Jibek Joly تەلەارناسىنداعى «تازا قالا» باعدارلاماسىنىڭ كەزەكتى شىعارىلىمىندا كاتونقاراعايدىڭ تۋريستىك الەۋەتى مەن ەلدى مەكەندەگى وزەكتى ماسەلەلەر قاتار كورسەتىلدى.
التايدىڭ اسقار تاۋلارى، ءمولدىر كولدەرى مەن تابيعي لاندشافتى كاتونقاراعايدى تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدى مەكەنگە اينالدىرىپ كەلەدى. مۇندا ۇلتتىق مادەنيەتپەن تانىسۋعا، تابيعات اياسىندا دەمالۋعا، بۇركىتشىلىك ونەرىن كورۋگە، مارال شارۋاشىلىعىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بار.
ءبىراق تابيعاتتىڭ ءوزى ءتۋريستى ۇستاپ تۇرۋعا جەتكىلىكسىز. ساياحاتشىعا جول، سۋ، تازا ورتا، قوناق ءۇي، ساپالى قىزمەت جانە باعىت-باعدار قاجەت.
كاتونقاراعايدىڭ تۋريستىك الەۋەتى
كاتونقاراعايعا قىزىعۋشىلىق جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بيىلدىڭ العاشقى توقسانىندا وڭىرگە 83 مىڭنان استام تۋريست كەلگەن.
تۋريست كوبەيگەنىمەن، ولاردى قابىلدايتىن ينفراقۇرىلىمنىڭ سول قارقىنعا ىلەسە الماي وتىرعان تۇستارى بار. كاتونقاراعايدىڭ وزىندە ورنالاستىرۋ ورىندارىن كوبەيتۋ قاجەتتىگى سەزىلەدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات داۋلەتوۆ ءوڭىردىڭ شەتەلدىك تۋريستەردى قابىلداۋعا دايىندىعىن شامامەن 70 پايىز دەپ باعالايدى.
- ەڭ ءبىرىنشى، ورنالاستىرۋ ورىندارىن كوبەيتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار تۋريستەرگە كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ قاجەت. سونداي-اق جول ماسەلەسى دە بار، - دەدى ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، بيىل كاتونقاراعاي اۋدانىندا جانە زايسان اۋدانىندا ەكى اۋەجاي ىسكە قوسىلادى. كاتونقاراعايدىڭ وزىندە ۆيزيت-ورتالىق سالۋ دا جوسپارلانعان. نىساننىڭ اشىلۋى كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان.
كاتونقاراعايعا ارنايى جوسپارلاپ كەلمەگەن شەتەلدىك تۋريستەر دە بار. ماروككودان كەلگەن سارا اميري قازاقستاندى ازيا بويىنشا قۇرلىقپەن ساياحاتتاپ ءجۇرىپ ارالاعان.
- قازاقستانعا كەلۋ جوسپارىمدا بولماعان. قازىر ازيا ەلدەرىن قۇرلىق ارقىلى ارالاپ ءجۇرمىن. وعان دەيىن قىتايدا بولدىم، ال قازاقستاننان كەيىن كاۆكازعا بارماقپىن. سوندىقتان قازاقستان جولىمنىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسقان، سول سەبەپتى وسىندا كەلۋگە مۇمكىندىك تۋدى، - دەدى ساياحاتشى.
سارا قازاقستانعا ارنايى جوسپارمەن كەلمەسە دە، شىعىس وڭىرىنە ريزا بولعان.
- مۇنداعى تابيعات شىنىمەن تاڭعاجايىپ. تاۋلارى وتە ادەمى، كولدەرى مەن وزەندەرى كەرەمەت. ماعان ۇنايتىنى - بۇل ءوڭىر ساياحاتشىلاردىڭ اسەرىنەن ءالى دە كوپ وزگەرىسكە ۇشىراماعان، تابيعي قالپىن جاقسى ساقتاپ قالعان، - دەدى ول.
شەتەلدىك تۋريستىڭ نازارىن اۋدارعان نەگىزگى دۇنيە دە وسى. كاتونقاراعايدىڭ تابيعي قاز قالپى ساقتالعان. الايدا تۋريستەر سانى كوبەيگەن سايىن سول تابيعاتتى قورعاۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ بارادى.
ەتنواۋىل
شىعىس قازاقستاندا تابيعاتپەن قاتار ۇلتتىق مادەنيەتتى تانىتاتىن باعىتتار دا بار.
وسكەمەندەگى ەتنوگرافيالىق مۋزەي-قورىقتا بىرنەشە ەتنوستىڭ ۇلتتىق ۇيلەرى قايتا جاڭعىرتىلعان. مۇندا گرۋزين قونىسى، شەشەن مۇناراسى، پولياك ەتنوسىنىڭ ءۇيى جانە كورەي حالقىنىڭ ءداستۇرلى باسپاناسى سەكىلدى نىساندار ورنالاسقان.
