عاسىردا، رابايدا ءبىر تۋاتىن تالانتقا كومەكتەسۋ كەرەك. الەۋمەتتىك ورتادا ىقپالى كۇشتى ەزرا پاۋند بولاشاق گەنيدىڭ قۇدىرەتتى قالامىنان تۋعان ەڭبەكتەرىنىڭ جارىق كورۋىنە كومەكتەسىپ قانا قويماي، باسقا ەشتەڭەگە الاڭداماي شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋى ءۇشىن دەمەۋشى تابادى. حارريس شوۋ جانە ەديت ماككورنيك ەسىمدى ەكى ميلليونەر ايەل دەمەۋشى بولىپ، وعان ستيپەنديا تاعايىنداپ، دجويس مۇقتاجدىق كورمەي، جۇمىسقا دا بارماي، شىعارماشىلىقپەن عانا اينالىسىپ ستيپەنديانىڭ اقشاسىنا وتباسىن اسىراپ، ەمىن- ەركىن ءومىر سۇرەدى. قولدارى اشىق ەكى بيكەشتىڭ ارقاسىندا دجويس «جاستىق شاقتاعى سۋرەتشىنىڭ كەلبەتى» رومانىن اياقتاپ، 1922 -جىلى «ۋليسس» رومانىن جارىققا شىعارىپ، ادەبيەتتەگى ءىرى تۇلعالاردىڭ بىرىنە اينالدى.
1916 -جىلى جارىق كورگەن «جاستىق شاقتاعى سۋرەتشىنىڭ كەلبەتى» رومانى جاڭاشىلدىققا قۇشتار وقىرمانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ، جۇرت جاڭا شەديەۆرلەردىڭ جازىلۋىن اسىعا كۇتتى.
1922 -جىلى «ۋليسس» رومانى جارىق كورىپ، بۇل شىعارما قوعامدىق سانادا بەيبىت كۇندە جارىلعان بومباداي اسەر قالدىردى. روماندى وقىپ شىققان ەۋروپا زياتكەرلەرى ەكى توپقا ءبولىنىپ، بىرەۋلەرى تۇككە العىسىز ەتىپ داتتاپ، ەكىنشىلەرى جەر- كوككە سيعىزباي ماقتاپ ادەبي ورتادا ايتىس-تارتىستىڭ قىپ- قىزىل مايدانى باستالدى دا كەتتى. ءسوز ونەرىندەگى ءىرى تۇلعالاردىڭ ەشقايسىسى دا بۇل ايتىس- تارتىستان شەت قالعان جوق. ايگىلى سۋرەتكەر ريچارد ولدينتون «ۋليسس» رومانىنىڭ اتىنا اۋىر سىندار ايتىپ، ونى ادامزاتتى كەلەكە ەتكەن شىعارما دەپ باعالادى. تانىمال جازۋشى، جۋرناليست، ءارى درامماتۋرگ ارنولد بەننەت ودان دا قالىسپاي «ۋليسستىڭ» پورنوگرافيادان دا اسىپ تۇسەتىن جيىركەنىشتى تۋىندى ەكەنىن ايتتى. ادەبيەتتەگى جاڭاشىلدىقتى قولدايتىن ەزرا پاۋند پەن ونىڭ جاقتاستارى بولسا، كەرىسىنشە، «ۋليسستى» ادامزاتتىڭ ۇلى تۋىندىسى دەپ باعالاپ، روماندى تۇسىنبەگەندەردى نادانداردىڭ قاتارىنا قوسىپ قويدى.

