قان توبى دەگەنىمىز نە؟
قان توبى ادامنىڭ ەريتروتسيتتەرىندە قانداي انتيگەندەر (اقۋىزدار) بار ەكەنىن انىقتايدى. نەگىزگى قان توپتارى - A ،B ،AB جانە O. كەيبىر ادامداردىڭ ەريتروتسيتتەرىندە بۇل انتيگەندەر مۇلدە بولمايدى.
قان قۇيۋ كەزىندە دونور مەن رەتسيپيەنتتىڭ قان توپتارىنىڭ سايكەستىگى اسا ماڭىزدى. ەگەر قان توپتارى سايكەس كەلمەسە، اعزا بوتەن انتيگەندەرگە قارسى يممۋندىق رەاكسيا تۋدىرىپ، ەريتروتسيتتەردىڭ بۇزىلۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعداي دەنساۋلىققا اۋىر زارداپ كەلتىرىپ، ءتىپتى ولىمگە سوقتىرۋى ىقتيمال.
بۇگىندە قان توپتارىنىڭ 44 جۇيەسى بەلگىلى. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ كەڭ تارالعانى - ABO جۇيەسى. كەيبىر مەديتسينالىق ادەبيەتتەردە قان توپتارى O (I) ،A (II) ،B (III) جانە AB (IV) دەپ تە بەلگىلەنەدى.
O (I) قان توبى بار ادامدار امبەباپ دونورلار سانالادى، ويتكەنى ولاردىڭ قانىن سيرەك جاعدايلاردى قوسپاعاندا كەز كەلگەن توپتاعى ادامعا قۇيۋعا بولادى. ال AB (IV) قان توبى بار ادامدار امبەباپ رەتسيپيەنتتەر بولىپ ەسەپتەلەدى.
رەزۋس-فاكتور دەگەنىمىز نە؟
قان قۇيۋ كەزىندە قان توبى عانا ەمەس، رەزۋس-فاكتور دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. رەزۋس-فاكتور - ەريتروتسيتتەردىڭ بەتىندە ورنالاسقان D انتيگەنى.
ەگەر بۇل اقۋىز بولسا، قان Rh( ) نەمەسە رەزۋس-وڭ بولىپ ەسەپتەلەدى. ال اقۋىز بولماسا، قان Rh(-)، ياعني رەزۋس-تەرىس بولادى. الەم حالقىنىڭ شامامەن 15 پايىزىندا عانا رەزۋس-تەرىس قان كەزدەسەدى.
ەڭ سيرەك قان توبى قايسى؟
الەمدەگى ەڭ سيرەك قان توبى - Rh null نەمەسە نولدىك رەزۋس- فاكتور.
بۇل قاننىڭ ەرەكشەلىگى - ەريتروتسيتتەرىندە رەزۋس جۇيەسىنە جاتاتىن انتيگەندەردىڭ ەشقايسىسى بولمايدى. سوندىقتان ونى «التىن قان» دەپ اتايدى.
Rh null العاش رەت 1961-جىلى اۆسترالياداعى ابوريگەن ايەلدەن انىقتالعان. سول ۋاقىتقا دەيىن عالىمدار رەزۋس-انتيگەندەرى جوق ەمبريوندار ءومىر سۇرە المايدى دەپ ەسەپتەگەن.
سوڭعى جارتى عاسىر ىشىندە الەم بويىنشا مۇنداي قان تەك بىرنەشە ونداعان ادامنان عانا تابىلعان.
نولدىك رەزۋس-فاكتور نە سەبەپتى پايدا بولادى؟
Rh null سيرەك كەزدەسەتىن گەنەتيكالىق مۋتاتسيانىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولادى. بۇل وزگەرىستەر RHD ،RHCE نەمەسە RHAG گەندەرىندە ورىن الادى.
قان توبى مەن رەزۋس-فاكتور سياقتى بۇل ەرەكشەلىك تە تۇقىم قۋالايدى. كەي جاعدايلاردا ءبىر وتباسىنىڭ بىرنەشە مۇشەسىندە «التىن قان» بولۋى مۇمكىن.
عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، جاقىن تۋىستار اراسىنداعى نەكەلەر مۇنداي مۋتاتسيانىڭ پايدا بولۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرۋى مۇمكىن.
Rh null يەلەرى دونور بولا الا ما؟
ءيا، بولا الادى. رەزۋس-انتيگەندەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى Rh null قانى سيرەك كەزدەسەتىن رەزۋس-توپ يەلەرى ءۇشىن امبەباپ دونورلىق قان بولىپ سانالادى. سوندىقتان مۇنداي قان مەديتسينادا وتە جوعارى باعالانادى.
الايدا ونىڭ سيرەك كەزدەسۋى سەبەپتى مۇنداي دونوردى تابۋ وتە قيىن.
«التىن قان» يەلەرىنىڭ قانداي قيىندىقتارى بار؟
Rh null قانى بار ادامعا قان قۇيۋ قاجەت بولعان جاعدايدا وعان تەك ءدال سونداي Rh null قانى عانا سايكەس كەلەدى.
سوندىقتان دارىگەرلەر دونوردى كەيدە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ىزدەۋگە ءماجبۇر بولادى. كەي جاعدايلاردا پاتسيەنت وپەراتسيا الدىندا ءوز قانىن الدىن الا تاپسىرىپ، كەيىن وزىنە قايتا قۇيۋ ءادىسىن قولدانادى.
ەگەر انادا Rh null قان بولسا، ال ۇرىقتا Rh( ) قان بولسا، انانىڭ يممۋندىق جۇيەسى ونى بوتەن دەپ قابىلداۋى مۇمكىن.
ناتيجەسىندە انا اعزاسىندا انتيدەنەلەر ءتۇزىلىپ، ولار كەلەسى جۇكتىلىكتەردە بالانىڭ ەريتروتسيتتەرىنە شابۋىل جاساۋى ىقتيمال. بۇل جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ گەموليتيكالىق اۋرۋىنا اكەلۋى مۇمكىن.
رەزۋس-انتيگەندەر ەريتروتسيتتەردىڭ قالىپتى ءپىشىنىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى.
ولار بولماعان جاعدايدا ەريتروتسيتتەردىڭ قۇرىلىمى وزگەرۋى مۇمكىن. بۇل يممۋندىق جۇيەنىڭ ءوز قان جاسۋشالارىن جويۋىنا سەبەپ بولىپ، گەموليتيكالىق انەميانىڭ دامۋىنا اكەلۋى ىقتيمال.
انەميا سوزىلمالى شارشاۋ، السىزدىك جانە جۇرەك-قانتامىر جۇيەسىنە بايلانىستى اسقىنۋلاردىڭ تۋىنداۋ قاۋپىن ارتتىرادى.
نەگىزگى مالىمەتتەر
قان توبى ەريتروتسيتتەردەگى انتيگەندەردىڭ بولۋىنا بايلانىستى انىقتالادى.
رەزۋس- فاكتور - قان قۇرامىنداعى ماڭىزدى انتيگەندەردىڭ ءبىرى.
الەمدەگى ەڭ سيرەك قان ءتۇرى - Rh null نەمەسە «التىن قان».
مۇنداي قان وتە سيرەك كەزدەسەتىن گەنەتيكالىق مۋتاتسيا ناتيجەسىندە پايدا بولادى.
Rh null يەلەرى سيرەك رەزۋس-توپتار ءۇشىن امبەباپ دونور بولا الادى.
ءبىراق وزدەرىنە قان قاجەت بولعان جاعدايدا دونور تابۋ وتە قيىن.
جۇكتىلىك كەزىندە رەزۋس-قاقتىعىس قاۋپى ساقتالادى.
مۇنداي ادامداردا انەميانىڭ دامۋ ىقتيمالدىعى جوعارى بولۋى مۇمكىن.
عالىمدار ءالى كۇنگە دەيىن «التىن قاننىڭ» ادام دەنساۋلىعىنا اسەرىن زەرتتەۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى.
el.kz