ەكسكۋرسيا جەتەكشىسى گۇلباقىت قابىلاش قىزىنىڭ ايتۋىنشا، مۇندا بالالارعا دا، شەتەلدىك قوناقتارعا دا ەكسكۋرسيا وتكىزىلەدى.
- كوپ قوناقتار كەلەدى. وسكەمەندەگى ەڭ تانىمال، ەڭ ادەمى، ەڭ قىزىق جەر وسى اۋىل دەپ ويلايمىن، - دەدى ول.
ءار ۇلتتىق ءۇي ارقىلى سول حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن سالت-ءداستۇرى كورسەتىلەدى. ماسەلەن، كورەي حالقىنىڭ ءۇيى ارقىلى ولاردىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋ تاريحى، باسپاناسىنىڭ جابدىقتالۋى جانە ءداستۇرى تانىستىرىلادى.
بۇل جەرگە كورەيا ەلشىسى دە كەلگەن.
- قازاقستاندا ولاردىڭ مادەنيەتىن كورسەتەتىن ءبىر بۇرىش بار. ءۇي بار. ولاردىڭ سالت-ءداستۇرىن كورسەتەمىز، ءۇي-جايلارى قالاي جابدىقتالعانىن، كورەي حالقىنىڭ قازاقستان جەرىنە قالاي كەلگەنىن ايتامىز، - دەدى ەكسكۋرسيا جەتەكشىسى.
بۇركىتشىلەر اۋىلى
شىعىس قازاقستاندا ۇلتتىق ءداستۇردى تۋريزممەن ۇشتاستىرعان تاعى ءبىر باعىت بار.
بوزانباي اۋىلىندا بۇركىتشىلىك ونەرى ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. قۇسبەگىلەر قىران قۇستى بالا كەزىنەن باپتاپ، بۇل ونەردى ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكىزىپ وتىر.
بۇركىتشى ناجيتپان گوركيدىڭ ايتۋىنشا، وڭىردە قۇسبەگىلىككە قولداۋ بار. ال شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن مۇنداي ءداستۇر ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.
- كوبىنەسە امەريكادان كەلەدى. ولارعا تازىمىز، بۇركىتىمىز، ۇلتتىق كيىمىمىز قىزىق، - دەدى ول.
سىبە كولدەرىنىڭ سۇرانىسى
شىعىس قازاقستاننىڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ ءبىرى - سىبە كولدەرى. قالبا تاۋلارىنىڭ قويناۋىنداعى بەس كولدىڭ تابيعاتى دەمالۋشىلاردى جىل سايىن تارتىپ وتىر. سىبە كولدەرىنىڭ ءبىرى قورجىن جاعالاۋىندا تۋريستەر ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان.
مۇندا شومىلاتىن ارنايى ورىن، قوعامدىق اجەتحانا، كيىم اۋىستىراتىن ورىن، ورىندىقتار مەن دەمالىس الاڭدارى بار. سۋدىڭ ۇستىنە بەسەدكالار قويىلىپ، تاۋعا شىعاتىن باسپالداق پەن فوتوزونالار جاسالعان.
دەمالىس ورنىنىڭ اكىمشىسى دينا ءابدىراحمانوۆانىڭ ايتۋىنشا، قىزمەت باعاسى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇشىن دە قولجەتىمدى.
- باسقا كولدەرمەن سالىستىرعاندا، بىزدە ارنايى تاۋعا شىعاتىن باسپالداق جاسالعان، فوتوزونالار بار. سۋدىڭ ۇستىندە سامالجاي دا ورنالاسقان. ول جەردە سۋدىڭ تەرەڭدىگى ۇلكەن، سوندىقتان مۇنداي نىسانداردى سالۋ وڭاي بولعان جوق، - دەدى ول.
ياعني تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى تابيعي ەرەكشەلىككە بەيىمدەپ جاساۋعا بولاتىندىعى كورىنەدى. ءبىراق مۇنداي جاعداي بارلىق تۋريستىك نىساندا بىردەي ەمەس.
جول ماسەلەسى
كاتونقاراعاي تۇرعىندارى ءۇشىن دە، تۋريستەر ءۇشىن دە ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - جول.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا، كەي كوشەلەردەگى جولداردىڭ جاعدايى كوڭىل كونشىتپەيدى. ويدىم-ويدىم جولمەن ءجۇرۋ جەرگىلىكتى حالىققا دا قيىندىق تۋعىزادى.