رومان توڭىرەگىندە بولىپ جاتقان داۋ- دامايلاردى ءبىراز ۋاقىت ءۇنسىز باقىلاعان دجەيمس دجويس اقىرى شىداي الماي «ەگەر «ۋليسس» جۇرت ايتىپ جۇرگەندەي وقۋعا تۇرمايتىن دۇنيە بولسا، ءومىردىڭ دە ونى سۇرۋگە تۇرمايتىن دۇنيە بولعانى» دەگەندى ايتتى. ال، الدەكىمدەردىڭ «ءسىزدىڭ رومانىڭىزدى وقۋ وتە قيىن» دەگەن سوزىنە ول «ءسىز ونى وقۋدىڭ وزىنە قينالىپ وتىرسىز. ال، مۇنداي قيىن تۋىندىنى جازىپ شىعۋدىڭ ماعان قانداي اۋىر بولعانىن ويلانىپ كورىڭىزشى» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. 
رومان جارىق كورە سالىسىمەن انگليادا، يرلانديا مەن امەريكادا ونى وقۋعا تيىم سالىندى. سوعان قاراماستان سيلۆيا بيچ ەسىمدى باسپاگەر ايەل ⅩⅩ عاسىردىڭ ەڭ كۇردەلى رومانى «ۋليسستى» ءوز قاراجاتىنا شىعارىپ، كونتراباندالىق جولمەن وسى ەلدەرگە جەتكىزىپ تۇردى. امەريكادا «ۋليسستى» قوعامدىق جەردە وقىعان ءۇشىن 15 تاۋلىككە تۇرمەگە قاماۋ جازاسى قولدانىلدى. 
ۋاقىت وتە كەلە ەۋروپانىڭ زياتكەرلەرى «ۋليسستىڭ» ەشقانداي دا پورنوگرافيا ەمەس، ⅩⅩ عاسىردىڭ ۇلى تۋىندىسى ەكەنىن تۇسىنە باستادى. البەتتە، وتە كۇردەلى تاسىلدەرمەن جازىلعان روماندى وقىپ شىعۋدىڭ اجەپتاۋىر قيىندىق تۋعىزاتىنى راس، الايدا مۇنداي تۋىندىنى گەنييدىڭ جازعانى كۇماندانۋعا بولمايدى. 
1932 -جىلى امەريكادا «ۋليسس» رومانىنا قاتىستى سوت پروتسەسسى بولىپ، سوت وتىرىسىن تۇيىندەگەن سۋديا: «ۋليسستى» پورنوگرافيالىق تۋىندىلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزا المايمىز. پورنوگرافيا ادامدى قوزدىرۋعا ءتيىس. ال، «ۋليسس» كەرىسىنشە ادامدى تۇرشىكتىرەدى. سوندىقتان شىعارمانى باسا بەرۋگە بولادى» دەگەن قورىتىندى جاسايدى. 
ۋاقىت وتە كەلە دجەيمس دجويس ەۋروپانىڭ ەڭ باستى جازۋشىسىنا اينالدى. جۇرتتىڭ ءبارى جازۋشىنىڭ جاڭا شەديەۆرىنىڭ جارىق كورۋىن اسىعا كۇتتى. «ۋليسستەن» كەيىن ول ءوزىنىڭ سوڭعى تۋىندىسى «فينيگاننىڭ اسى» رومانىن جازۋعا قۇلشىنا كىرىسىپ كەتىپ، وكىنىشكە قاراي ونى وتە قولايسىز ۋاقىتتا 1939 -جىلى اياقتادى. بۇل دجويستىڭ ەڭ كۇردەلى رومانى. ءالى كۇنگە دەيىن بۇل شىعارما تولىق كۇيىندە ورىس تىلىنە ءتارجىمالانعان جوق. ءتىپتى، دجويسقا اۋليەدەي سىيىنىپ، كۋميرلەرىنە شاڭ جۇقتىرعىسى كەلمەيتىن تابىنۋشالارىنىڭ ءوزى روماندى تولىق تۇسىنە الماعاندارىن مويىندايدى.
