بۇل تۋرالى ا ق ش-تىڭ سولتۇستىك- باتىس ۋنيۆەرسيتەتى مەن پەنسيلۆانيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ازىرلەگەن «Terra Incognita: The Economics of a Shrinking World» زەرتتەۋىندە كورسەتىلگەن.
زەرتتەۋدە: «2026 -جىلعى جاعداي بويىنشا الەمدەگى تۋۋ كورسەتكىشى حالىقتىڭ ۇدايى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن مەجەدەن تومەندەگەن بولۋى مۇمكىن. ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە، مۇنداي جاعداي بۇرىن- سوڭدى سوعىستار مەن پاندەميالار كەزىندە دە بولماعان»، - دەلىنگەن.
دەموگرافيا سالاسىندا تۋۋ دەڭگەيىن انىقتاۋ ءۇشىن جيىنتىق تۋۋ كوەففيتسيەنتى قولدانىلادى. بۇل - قازىرگى تۋۋ كورسەتكىشى ساقتالعان جاعدايدا، ءبىر ايەلدىڭ ءوز عۇمىرىندا دۇنيەگە اكەلەتىن بالالارىنىڭ ورتاشا سانى.
دامىعان ەلدەردە حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن كورسەتكىش ادەتتە ءبىر ايەلگە شاققاندا 2,1 بالا دەپ ەسەپتەلەدى. الايدا زەرتتەۋشىلەردىڭ باعالاۋىنشا، الەم بويىنشا بۇل كورسەتكىش شامامەن 2,2 گە تەڭ. مۇنداي ايىرماشىلىق نارەستە ءولىمىنىڭ دەڭگەيى مەن دۇنيەگە كەلەتىن ۇل جانە قىز بالالاردىڭ اراقاتىناسىنداعى ەرەكشەلىكتەرگە بايلانىستى.
ەكونوميكاسى مەشەۋ ەلدەردە دە تۋۋ كورسەتكىشى تومەندەپ كەلەدى
زەرتتەۋشىلەر قازىرگى دەموگرافيالىق ءۇردىستىڭ ەكونوميكاسى جوعارى ەلدەرمەن عانا شەكتەلمەيتىنىن اتاپ وتىر. ورتا جانە تومەن تابىستى مەملەكەتتەردە دە تۋۋ كورسەتكىشى ەداۋىر تۇسكەن. بۇل ءۇردىس تابىسى مەن ءبىلىم دەڭگەيى تومەن ايەلدەر اراسىندا دا بايقالادى.
زەرتتەۋ بارىسىندا عالىمدار 1950-2023 -جىلدار ارالىعىنداعى 236 ەل مەن ايماقتىڭ دەرەكتەرىن تالدادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، الەمدەگى تۋۋ كورسەتكىشى 1978 -جىلى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتكەن. سودان بەرى بۇل كورسەتكىش تۇراقتى تۇردە تومەندەپ كەلەدى. قازىر الەمدەگى تۋۋ دەڭگەيىنە كەيبىر ەلدەردەگى دەموگرافيالىق ۇردىستەردىڭ اسەرى باسىم.
236 ەلدىڭ 219 ىندا تۋۋ كورسەتكىشى تومەندەپ كەلەدى. ازىرگە بۇل ءۇردىستىڭ باسەڭدەيتىن بەلگىسى بايقالمايدى.
بۇعان نە سەبەپ
زەرتتەۋشىلەر تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋىن تەك ءداستۇرلى سەبەپتەردەن ىزدەۋ جەتكىلىكسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىندا تۇرعىن ءۇي باعاسى، ايەلدەردىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى جاعدايى، جۇكتىلىكتەن ساقتانۋ قۇرالدارىنىڭ قولجەتىمدىلىگى جانە الەۋمەتتىك نورمالاردىڭ وزگەرۋى بار. عالىمدار بۇل ءۇردىستىڭ باستى سەبەبى رەتىندە قازىرگى زامانداعى كەيبىر قوعامدىق تۇسىنىكتەردى اتايدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، بۇگىندە ءۇشىنشى بالانى دۇنيەگە اكەلۋ وتباسى شىعىنىن ارتتىرادى، ال بالاسىز ءومىر ءسۇرۋدى تاڭداعانداردىڭ ماشاقاتى از.
الەم حالقىنىڭ سانى 2056 -جىلى ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە جەتۋى مۇمكىن
قازىرگى دەموگرافيالىق ءۇردىس ساقتالسا، الەم حالقىنىڭ سانى 2056 -جىلعا قاراي ەڭ جوعارى دەڭگەيگە، ياعني شامامەن 9 ميلليارد ادامعا جەتۋى مۇمكىن. وسىدان كەيىن حالىق سانى بىرتىندەپ ازايا باستايدى.
بۇل بولجام بۇۇ دەرەكتەرىنەن ايتارلىقتاي وزگەشە. ۇيىمنىڭ ەسەبىنشە، الەم حالقىنىڭ سانى 2080-جىلداردىڭ ورتاسىندا 10,3 ميلليارد ادامعا جەتەدى.
تۋۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى الەمدىك ەكونوميكانى وزگەرتۋى مۇمكىن
مۇنداي دەموگرافيالىق وزگەرىستەر الەمدىك ەكونوميكاعا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. بۇل ءۇردىس حالىقتىڭ قارتايۋىنا، ەڭبەك كۇشىنىڭ ازايۋىنا جانە الەۋمەتتىك ءارى زەينەتاقى جۇيەلەرىنە تۇسەتىن جۇكتەمەنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى. سوندىقتان حالىق سانىنىڭ قىسقارۋى الداعى ۋاقىتتا ماڭىزدى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەگە اينالماق.
زەرتتەۋشىلەر بۇعان مىسال رەتىندە جاپونيانى كورسەتەدى. 1991-2023 -جىلدارى ولاردىڭ ىشكى جالپى ءونىمى جىلىنا ورتا ەسەپپەن %0,79 عانا ارتقان.
عالىمدار بۇل ءۇردىستىڭ ءتيىمدى جاقتارى بار ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. حالىق سانىنىڭ باياۋ ءوسۋى ينفراقۇرىلىمعا، تۇرعىن ۇيگە جانە قورشاعان ورتاعا تۇسەتىن قىسىمدى ازايتادى. ال دامۋشى ەلدەر ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا كوبىرەك قارجى باعىتتاي الادى.