تۋريستەر باراتىن كەي نىسانداردىڭ جولى دا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن مۇزتاۋعا اپاراتىن جولدى جاقسارتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
اقپاراتتىق ناۆيگاتسيانىڭ دا كەمشىلىگى بار. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، ورالحان بوكەيدىڭ مۇراجايىنا ادامدار توقتاعانىمەن، نىسانعا اپاراتىن باعىتتى كورسەتەتىن بەلگى جەتىسپەيدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، بيىل وڭىردە 630 شاقىرىم جول جوندەلەدى. ونىڭ 330 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق، 300 شاقىرىمى وبلىستىق ماڭىزى بار جولدار.
جول ماسەلەسى شەشىلگەن سايىن شالعاي تۋريستىك نىساندارعا جەتۋ دە جەڭىلدەي تۇسپەك.
قوقىس قايدا كەتەدى؟
تۋريستەر كوپ كەلەتىن ءوڭىر ءۇشىن تازالىقتىڭ ماڭىزى بولەك. ال كاتونقاراعايدا بۇل ماسەلە ءالى دە وزەكتى.
اۋىلعا كىرەبەرىستە ورنالاسقان قوقىس پوليگونىنىڭ اينالاسى تولىق قورشالماعان. جەل سوققاندا تۇرمىستىق قالدىقتار جان-جاققا شاشىلادى.
جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، اۋىلدا قوقىستى كوشەدەن تۇراقتى جيناپ اكەتەتىن جۇيە جوق. كونتەينەرلەر دە جەتكىلىكسىز.
- بىزدە كوشەدەن جيناپ الاتىن كونتەينەر جوق. اركىم قوقىسىن ءوز كولىگىمەن اكەلىپ تاستاپ ءجۇر، - دەدى تۇرعىنداردىڭ ءبىرى.
قوقىستى جيناۋ دا تۇراقتى ەمەس. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، پوليگون جىلىنا ءبىر-ەكى رەت تازالانادى. ەگەر ۋاقىتىندا تازارتىلماسا، قوقىس كوبەيىپ كەتەدى.
تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىق وكىلى بۇل ماسەلەنىڭ وبلىس باسشىلىعىنىڭ نازارىندا ەكەنىن ايتتى.
- پوليگونداردى قالىپقا كەلتىرىپ، قورشاپ، تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، قاراجات ءبولىپ، بارلىعىن جاساپ جاتىرمىز. جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر، - دەدى تالعات داۋلەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي ماسەلەنى ءبىر كۇندە شەشۋ مۇمكىن ەمەس. قازىر پوليگونداردى قورشاۋ، قوقىستىڭ شاشىلۋىنا جول بەرمەۋ جانە تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
سۋ ماسەلەسى
تازالىقتان بولەك، كاتونقاراعاي تۇرعىندارىن الاڭداتاتىن تاعى ءبىر ماسەلە - اۋىز سۋ.
تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، جاز مەزگىلىندە سۋ كەيدە بىرنەشە ساعاتقا توقتاپ قالادى. وتكەن جىلى سۋ قۇبىرى تارتىلعانىمەن، حالىق ونىڭ يگىلىگىن تولىق سەزىنە الماي وتىرعانىن جەتكىزدى.
تۋريستىك ءوڭىر ءۇشىن بۇل ماسەلەنىڭ سالماعى اۋىر. سەبەبى تۋريستىڭ قاراپايىم قاجەتتىلىكتەرىنىڭ ءبىرى - تۇراقتى اۋىز سۋ.
تۇرعىندار بۇل قيىندىقتىڭ تۋريستەر كوپ جينالاتىن شارالار كەزىندە دە سەزىلەتىنىن ايتتى.
الايدا تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىق وكىلى بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى.
- قازىرگى تاڭدا بۇكىل اۋىلدارعا سۋ تارتىلعان، ءاربىر ۇيگە سۋ كىرگىزىلگەن. مەن ءوزىم وسى فەستيۆال كەزىندە بولدىم. سۋ بويىنشا قيىندىق بولعان جوق، - دەدى تالعات داۋلەتوۆ.
مارالدىڭ قاسيەتى
كاتونقاراعايدا تابيعي رەسۋرستاردى تۋريستىك ونىمگە اينالدىرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر دە بار. ولاردىڭ ءبىرى - 30 جىلعا جۋىق تاريحى بار مارال شارۋاشىلىعىنىڭ ساۋىقتىرۋ كەشەنى.
كاسىپكەر جانات رامازانوۆانىڭ ايتۋىنشا، مۇندا مارال مۇيىزىنە بايلانىستى ساۋىقتىرۋ باعدارلامالارى ۇسىنىلادى.
