«كورشىڭ شاقىرعاندا ءبىر جەڭىڭدى كيىپ، ءبىر جەڭىڭدى كيمەي بار» دەيدى حالقىمىز. ءبىز دە شاقىرتۋدى الا سالا جولعا جينالدىق. اۋەلى استانادان ۇرىمجىگە دەيىن 3 ساعاتتاي، ودان يۋ قالاسىنا دەيىن 5 ساعات كوك ءجۇزىن كوكتەي وتتىك. ۇشقان قۇس تۇگىلى ۇشاقتىڭ دا قاناتىن تالدىرارداي قاشىقتىق.. . 5 مىڭ شاقىرىمدى ارتقا تاستاپ، دىتتەگەن شارىمىزگە جەتتىك.
جولباسشىمىز - ەلشىلىك قىزمەتكەرى - ۋاڭ پەڭبو مىرزا. وعان يۋدە بەللا ەسىمدى اۋدارماشى ءارى جول نۇسقاۋشى قوسىلدى. (بەللا ەسىمىن تۋريستەرگە ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن العانىن كەيىن بىلدىك، شىن اتى - ۋاڭ لۋسي). ورتا بويلى، قاباعىنىڭ قاتپارى بار، قاراتورى كەلگەن بيكەش قازاق قىزىنا قاتتى ۇقسايدى ەكەن. قىتاي حالقىندا قالجىڭداي سويلەۋ قانشالىقتى قالىپتى نارسە ەكەنىن قايدام، العاش تانىسقان ساتتە-اق «مىنا قالادا اداسىپ كەتسەم، ايەلىمە ءوزىڭىز جاۋاپ بەرەسىز» دەپ، ءوز باسىمدى اماناتتاپ ۇلگەردىم. بيپاز بيكەش بيازى عانا جىميىپ، باس يزەگەندەي بولدى.
«الەمدىك سۋپەرماركەت»
يۋ (Yiwu) - قىتايدىڭ قيىر شىعىسىنداعى چجەتسزيان پروۆينتسياسىنىڭ ورتالىق بولىگىندە ورنالاسقان، 3,4 ميلليون تۇرعىنى بار قالا.
1980-جىلداردان باستاپ قىتاي ۇكىمەتى يۋ قالاسىندا ەركىن ساۋدانى دامىتۋعا ەرەكشە جاعداي جاساعان. سالىق جەڭىلدىكتەرى، شەتەلدىك ساتىپ الۋشىلارعا ارنالعان ۆيزالىق جەڭىلدىكتەر جانە ەكسپورتتىق راسىمدەردى بارىنشا جەڭىلدەتۋ قالانىڭ جىلدام وسۋىنە سەرپىن بەردى. بۇگىندە ول ۇساق كوتەرمە تاۋارلاردىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى نارىعىنا اينالىپ، «الەمدىك سۋپەرماركەت» دەگەن اتقا يە بولدى.
يۋدە قالا مەرىنىڭ ورىنباسارى تان تان مىرزا تۇسكى اسقا شاقىرىپ، قوناق قىلدى. كەلەلى ماسەلەنى كەڭەستە عانا ەمەس، داستارحان باسىندا دا تالقىلاۋ جالپى شىعىس حالىقتارىنا ءتان مادەنيەت بولسا كەرەك، ۆيتسە-مەر تۇسكى اس ۇستىندە-اق قالانىڭ بار الەۋەتىن ەگجەي-تەگجەيلى تانىستىرىپ ۇلگەردى.
يۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى ۇساق تاۋارلاردى كوتەرمە باعامەن بۇكىل الەمگە ساۋدالايتىندىعىندا ەكەنىن ايتتىق. سونىڭ ءبارى ساتىلاتىن العاشقى نۇكتە - 5 مامانداندىرىلعان ساۋدا ايماعىنان تۇراتىن يۋ حالىقارالىق ساۋدا كەشەنى ەكەن. ءبىرىنشى ساۋدا كەشەنى 2002-جىلعى قازاندا اشىلعان. كەيىننەن تاعى 4 ەۋى پايدالانۋعا بەرىلىپتى. وندا تاۋارلار تانىستىرىلادى، ىسكەرلىك كەلىسسوز جۇرگىزىلەدى، كەلىسىمشارتتار جاسالادى.