«فينيگاننىڭ اسىن» جازىپ شىعۋ دجويسقا تىم قىمباتقا ءتۇسىپ، ەڭ باستى بايلىق - دەنساۋلىعىنان ايىرىلدى. كوزى ناشار كورەتىن دجويس روماندى جازۋ بارىسىندا زاعيپ بولىپ قالىپ، شىعارمانى ءوز حاتشىلارىنا اۋىزشا ديكتوۆكامەن جازدىردى. دجويستىڭ بىرنەشە ادەبي حاتشىسى بولدى. سولاردىڭ ءبىرى سەميۋەل بەككەت «گودونى كۇتە، كۇتە» پەساسى ءۇشىن 1969 -جىلى نوبەل سىيلىعىن الدى. ۇلى جازۋشىنىڭ جۇبايى نورانىڭ وسىعان بايلانىستى «دجويستىڭ ۇلى جازۋشى بولعانى سونداي، ءتىپتى، ونىڭ ادەبي حاتشىسىنا دا نوبەل سىيلىعىن بەردى» دەپ ايتقان ءسوزى بار.
1939 -جىلدىڭ 2 -اقپانىندا دجويستىڭ تۋعان كۇنىندە، جازۋشىنىڭ ەڭ سوڭعى تۋىندىسى «فينيگاننىڭ اسى» رومانى جارىق كوردى. سول جىلى 1- قىركۇيەكتە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالىپ، دۇنيە توڭكەرىلىپ كەتتى. ادامزاتتىڭ ونەردەگى جاڭالىقتارعا نازار اۋداراتىنداي مۇرشاسى بولماي، ورتكە ورانعان الەمدى مۇلدە باسقا ماسەلەلەر تولعاندىرىپ جاتىر. ەشكىمدە دە دجويستىڭ جاڭا تۋىندىسىن وقىپ، باعا بەرگىسى كەلەتىن نيەت جوق. ۇلى جازۋشىنىڭ جاڭا رومانى جونىندە ءجىبى ءتۇزۋ ءبىر ءجوندى پىكىر ايتىلمادى. بۇكىل دەنساۋلىعىنان ايىرىلىپ جازعان جاڭا تۋىندىسىنىڭ ەلەنبەۋى دجويسقا جامان اسەر ەتىپ، جانى كۇيزەلىپ، جۇرەگى جارالاندى. «ورازا ناماز توقتىقتا». بايتال تۇرماق، باس قايعىعا اينالعان زاماندا ونەردى ويلاۋعا شاماڭ كەلمەي قالادى ەكەن. 
فاشيست باسقىنشىلارى فرانسيانى باسىپ العاندا دجويس وتباسىمەن قاشىپ، ۇلكەن قيىندىقپەن ارەڭ دەگەندە شۆەيتسارياعا جەتەدى. 1941 -جىلدىڭ قاڭتارىندا ساعى سىنىپ، دەنساۋلىعىنان ايىرىلىپ، زاعيپ بولىپ قالعان دجويس قايتىس بولدى. جاڭاشىلدىقتىڭ جارشىسى، تىڭنان تۇرەن سالىپ، ⅩⅩعاسىرداعى ءسوز ونەرىنىڭ تابيعاتىن كۇردەلەندىرىپ جىبەرىپ، مودەرنيستىك جانە پوستمودەرنيستىك ادەبيەتتىڭ نەگىزىن قالاعان دجەيمس دجويستىڭ ءومىرى وسىلايشا قايعىلى اياقتالدى.
دجەيمس دجويس ومىردەن وتكەننەن كەيىن ونداعان جىلداردان سوڭ ۇلى سۋرەتكەردىڭ ونەرگە اكەلگەن جاڭالىعىن جالعاستىرعان اقىندار مەن جازۋشىلاردىڭ ۇركەردەي شوعىرى ادەبيەتكە كەلدى. ولاردىڭ كوبىسى شىعارماشىلىق شەبەرلىگىمەن الەمگە تانىلىپ، نوبەل سىيلىعىن يەلەندى. (جالعاسى بار)

 ⅹⅹ عاسىر. الەم ادەبيەتى. ءجۇز ءدارىس
(التىنشى ءدارىس. دجەيمس دجويس) 

اۆتورى: امانكەلدى كەڭشىلىك ۇلى

 ماقالا اۆتوردىڭ facebook  پاراقشاسىنان الىندى