- ەمدەۋ تۇرلەرىنىڭ ءبىرى - مارال ءمۇيىزىنىڭ سورپاسىن پايدالانۋ. سونىمەن قاتار مارالدىڭ ءمۇيىزىن جوعارى تەمپەراتۋرادا كەپتىرىپ، سول بولمەگە كىرىپ، ينگالياتسيا الادى، - دەدى ول.
كەشەندە ماسساج، وراۋ، ءتۇرلى شوپپەن ەمدەۋ جانە كوسمەتولوگيالىق پروتسەدۋرالار دا بار.
كاسىپتىڭ تاريحى شاعىن وتباسىلىق شارۋاشىلىقتان باستالعان. سۇرانىس ارتقان سايىن كەشەن دە كەڭەيگەن. قازىر مۇندا جۇزدەگەن تۋريست دەمالادى.
ساراپشىلار نە دەيدى؟
ۇلتتىق ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ەلدوس اباقانوۆ وڭىردە وڭ وزگەرىستەر بارىن اتاپ ءوتتى. سوڭعى جىلدارى تۋريستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن، جولداردىڭ بىرتىندەپ سالىنىپ جاتقانىن ايتتى.
سونىمەن قاتار قوقىس، جول، قوناقجايلىق جانە تۋريستەردى ورنالاستىرۋ ماسەلەلەرى ءالى دە بار ەكەنىن جەتكىزدى.
قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى گۇلدانا ءابىش كاتونقاراعايدىڭ ينفراقۇرىلىمىن تابيعاتپەن ۇيلەستىرە وتىرىپ دامىتۋ قاجەت دەپ سانايدى. ول جولداردى جاقسارتۋ مەن اباتتاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋ كەرەگىن ايتادى.
ال تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتىنىڭ رەسمي وكىلى جايناگۇل قاپپاسوۆا كاتونقاراعايدىڭ ەكوتۋريزم ءۇشىن تارتىمدى باعىت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - جول ساپاسى.
ادەمى تابيعات جەتكىلىكتى مە؟
كاتونقاراعايدىڭ تۋريستىك الەۋەتىنە كۇمان جوق. شەتەلدىك ساياحاتشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى بار. تۋريست سانى ارتىپ كەلەدى. ۇلتتىق مادەنيەتتى كورسەتەتىن ورىندار، بۇركىتشىلىك ءداستۇرى، مارال شارۋاشىلىعى، سىبە كولدەرى سەكىلدى باعىتتار قالىپتاسقان. ءبىراق تۋريستىك ءوڭىردىڭ بولاشاعىن تەك تابيعاتپەن ولشەۋ قيىن.
تۋريست كاتونقاراعايعا كەلگەندە تاۋدى كورەدى، كولگە بارادى، تابيعاتتى تاماشالايدى. ءبىراق سول جەرگە قالاي جەتەدى، قايدا توقتايدى، قوقىسىن قايدا تاستايدى، سۋ ماسەلەسى تۋىنداسا نە ىستەيدى دەگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابى دا دايىن بولۋى كەرەك.
بلوگەر يۆان چەرۆينسكي قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىنداعى مۇمكىندىگى وراسان زور ەكەنىن ايتتى.
- قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىندا مۇمكىندىگى وراسان زور. قازىردىڭ وزىندە ونىڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىرمىز. ەلالەمگە تانىلا باستاعان كاتونقاراعايدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قانداي
استانا. KAZINFORM - شىعىس قازاقستاننىڭ تابيعاتى شەتەلدىك تۋريستەردى دە قىزىقتىرىپ وتىر. الايدا ساياحاتشىلار سانى ارتقان سايىن وڭىردەگى جول، اۋىز سۋ، قوقىس جانە ورنالاستىرۋ ورىندارى ماسەلەسى دە انىق بايقالا باستاعان. Jibek Joly تەلەارناسىنداعى «تازا قالا» باعدارلاماسىنىڭ كەزەكتى شىعارىلىمىندا كاتونقاراعايدىڭ تۋريستىك الەۋەتى مەن ەلدى مەكەندەگى وزەكتى ماسەلەلەر قاتار كورسەتىلدى.
التايدىڭ اسقار تاۋلارى، ءمولدىر كولدەرى مەن تابيعي لاندشافتى كاتونقاراعايدى تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدى مەكەنگە اينالدىرىپ كەلەدى. مۇندا ۇلتتىق مادەنيەتپەن تانىسۋعا، تابيعات اياسىندا دەمالۋعا، بۇركىتشىلىك ونەرىن كورۋگە، مارال شارۋاشىلىعىنىڭ تىنىس- تىرشىلىگىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بار.