وعان قوسا 2025-جىلى قازاندا جالپى اۋدانى 1,25 ميلليون شارشى مەتردى قۇرايتىن جاڭا جاھاندىق سيفرلىق ساۋدا ورتالىعى (Yiwu Global Digital Trade Centre) اشىلعان. بۇل التىنشى ورتالىق جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن، ترانسشەكارالىق ەلەكتروندىق كوممەرتسيانى جانە ءداستۇرلى ساۋدانى ينتەگراتسيالاۋعا مامانداندىرىلعان.
مۇنداعى 5 ساۋدا ايماعىن ارالاپ ءجۇرىپ ونداعى تاۋارلاردىڭ ءارالۋاندىعىنا، ءار ساۋدا ايماعىنىڭ الىپتىعىنا تاڭداي قاقتىق. ساۋدا ايماعىن بىزدىڭشە «ساۋدا ءۇيى» دەپ تە اتاۋعا بولادى، ءبىراق كولەمى جاعىنان بىرەۋىنىڭ ءوزىن ءبىر كۇن ارالاپ تاۋىسا المايتىنداي ۇلكەن. سوندىقتان ونى «ساۋدا قالاشىعى» دەپ تە اتايدى ەكەن.
ساۋدا-ساتتىققا قاتىستى مىنا مالىمەتتەرگە دە ەرىكسىز تاڭعالاسىڭ: قالادا ۇساق تاۋارلار ساتۋعا ارنالعان 8 ميلليون شارشى مەتر ساۋدا الاڭى بار. الىپ بازاردا كۇندەلىكتى تۇتىنۋ تاۋارلارى، ويىنشىقتار، شارۋاشىلىق بۇيىمدارى، اكسەسسۋارلار مەن كەڭسە تاۋارلارى سەكىلدى 2,1 ميلليوننان استام تاۋار ءتۇرى ساتىلادى. جالپى ساۋدا بۋتيكتەرى سانىنىڭ ءوزى 80 مىڭنان اسادى.
2025-جىلى قالانىڭ سىرتقى ساۋداسىنىڭ جالپى كولەمى 836,5 ميلليارد يۋاندى قۇراعان: ەكسپورت كولەمى - 730,7 ميلليارد يۋان، ال يمپورت كولەمى - 105,8 ميلليارد يۋان. ساۋدا-ساتتىق 231 ەل مەن اۋماقتى قامتيدى.
وسى قالادان شىققان تاۋارلار «يۋ - شىڭجاڭ - ەۋروپا» حالىقارالىق تەمىرجول جەلىسى ارقىلى ورتالىق ازيا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە جەتكىزىلەدى. ماسەلەن وتكەن ءبىر جىل ىشىندە 3005 جۇك پويىزى جىبەرىلگەن. جۇك تاسىمالداناتىن تەمىرجولدىڭ ءبىر بولىگى قازاقستان ارقىلى وتەدى، ياعني يۋ قالاسى مەن ءبىزدىڭ ەلىمىز حالىقارالىق ساۋدا- ساتتىق سالاسىندا تىكەلەي ارىپتەس. مۇنى ۆيتسە-مەر دە اتاپ ءوتتى.
- سوڭعى جىلدارى قازاقستان مەن يۋ قالاسى اراسىنداعى الىس-بەرىس، ارىپتەستىك جانە جالپى قارىم-قاتىناس جاقسى دامىپ كەلەدى. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ جوعارى ساپالى اگروونىمدەرىن، اتاپ ايتقاندا ەت، ماي جانە بيدايدى ەكسپورتتاپ، ءبىزدىڭ جولعا قويىلعان ساۋدا جەلىلەرىمىز ارقىلى بۇكىل قىتايعا تاراتۋعا مۇمكىندىك مول،- دەدى تان تان مىرزا.