ءبىراق تابيعاتتىڭ ءوزى ءتۋريستى ۇستاپ تۇرۋعا جەتكىلىكسىز. ساياحاتشىعا جول، سۋ، تازا ورتا، قوناق ءۇي، ساپالى قىزمەت جانە باعىت-باعدار قاجەت.
كاتونقاراعايدىڭ تۋريستىك الەۋەتى
كاتونقاراعايعا قىزىعۋشىلىق جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بيىلدىڭ العاشقى توقسانىندا وڭىرگە 83 مىڭنان استام تۋريست كەلگەن.
تۋريست كوبەيگەنىمەن، ولاردى قابىلدايتىن ينفراقۇرىلىمنىڭ سول قارقىنعا ىلەسە الماي وتىرعان تۇستارى بار. كاتونقاراعايدىڭ وزىندە ورنالاستىرۋ ورىندارىن كوبەيتۋ قاجەتتىگى سەزىلەدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى تالعات داۋلەتوۆ ءوڭىردىڭ شەتەلدىك تۋريستەردى قابىلداۋعا دايىندىعىن شامامەن 70 پايىز دەپ باعالايدى.
- ەڭ ءبىرىنشى، ورنالاستىرۋ ورىندارىن كوبەيتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار تۋريستەرگە كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ قاجەت. سونداي-اق جول ماسەلەسى دە بار، - دەدى ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، بيىل كاتونقاراعاي اۋدانىندا جانە زايسان اۋدانىندا ەكى اۋەجاي ىسكە قوسىلادى. كاتونقاراعايدىڭ وزىندە ۆيزيت-ورتالىق سالۋ دا جوسپارلانعان. نىساننىڭ اشىلۋى كەلەسى جىلعا جوسپارلانعان.
كاتونقاراعايعا ارنايى جوسپارلاپ كەلمەگەن شەتەلدىك تۋريستەر دە بار. ماروككودان كەلگەن سارا اميري قازاقستاندى ازيا بويىنشا قۇرلىقپەن ساياحاتتاپ ءجۇرىپ ارالاعان.
- قازاقستانعا كەلۋ جوسپارىمدا بولماعان. قازىر ازيا ەلدەرىن قۇرلىق ارقىلى ارالاپ ءجۇرمىن. وعان دەيىن قىتايدا بولدىم، ال قازاقستاننان كەيىن كاۆكازعا بارماقپىن. سوندىقتان قازاقستان جولىمنىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسقان، سول سەبەپتى وسىندا كەلۋگە مۇمكىندىك تۋدى، - دەدى ساياحاتشى.
سارا قازاقستانعا ارنايى جوسپارمەن كەلمەسە دە، شىعىس وڭىرىنە ريزا بولعان.
- مۇنداعى تابيعات شىنىمەن تاڭعاجايىپ. تاۋلارى وتە ادەمى، كولدەرى مەن وزەندەرى كەرەمەت. ماعان ۇنايتىنى - بۇل ءوڭىر ساياحاتشىلاردىڭ اسەرىنەن ءالى دە كوپ وزگەرىسكە ۇشىراماعان، تابيعي قالپىن جاقسى ساقتاپ قالعان، - دەدى ول.
شەتەلدىك تۋريستىڭ نازارىن اۋدارعان نەگىزگى دۇنيە دە وسى. كاتونقاراعايدىڭ تابيعي قاز قالپى ساقتالعان. الايدا تۋريستەر سانى كوبەيگەن سايىن سول تابيعاتتى قورعاۋ ماسەلەسى دە وزەكتى بولىپ بارادى.
ەتنواۋىل
شىعىس قازاقستاندا تابيعاتپەن قاتار ۇلتتىق مادەنيەتتى تانىتاتىن باعىتتار دا بار.
وسكەمەندەگى ەتنوگرافيالىق مۋزەي-قورىقتا بىرنەشە ەتنوستىڭ ۇلتتىق ۇيلەرى قايتا جاڭعىرتىلعان. مۇندا گرۋزين قونىسى، شەشەن مۇناراسى، پولياك ەتنوسىنىڭ ءۇيى جانە كورەي حالقىنىڭ ءداستۇرلى باسپاناسى سەكىلدى نىساندار ورنالاسقان.
ەكسكۋرسيا جەتەكشىسى گۇلباقىت قابىلاش قىزىنىڭ ايتۋىنشا، مۇندا بالالارعا دا، شەتەلدىك قوناقتارعا دا ەكسكۋرسيا وتكىزىلەدى.
- كوپ قوناقتار كەلەدى. وسكەمەندەگى ەڭ تانىمال، ەڭ ادەمى، ەڭ قىزىق جەر وسى اۋىل دەپ ويلايمىن، - دەدى ول.
ءار ۇلتتىق ءۇي ارقىلى سول حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن سالت-ءداستۇرى كورسەتىلەدى. ماسەلەن، كورەي حالقىنىڭ ءۇيى ارقىلى ولاردىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋ تاريحى، باسپاناسىنىڭ جابدىقتالۋى جانە ءداستۇرى تانىستىرىلادى.
بۇل جەرگە كورەيا ەلشىسى دە كەلگەن.
- قازاقستاندا ولاردىڭ مادەنيەتىن كورسەتەتىن ءبىر بۇرىش بار. ءۇي بار. ولاردىڭ سالت-ءداستۇرىن كورسەتەمىز، ءۇي-جايلارى قالاي جابدىقتالعانىن، كورەي حالقىنىڭ قازاقستان جەرىنە قالاي كەلگەنىن ايتامىز، - دەدى ەكسكۋرسيا جەتەكشىسى.
بۇركىتشىلەر اۋىلى
شىعىس قازاقستاندا ۇلتتىق ءداستۇردى تۋريزممەن ۇشتاستىرعان تاعى ءبىر باعىت بار.
بوزانباي اۋىلىندا بۇركىتشىلىك ونەرى ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. قۇسبەگىلەر قىران قۇستى بالا كەزىنەن باپتاپ، بۇل ونەردى ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكىزىپ وتىر.
بۇركىتشى ناجيتپان گوركيدىڭ ايتۋىنشا، وڭىردە قۇسبەگىلىككە قولداۋ بار. ال شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن مۇنداي ءداستۇر ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.
- كوبىنەسە امەريكادان كەلەدى. ولارعا تازىمىز، بۇركىتىمىز، ۇلتتىق كيىمىمىز قىزىق، - دەدى ول.
سىبە كولدەرىنىڭ سۇرانىسى
شىعىس قازاقستاننىڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ ءبىرى - سىبە كولدەرى. قالبا تاۋلارىنىڭ قويناۋىنداعى بەس كولدىڭ تابيعاتى دەمالۋشىلاردى جىل سايىن تارتىپ وتىر. سىبە كولدەرىنىڭ ءبىرى قورجىن جاعالاۋىندا تۋريستەر ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسالعان.
مۇندا شومىلاتىن ارنايى ورىن، قوعامدىق اجەتحانا، كيىم اۋىستىراتىن ورىن، ورىندىقتار مەن دەمالىس الاڭدارى بار. سۋدىڭ ۇستىنە بەسەدكالار قويىلىپ، تاۋعا شىعاتىن باسپالداق پەن فوتوزونالار جاسالعان.
دەمالىس ورنىنىڭ اكىمشىسى دينا ءابدىراحمانوۆانىڭ ايتۋىنشا، قىزمەت باعاسى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇشىن دە قولجەتىمدى.
- باسقا كولدەرمەن سالىستىرعاندا، بىزدە ارنايى تاۋعا شىعاتىن باسپالداق جاسالعان، فوتوزونالار بار. سۋدىڭ ۇستىندە سامالجاي دا ورنالاسقان. ول جەردە سۋدىڭ تەرەڭدىگى ۇلكەن، سوندىقتان مۇنداي نىسانداردى سالۋ وڭاي بولعان جوق، - دەدى ول.
ياعني تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى تابيعي ەرەكشەلىككە بەيىمدەپ جاساۋعا بولاتىندىعى كورىنەدى. ءبىراق مۇنداي جاعداي بارلىق تۋريستىك نىساندا بىردەي ەمەس.
جول ماسەلەسى
كاتونقاراعاي تۇرعىندارى ءۇشىن دە، تۋريستەر ءۇشىن دە ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - جول.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا، كەي كوشەلەردەگى جولداردىڭ جاعدايى كوڭىل كونشىتپەيدى. ويدىم-ويدىم جولمەن ءجۇرۋ جەرگىلىكتى حالىققا دا قيىندىق تۋعىزادى.
تۋريستەر باراتىن كەي نىسانداردىڭ جولى دا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن مۇزتاۋعا اپاراتىن جولدى جاقسارتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
اقپاراتتىق ناۆيگاتسيانىڭ دا كەمشىلىگى بار. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، ورالحان بوكەيدىڭ مۇراجايىنا ادامدار توقتاعانىمەن، نىسانعا اپاراتىن باعىتتى كورسەتەتىن بەلگى جەتىسپەيدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، بيىل وڭىردە 630 شاقىرىم جول جوندەلەدى. ونىڭ 330 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق، 300 شاقىرىمى وبلىستىق ماڭىزى بار جولدار.
جول ماسەلەسى شەشىلگەن سايىن شالعاي تۋريستىك نىساندارعا جەتۋ دە جەڭىلدەي تۇسپەك.