قورىتا ايتقاندا، يۋ قالاسى الەم ەلدەرى ءۇشىن قىتاي ونىمدەرىن ساتىپ الاتىن ەڭ ماڭىزدى الاڭ سانالادى. اسىرەسە ءىرى الىپساتارلار وسى قالاعا اعىلاتىنى دا سودان. سونىمەن قاتار سوڭعى جىلدارى قالانى يمپورتتىق تاۋارلاردى قىتاي نارىعىنا ەنگىزۋ الاڭىنا اينالدىرۋ باعىتىندا دا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.
يۋ مەديا ورتالىعى
«تۇيەنىڭ تانيتىنى -جاپىراق» بىزگە دە باسقاسىنان بۇرىن مۇنداعى ارىپتەستەرىمىز، ياعني جۋرناليستەر قالاي جۇمىس ىستەپ جاتقانى قىزىق ەدى. بەللا قىز بۇل قالاۋىمىزدى دا ايتقىزباي بىلگەندەي، كەلەسى باستاپ بارعان جەرى يۋ قالاسىنىڭ كونۆەرگەنتتى مەديا ورتالىعى بولدى.
Yiwu Media Convergence Center 2019 -جىلى «يۋ شانباو» گازەتى مەن قالالىق تەلەراديو كەشەنىنىڭ بىرىگۋى ناتيجەسىندە قۇرىلىپتى. قازىرگى ۋاقىتتا مۇندا 500 دەن استام مامان ەڭبەك ەتەدى.
ورتالىق باسپا باسىلىمدارى، راديو، تەليەۆيزيا، ينتەرنەت-پورتالدارى جانە موبيلدى قوسىمشالاردىڭ رەسۋرستارىن بىرىكتىرىپ، اقپارات تاراتۋدىڭ ءبىرىڭعاي مۋلتيمەديالىق جۇيەسىن قالىپتاستىرعان.
ونىڭ قۇرامىنا ءتورت تەلەارنا، ەكى راديوستانتسيا، «يۋ شانباو» گازەتى، Ai Yiwu موبيلدى قوسىمشاسى، WeChat پلاتفورماسىنداعى ەكى رەسمي ارنا، WeChat Channels پلاتفورماسىنداعى ءتورت ۆيدەوارنا، Douyin پلاتفورماسىنداعى ەكى اككاۋنت جانە باسقا دا سيفرلىق اقپاراتتىق رەسۋرستار كىرەدى.
2025-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا Ai Yiwu مەديا پلاتفورمالارىنا جازىلعان پايدالانۋشىلاردىڭ جالپى سانى 6,5 ميلليون ادامعا جەتكەن، ال قىسقا ۆيدەولار پلاتفورمالارىندا ءبىر جىل ىشىندە 7200 دەن استام ماتەريال جاريالانىپتى.
ءبىر تۇسىنگەنىمىز، مۇنداعى كونتەنتتىڭ اۋقىمدى بولىگى يۋ قالاسىن الەم ەلدەرىنە تانىتۋعا، ساۋدا-ساتتىق الەۋەتىن ناسيحاتتاۋعا جانە تۋريستەردى تارتۋعا باعىتتالادى ەكەن. نەگىزىنەن تاۋار وندىرەتىن ەلدىڭ جۋرناليستيكاسى دا سوعان بەيىمدەلە قىزمەت ەتەتىنى ءبىز ءۇشىن تاڭسىق قۇبىلىس بولدى.
قازاق مىسى جەتكىزىلەتىن سوڭعى نۇكتە
يۋ قالاسى الەمگە ۇساق تاۋار شىعارىپ قانا قويماي، يمپورتتىق شيكىزاتتى قىتايعا تاراتۋدا دا ۇلكەن ءرول وينايدى. ماسەلەن، وسى قالادا ءىرى لوگيستيكالىق كومپانيا ءتۇرلى شيكىزاتتىق تاۋاردى، سونىڭ ىشىندە مىستى شەت ەلدەردەن تاسىمالداپ، وسىندا ساقتاپ، كەيىن ەلدىڭ ءتۇرلى پروۆينتسيالارىنا تاراتادى. ال نەگىزگى مىس جەتكىزۋشى ەل - قازاقستان. مۇندا ەلىمىزدەن جىلىنا 1 ميلليارد دوللاردىڭ مىسى يمپورتتالادى.
- بىرىنشىدەن، قازاقستاننىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان ارتىقشىلىعى بار - جاقىن. ول جاقتان مىستى «قىتاي-ەۋروپا» تەمىرجول جەلىسى ارقىلى تاسىمالدايمىز. ەكىنشىدەن، قازاق مىسىنىڭ ساپاسى جوعارى،- دەدى GKE Metal Logistics Co.، Ltd. كومپانياسى چجەتسزيان پروۆينتسياسىنداعى فيليالىنىڭ باس ديرەكتورى دجوۋ تايدزۋن.
ءبىز بارعان نىسان - يۋ قالاسىنىڭ كەشەندى كەدەندىك ايماعى اۋماعىندا ورنالاسقان ءىرى قويماسى ەكەن. كومپانيا نەگىزىنەن يۋ حالىقارالىق قۇرعاق پورتىن جانە «قىتاي- ەۋروپا» تەمىرجول جۇك تاسىمالى باعىتتارىن پايدالانا وتىرىپ، حالىقارالىق ساۋدا قاتىسۋشىلارىنا جۇكتەردى ساقتاۋ، تاسىمالداۋ سالاسىندا قىزمەت كورسەتەدى.
«جەر باۋىرلاي ۇشاتىن» پويىز
يۋدەگى ەكى كۇن كوزدى اشىپ-جۇمعانشا وتە شىقتى. ەندىگى بارار جەر - شاڭحاي قالاسى.
يۋ مەن شاڭحاي اراسىنداعى 300 شاقىرىمداي جولدى جوعارى جىلدامدىقتى پويىزبەن ءجۇرىپ وتتىك. ورتاشا العاندا 320-330 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇيتكىگەن پويىزدا ستاقانداعى سۋ شايقالمايدى. سىرتتان قاتتى شۋىل دا ەستىلمەيدى. باپپەن باياۋ ءجۇرىپ بارا جاتقانداي سەزىلەتىن پويىزدىڭ تەرەزەسىنەن كوز سالعان ساتتە عانا قاتتى جىلدامدىقپەن زۋلاپ بارا جاتقانىڭدى تۇسىنەسىڭ. بەينە ءبىر جەر باۋىرلاي ۇشىپ كەلە جاتقانداي...
بۇل ەلدە العاشقى جوعارى جىلدامدىققا ارنالعان تەمىرجول (بەيجىڭ- تيانتسزين باعىتى) 2008-جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكەن. وندا پويىزدار ساعاتىنا 350 شاقىرىم جىلدامدىقپەن قاتىناي الادى. جيىرما جىلداي ۋاقىت ىشىندە الەمدەگى ەڭ ءىرى جوعارى جىلدامدىقتى تەمىرجول جەلىسى قالىپتاسقان. ماسەلەن، 2025-جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ەلدەگى تەمىرجولداردىڭ جالپى ۇزىندىعى 165 مىڭ شاقىرىمعا جەتىپتى. ونىڭ ىشىندە جوعارى جىلدامدىقتى تەمىرجول جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى شامامەن 50,4 مىڭ شاقىرىم.
قىتاي تەڭىز قاقپاسى - شاڭحاي
شاڭقاي تۇستە شاڭحاي تەمىرجول ۆوكزالىنا تۇستىك. «ءجۇز ەستىگەننەن ءبىر كورگەن ارتىق» . بۇل قالا ساۋلەت ونەرىنىڭ بىرەگەي عاجايىپتارى توعىسقان شاھار ەكەنىن تالاي ەستىگەنبىز. مىنە، سونى كوزبەن كورىپ، كوركىنە سۇيسىنەتىن دە ءسات تۋدى.