قوقىس قايدا كەتەدى؟
تۋريستەر كوپ كەلەتىن ءوڭىر ءۇشىن تازالىقتىڭ ماڭىزى بولەك. ال كاتونقاراعايدا بۇل ماسەلە ءالى دە وزەكتى.
اۋىلعا كىرەبەرىستە ورنالاسقان قوقىس پوليگونىنىڭ اينالاسى تولىق قورشالماعان. جەل سوققاندا تۇرمىستىق قالدىقتار جان-جاققا شاشىلادى.
جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، اۋىلدا قوقىستى كوشەدەن تۇراقتى جيناپ اكەتەتىن جۇيە جوق. كونتەينەرلەر دە جەتكىلىكسىز.
- بىزدە كوشەدەن جيناپ الاتىن كونتەينەر جوق. اركىم قوقىسىن ءوز كولىگىمەن اكەلىپ تاستاپ ءجۇر، - دەدى تۇرعىنداردىڭ ءبىرى.
قوقىستى جيناۋ دا تۇراقتى ەمەس. تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، پوليگون جىلىنا ءبىر-ەكى رەت تازالانادى. ەگەر ۋاقىتىندا تازارتىلماسا، قوقىس كوبەيىپ كەتەدى.
تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىق وكىلى بۇل ماسەلەنىڭ وبلىس باسشىلىعىنىڭ نازارىندا ەكەنىن ايتتى.
- پوليگونداردى قالىپقا كەلتىرىپ، قورشاپ، تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، قاراجات ءبولىپ، بارلىعىن جاساپ جاتىرمىز. جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر، - دەدى تالعات داۋلەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي ماسەلەنى ءبىر كۇندە شەشۋ مۇمكىن ەمەس. قازىر پوليگونداردى قورشاۋ، قوقىستىڭ شاشىلۋىنا جول بەرمەۋ جانە تازالىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋ باعىتىندا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
سۋ ماسەلەسى
تازالىقتان بولەك، كاتونقاراعاي تۇرعىندارىن الاڭداتاتىن تاعى ءبىر ماسەلە - اۋىز سۋ.
تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، جاز مەزگىلىندە سۋ كەيدە بىرنەشە ساعاتقا توقتاپ قالادى. وتكەن جىلى سۋ قۇبىرى تارتىلعانىمەن، حالىق ونىڭ يگىلىگىن تولىق سەزىنە الماي وتىرعانىن جەتكىزدى.
تۋريستىك ءوڭىر ءۇشىن بۇل ماسەلەنىڭ سالماعى اۋىر. سەبەبى تۋريستىڭ قاراپايىم قاجەتتىلىكتەرىنىڭ ءبىرى - تۇراقتى اۋىز سۋ.
تۇرعىندار بۇل قيىندىقتىڭ تۋريستەر كوپ جينالاتىن شارالار كەزىندە دە سەزىلەتىنىن ايتتى.
الايدا تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىق وكىلى بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيدى.
- قازىرگى تاڭدا بۇكىل اۋىلدارعا سۋ تارتىلعان، ءاربىر ۇيگە سۋ كىرگىزىلگەن. مەن ءوزىم وسى فەستيۆال كەزىندە بولدىم. سۋ بويىنشا قيىندىق بولعان جوق، - دەدى تالعات داۋلەتوۆ.
مارالدىڭ قاسيەتى
كاتونقاراعايدا تابيعي رەسۋرستاردى تۋريستىك ونىمگە اينالدىرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر دە بار. ولاردىڭ ءبىرى - 30 جىلعا جۋىق تاريحى بار مارال شارۋاشىلىعىنىڭ ساۋىقتىرۋ كەشەنى.
كاسىپكەر جانات رامازانوۆانىڭ ايتۋىنشا، مۇندا مارال مۇيىزىنە بايلانىستى ساۋىقتىرۋ باعدارلامالارى ۇسىنىلادى.
- ەمدەۋ تۇرلەرىنىڭ ءبىرى - مارال مۇيىزىنىڭ سورپاسىن پايدالانۋ. سونىمەن قاتار مارالدىڭ ءمۇيىزىن جوعارى تەمپەراتۋرادا كەپتىرىپ، سول بولمەگە كىرىپ، ينگالياتسيا الادى، - دەدى ول.
كەشەندە ماسساج، وراۋ، ءتۇرلى شوپپەن ەمدەۋ جانە كوسمەتولوگيالىق پروتسەدۋرالار دا بار.
كاسىپتىڭ تاريحى شاعىن وتباسىلىق شارۋاشىلىقتان باستالعان. سۇرانىس ارتقان سايىن كەشەن دە كەڭەيگەن. قازىر مۇندا جۇزدەگەن تۋريست دەمالادى.