شاڭحاي قىتايدىڭ شىعىسىندا، يانتسزى وزەنىنىڭ ءبىر ساعاسى - حۋانپۋ وزەنىنىڭ ەكى جاعاسىنا جايىلا ورنالاسقان. ال يانتسزى ارقىلى تىنىق مۇحيتىنان كەمەلەر تىكەلەي شىعا الادى جانە مۇندا الەمدەگى ەڭ ءىرى تەڭىز پورتتارىنىڭ ءبىرى ورنالاسقان. سوندىقتان دا ونى «قىتايدىڭ تەڭىز قاقپاسى» دەپ اتايدى.
قالانىڭ بۇدان بولەك تە بالاما اتاۋى كوپ:
XX عاسىردىڭ باسىندا ساۋلەتى، ءسان يندۋسترياسى جانە مادەني ءومىرى جاعىنان ەۋروپاعا قاتتى ۇقساعاندىقتان «شىعىستاعى پاريج» دەپ اتالعان.
قالانىڭ سۇلۋلىعىن، جىلدام دامۋىن جانە ازياداعى ماڭىزدى قارجى ورتالىعى ەكەنىن ايشىقتاۋ ءۇشىن «شىعىس جاھۇتى» دەپ تە اتايدى.
زاماناۋي ءزاۋلىم عيماراتتارى مەن الەمدىك ەكونوميكاداعى ءرولى ءۇشىن «ازيانىڭ نيۋ- يوركى» دەگەن دە بەيرەسمي اتاۋ بەرىلگەن.
سونداي-اق شاڭحاي - قىتايداعى ەڭ ءىرى ەكونوميكالىق ورتالىق. 2025 -جىلى قالانىڭ تاۋارلار بويىنشا سىرتقى ساۋداسىنىڭ جالپى كولەمى 4,51 تريلليون ءيۋاندى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە ەكسپورت كولەمى - 2,015 تريلليون يۋان، يمپورت كولەمى - 2,495 تريلليون يۋان.
قالادا 16 اكىمشىلىك اۋدان بار، اۋماعى - 6340,5 شارشى شاقىرىم. 2025 -جىلى تۇراقتى تۇرعىندارىنىڭ سانى 24,9 ميلليون ادامعا جەتكەن.
شاڭحاي بىرىككەن مەدياحولدينگى
بۇل قالاداعى العاش تابالدىرىعىن اتتاعان نىسانىمىز شاڭحاي بىرىككەن مەدياحولدينگى بولدى (Shanghai United Media Group, SUMG) . ول 2013 -جىلى ەكى ءىرى مەديا حولدينگ — «تسزەفان جيباو» (Jiefang Daily) گازەتى مەن «ۆەنحۋەي - سينمين» بىرىككەن باسپا توبىنىڭ قوسىلۋى ارقىلى قۇرىلعان. بۇگىندە SUMG قىتايداعى ەڭ ءىرى مەديابىرلەستىكتىڭ ءبىرى جانە ءداستۇرلى ءارى سيفرلىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن ينتەگراتسيالاۋدىڭ ۇزدىك ۇلگىسى سانالادى.
مەدياحولدينگ قۇرامىنا قىتايدىڭ ءۇش جەتەكشى گازەتى - «تسزەفان جيباو»، «ۆەنحۋەي باو» جانە «سينمين ۆانباو»، سونداي-اق اعىلشىن تىلىندەگى Shanghai Daily گازەتى كىرەدى.
سونىمەن قاتار The Paper، Shanghai Observer، Jiemian News جانە CLS («تسايليانشە») سيفرلىق جاڭالىق پلاتفورمالارى ەنەدى. جالپى 6 مىڭنان استام قىزمەتكەرى، ءارتۇرلى تاقىرىپتىق باعىتتار مەن سيفرلىق فورماتتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن 250 دەن استام مامانداندىرىلعان مۋلتيمەديالىق رەداكتسياسى مەن شىعارماشىلىق ستۋدياسى بار.
2025 -جىلى مەدياحولدينگىنىڭ ءارتۇرلى پلاتفورمالارداعى پاراقشالارىنا جازىلعان جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ سانى 564 ميلليونعا جەتكەن. سونداي-اق Facebook, YouTube, X،Instagram جانە TikTok سياقتى نەگىزگى شەتەلدىك الەۋمەتتىك جەلىلەردە 73 پاراقشاسى بار، ونداعى جازىلۋشىلار سانى 11,7 ميلليوننان اسادى.
مۇندا ءبىر قىزىق قۇبىلىسقا كۋا بولدىق. ماسەلەن، حولدينگكە قاراستى ەكونوميكا ءبولىمى دامي كەلە بۇگىندە جەكە ءبىر ەكونوميكالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا اينالىپ كەتكەن. ادامدارعا ينۆەستيتسيا سالۋعا، بيرجادا اكتسيالار ساتىپ الۋعا كومەكتەسىپ قانا قويماي، ءتۇرلى ەكونوميكالىق تالداۋلار جاسايدى ەكەن. وسى قىزمەتىمەن-اق بۇگىندە قىرۋار قارجى تاۋىپ، حولدينگكە تابىس ءتۇسىرىپ وتىر.
شاڭحاي قوعامدىق ديپلوماتيا قاۋىمداستىعى
جاڭا كۇن جادىراپ اتتى، ءبىزدىڭ دە كوڭىل جاي. قايدا بارساق تا قوعاداي جاپىرىلىپ قارسى الىپ جاتقان ادامدار. كەلگەلى تالاي مەكەمەنىڭ، ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ جاتىرمىز. وسىنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ بەدەلىنىڭ، مەملەكەتىمىزدىڭ قىتايمەن ورناتقان دوستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ ارقاسى، شىعىستاعى كورشىنىڭ دە بىزدە دەگەن قۇرمەتىنىڭ بەلگىسى دەپ تۇيدىك. بۇگىن دە ماڭىزدى كەزدەسۋ، بىلدەي شاڭحاي قوعامدىق ديپلوماتيا قاۋىمداستىعىنىڭ ءتوراعاسى چجوۋ حانمين مىرزامەن جۇزدەسەمىز. بويدى تۇزەپ، ويدى جيناقتاپ، قوناقۇيدەن شىقتىق...
چجوۋ حانمين مىرزا قازاقستاندا بولعان، ءبىزدىڭ ەلمەن تانىس ادام بولىپ شىقتى. جىلى جۇزبەن قارسى الىپ، ءسوزدى ءوزى باستاپ كەتتى.
- شاڭحاي قالاسى الەمنىڭ بارلىق ەلىمەن بايلانىستى نىعايتۋعا مۇددەلى. 2017 -جىلى مەن استانادا حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەدە بولدىم. ونىڭ الدىندا 2010 -جىلى وسى كورمە شاڭحاي قالاسىندا وتكەن بولاتىن. وعان 190 ەل مەن 56 حالىقارالىق ۇيىم قاتىسقان ەدى. كورمەنى 73 ميلليون ادام تاماشالادى. وسى اۋقىمدى ءىس-شارانى وتكىزۋگە باسقا ەلدەرمەن قاتار قازاقستان دا قولداۋ كورسەتكەن بولاتىن. سوندىقتان شاڭحاي تۇرعىندارى ءۇشىن ءسىزدىڭ ەل ەتەنە تانىس،-دەدى ول.
ءسوز اراسىندا قاۋىمداستىق ءتوراعاسى قىتايعا ساپارىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم- جومارت توقايەۆتىڭ قىتايشا جەتىك سويلەگەنىن، وعان جەرگىلىكتى حالىق تاڭدانا قاراعانىن دا اتاپ ءوتتى. سونداي-اق بۇگىنگى كۇندە دە قىتاي ءتىلىن، مادەنيەتىن تانۋعا تالپىنىپ جۇرگەن قازاق جاستارى از ەمەستىگىن ايتتى.