ساراپشىلار نە دەيدى؟
ۇلتتىق ەنەرگيا ۇنەمدەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ەلدوس اباقانوۆ وڭىردە وڭ وزگەرىستەر بارىن اتاپ ءوتتى. سوڭعى جىلدارى تۋريستىك ينفراقۇرىلىمنىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن، جولداردىڭ بىرتىندەپ سالىنىپ جاتقانىن ايتتى.
سونىمەن قاتار قوقىس، جول، قوناقجايلىق جانە تۋريستەردى ورنالاستىرۋ ماسەلەلەرى ءالى دە بار ەكەنىن جەتكىزدى.
قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى گۇلدانا ءابىش كاتونقاراعايدىڭ ينفراقۇرىلىمىن تابيعاتپەن ۇيلەستىرە وتىرىپ دامىتۋ قاجەت دەپ سانايدى. ول جولداردى جاقسارتۋ مەن اباتتاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋ كەرەگىن ايتادى.
ال تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتىنىڭ رەسمي وكىلى جايناگۇل قاپپاسوۆا كاتونقاراعايدىڭ ەكوتۋريزم ءۇشىن تارتىمدى باعىت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى - جول ساپاسى.
ادەمى تابيعات جەتكىلىكتى مە؟
كاتونقاراعايدىڭ تۋريستىك الەۋەتىنە كۇمان جوق. شەتەلدىك ساياحاتشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى بار. تۋريست سانى ارتىپ كەلەدى. ۇلتتىق مادەنيەتتى كورسەتەتىن ورىندار، بۇركىتشىلىك ءداستۇرى، مارال شارۋاشىلىعى، سىبە كولدەرى سەكىلدى باعىتتار قالىپتاسقان. ءبىراق تۋريستىك ءوڭىردىڭ بولاشاعىن تەك تابيعاتپەن ولشەۋ قيىن.
تۋريست كاتونقاراعايعا كەلگەندە تاۋدى كورەدى، كولگە بارادى، تابيعاتتى تاماشالايدى. ءبىراق سول جەرگە قالاي جەتەدى، قايدا توقتايدى، قوقىسىن قايدا تاستايدى، سۋ ماسەلەسى تۋىنداسا نە ىستەيدى دەگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابى دا دايىن بولۋى كەرەك.
بلوگەر يۆان چەرۆينسكي قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىنداعى مۇمكىندىگى وراسان زور ەكەنىن ايتتى.
- قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسىندا مۇمكىندىگى وراسان زور. قازىردىڭ وزىندە ونىڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىرمىز. ەلىمىزگە كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان بۇل ءالى باستاماسى عانا دەپ ويلايمىن. ال الداعى ۋاقىتتا تۋريزم بويىنشا الەمدەگى ءنومىرى ءبىرىنشى ەلدەردىڭ ءبىرى قازاقستان بولادى دەپ سەنەمىن، - دەدى ول.
كاتونقاراعايدىڭ تابيعاتى بۇل ۇمىتكە نەگىز بولا الادى. ەندىگى ماسەلە - سول تابيعي ارتىقشىلىققا ساي ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ.
جول جوندەلىپ، سۋ تۇراقتى بەرىلىپ، قوقىس جۇيەلى شىعارىلىپ، تۋريستەرگە ارنالعان ورىندار كوبەيسە، ءوڭىردىڭ مۇمكىندىگى دە ەسەلەنە تۇسپەك.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن، كاتونقاراعايدىڭ ەڭ كورىكتى ورىندارى مەن جول شىعىنىن جازعان ەدىك.
ەلىمىزگە كەلەتىن تۋريستەردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان بۇل ءالى باستاماسى عانا دەپ ويلايمىن. ال الداعى ۋاقىتتا تۋريزم بويىنشا الەمدەگى ءنومىرى ءبىرىنشى ەلدەردىڭ ءبىرى قازاقستان بولادى دەپ سەنەمىن، - دەدى ول.
كاتونقاراعايدىڭ تابيعاتى بۇل ۇمىتكە نەگىز بولا الادى. ەندىگى ماسەلە - سول تابيعي ارتىقشىلىققا ساي ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ.
جول جوندەلىپ، سۋ تۇراقتى بەرىلىپ، قوقىس جۇيەلى شىعارىلىپ، تۋريستەرگە ارنالعان ورىندار كوبەيسە، ءوڭىردىڭ مۇمكىندىگى دە ەسەلەنە تۇسپەك.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن، كاتونقاراعايدىڭ ەڭ كورىكتى ورىندارى مەن جول شىعىنىن جازعان ەدىك.