- شاڭحاي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە كوپتەگەن قازاق جاستارى ءبىلىم الىپ جاتىر. مەن ءبىر جولى فۋداندا (شاڭحايداعى بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەت - رەد.) دوكتورانتۋرادا وقىپ جاتقان قازاق ازاماتتى جولىقتىردىم. بىرنەشە كۇن بۇرىن شاڭحاي عىلىم جانە تەحنولوگيا ۋنيۆەرسيتەتىندە بولدىم، وندا دا قازاقستاننان كەلگەن ستۋدەنتتەردى كەزىكتىردىم. مەن ەكى مەملەكەتتىك اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى حالىقتار دوستىعىنىڭ ارقاسىندا بەكىتە تۇسەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن،-دەدى چجوۋ حانمين مىرزا.
شاڭحاي قوعامدىق ديپلوماتيا قاۋىمداستىعىن 2011-جىلى 111 كاسىپورىن مەن ۇيىم جانە 122 جەكە تۇلعا قۇرعان.
قاۋىمداستىق مەملەكەتتىك ديپلوماتيانىڭ ورتاق مۇددەلەرىنە جانە شاڭحاي قالاسىنىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتەدى. قوعامدىق ديپلوماتيا سالاسىندا زەرتتەۋلەر مەن تاجىريبەلىك جۇمىستار جۇرگىزەدى، حالىقارالىق ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىققا ارنالعان الاڭدار قالىپتاستىرادى. حالىقارالىق كونفەرەنسيالار، تاقىرىپتىق سەمينارلار، شەتەلدىك دەلەگاتسيالاردى قابىلداۋ، مادەني ءىس-شارالار جانە ءارتۇرلى ەلدەردىڭ قوعام وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرادى. قاۋىمداستىق مۇشەلەرىنىڭ قاتارىندا سىرتقى ساياسات مەكەمەلەرى، ترانسۇلتتىق كومپانيالار، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى، شاڭحاي قالالىق قىتاي حالىقتىق ساياسي كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسى جانە باسقا دا ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى بار.
«شىعىس ءىنجۋ- مارجانى» تەلەمۇناراسى
شاڭحايداعى كۇندەر كىل رەسمي كەزدەسۋلەر مەن ماڭىزدى نىساندارمەن تانىسۋدان تۇرسا، قالانى كورىپ، تاماشالاپ ۇلگەرمەسەك، ءبىر اتتەگەن-اي ىشتە كەتەر مە ەدى، كىم ءبىلسىن. باعىمىزعا وراي ساپاردى جوسپارلاۋعا جاۋاپتى ۋاڭ پەڭبو مىرزا ونداي ولقىلىققا جول بەرمەپتى. شانحايدىڭ سيمۆولىنا اينالعان اتاقتى «شىعىس ءىنجۋ- مارجانى» تەلەمۇناراسىنا كوتەرىلۋدىڭ دە ءساتى ءتۇستى.
تەلەمۇنارا شاڭحايداعى پۋدۋن جاڭا اۋدانىندا، حۋانپۋ وزەنىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان. ول قىتاي قالالارىنىڭ جاڭعىرۋىن بەينەلەيتىن ەڭ تانىمال نىشاندارىنىڭ ءبىرى. 1994 -جىلى 18-قاراشادا كەلۋشىلەر ءۇشىن رەسمي اشىلعان، ال 1995-جىلعى 1-مامىردا راديو جانە تەليەۆيزيا سيگنالدارىن تاراتۋ جۇمىسى باستالعان.
جالپى بيىكتىگى - 468 مەتر: 267 مەتر بيىكتىكتە اينالمالى مەيرامحانا، 271 بيىكتىكتە بار، كاراوكە زالدارى، ال 350 مەتر بيىكتىكتە شولۋ الاڭى ورنالاسقان. 2007 -جىلى «شىعىس ءىنجۋ- مارجانى» تەلەمۇناراسى قىتايداعى ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك «5A» تۋريستىك ساناتىنا يە بولعان.
بۇگىندە مۇنارا شاڭحايدىڭ ماڭىزدى تۋريستىك جانە مادەني نىسانى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قالانىڭ تاريحي وزگەرىستەرىن، زاماناۋي ينفراقۇرىلىمىن جانە حالىقارالىق كەلبەتىن بەينەلەيتىن وزىندىك سيمۆولى سانالادى.
حۋانپۋ بويىندا
«شىعىس ءىنجۋ- مارجانى» تەلەمۇناراسى جاڭا پۋدۋن اۋدانىنىڭ، ال پۋدۋن اۋدانى شانحايدىڭ كوركى. ال وسى عاجايىپ ساۋلەت ونەرىنىڭ شوعىرى تەك حۋانپۋ وزەنىنەن قاراعاندا عانا بار سۇلۋلىعىن اشادى.
حۋانپۋ وزەنى - شاڭحاي قالاسىنداعى اسا ماڭىزدى وزەندەردىڭ ءبىرى ءارى قالانىڭ تاريحي- مادەني مۇراسى مەن زاماناۋي كەلبەتىنىڭ اجىراماس بولىگى. قىتاي تىلىندە ونى قىسقاشا «پۋتسزيان» دەپ تە اتايدى.
وزەن ديانشانحۋ كولىنىڭ سۋ جۇيەسىنەن باستاۋ الىپ، شاڭحايدىڭ ورتالىق بولىگى ارقىلى ءوتىپ، ۋسۋنكوۋ اۋدانىندا يانتسزى وزەنىنە قۇيادى. ونىڭ ۇزىندىعى شامامەن 113,4 شاقىرىمدى، ال سۋ جينالاتىن الابىنىڭ اۋدانى شامامەن 5100 شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. قالا اۋماعىنداعى وزەننىڭ ەنى شامامەن 300-770 مەتر ارالىعىندا وزگەرىپ وتىرادى، ورتاشا ەنى 360 مەترگە جۋىق.
عاسىرلار بويى حۋانپۋ وزەنى شاڭحايدىڭ ساۋدا جانە پورت قالاسى رەتىندە قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا شەشۋشى ءرول اتقاردى. XIX عاسىردىڭ ورتاسىندا شاڭحاي حالىقارالىق ساۋدا ءۇشىن اشىلعاننان كەيىن وزەن جاعالاۋلارىندا تەڭىز تەرمينالدارى، ايلاقتار، قويمالار، ونەركاسىپ كاسىپورىندارى مەن حالىقارالىق ساۋدا كومپانيالارىنىڭ وكىلدىكتەرى قارقىندى دامي باستادى. بۇل شاڭحايدىڭ قىتايداعى ەڭ ءىرى ساۋدا- ونەركاسىپ ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالۋىنا ىقپال ەتتى.
وزەننىڭ باتىس جاعالاۋىندا XIX عاسىردىڭ سوڭى مەن XX عاسىردىڭ باسىنداعى تاريحي عيماراتتارىمەن تانىمال ايگىلى ۆايتان جاعالاۋ اۋدانى ورنالاسقان.
بۇگىندە حۋانپۋ شانحايدىڭ زاماناۋي كەلبەتىنىڭ باستى نىشانى سانالادى. ونى حالىق اراسىندا «شاڭحايدىڭ انا وزەنى» دەپ تە اتايدى.
***
ەكى ەل اراسىندا مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى قارىم-قاتىناس، ديپلوماتيالىق بايلانىس جاقسى جولعا قويىلعانى بارىمىزگە بەلگىلى. دەسەك تە، بۇل ساپاردان سوڭ ەكى قوعام ءبىر- ءبىرىن ءالى دە جەتە تانىمايدى ەكەن دەگەن وي تۇيدىك. الدا، مادەني، گۋمانيتارلىق بايلانىستار جانە حالىقتار دوستىعى سالاسىندا اتقارىلۋى ءتيىس قىرۋار جۇمىس جاتقانداي سەزىممەن ەلگە ورالدىق.
ەربول جانات