- بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ 30 جىلدىق تاريحىنداعى سوڭعى وتىرىسى ءوتتى. ەرتەڭ پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا كەزەكتى سەسسيامىز رەسمي تۇردە جابىلادى. 1-شىلدەدەن باستاپ حالقىمىزدىڭ كەڭ قولداۋىن تاپقان جاڭا اتا زاڭىمىزعا سايكەس پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگى توقتاتىلادى. تامىز ايىندا ءبىر پالاتالى پارلامەنت - قۇرىلتايعا سايلاۋ وتەدى. وسىلايشا، 1995 -جىلعى كونستيتۋتسياعا نەگىزدەلگەن قوس پالاتالى پارلامەنت ءوزىنىڭ وتىز جىلدىق تاريحي ميسسياسىن ابىرويمەن اياقتايتىن بولادى. بۇل - ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشاتىن ماڭىزدى ءسات. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقايەۆتىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسيا بۇكىل ساياسي جۇيەمىزدى جاڭعىرتىپ، ەلدىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ نەگىزى بولاتىنى ءسوزسىز، - دەدى مالەن اشىمبايەۆ سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا.
وسى ورايدا ول رەفورمالاردىڭ باستى ماقساتى تاۋەلسىزدىكتى كۇشەيتۋ، ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جانە ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعانىن اتاپ ءوتتى.
- سوندىقتان ەگەمەن ەلىمىز ءارى قاراي ءدا وسىپ-وركەندەپ، جاڭا بەلەستەردى باعىندىرا بەرەدى دەپ تولىق سەنەمىز. ۇلت مۇددەسىن كوزدەيتىن وزگەرىستەر بارىمىزگە باياندى بولسىن! جالپى، ەكى پالاتالى پارلامەنت 30 جىل بويى ۇيلەسىمدى ءارى ناتيجەلى جۇمىس ىستەدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. پارلامەنت قابىرعاسىندا مەملەكەت تاعدىرىن ايقىنداعان تاريحي شەشىمدەر مەن زاڭدار قابىلداندى. بۇل رەتتە، پالاتامىز «كۇشتى پرەزيدەنت - ىقپالدى پارلامەنت - ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتىنا تابان تىرەپ جۇمىس ىستەدى. سونىڭ اياسىندا وزىنە جۇكتەلگەن كونستيتۋتسيالىق مىندەتتەردى جاۋاپكەرشىلىكپەن جانە ابىرويمەن اتقاردى، - دەدى سەنات ءتوراعاسى.
900 گە جۋىق جالپى وتىرىس
- وسى كەزەڭدە سەناتتىڭ 890 نان استام جالپى وتىرىسى وتكىزىلگەن ەكەن. سول وتىرىستاردا ءۇش جارىم مىڭنان استام زاڭ قابىلدانعان. ولاردىڭ ىشىندە 350 دەن استامىنا نەمەسە ءاربىر ونىنشى زاڭعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشىلىق جاساعانىن ايتا كەتكەن ءجون. سەناتتىڭ تىكەلەي تالقىلاۋىنان ءوتىپ، قابىلدانعان زاڭدار پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسىمەن مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا ساياسي، ەكونوميكالىق جانە فيسكالدىق مودەلىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولدى. ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ دا زاڭنامالىق نەگىزى قالىپتاستى. سونىمەن قاتار، سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەلەرىن جەتىلدىرۋ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن كەڭەيتۋ، زاڭ ۇستەمدىگىن ورنىقتىرۋ ماسەلەلەرىنە ۇنەمى باسا ءمان بەرىلدى. بۇگىندە بارلىق نورمالار ەل يگىلىگىنە جۇمىس ىستەۋدە، - دەدى ول.
زاڭ شىعارۋمەن قاتار، پالاتا ءتۇرلى فورماتتاعى جيىندار وتكىزىپ، ەل دامۋىنا قاجەتتى ماڭىزدى ماسەلەلەردى كوتەرىپ وتىردى. وسى ماقساتپەن 60 تان استام پارلامەنتتىك تىڭداۋ مەن 3 مىڭنان استام جوسپارلى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. ازاماتتارىمىزدى الاڭداتقان ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتكە 3 مىڭعا جۋىق دەپۋتاتتىق ساۋال جولدانىپ، شەشۋ جولدارى ۇسىنىلدى.
- جالپى، سەنات تاريحىندا 246 ازامات دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولدى. ولاردىڭ ءارقايسىسى حالىق سەنىمىن ابىرويمەن اقتاپ، ۇلتتىق پارلامەنتاريزمدى دامىتۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقايەۆتىڭ سەنات ءتوراعاسى بولىپ ەكى رەت سايلانعانىن جانە پالاتانى 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى ۇلكەن ابىرويمەن باسقارعانىن ەرەكشە ماقتانىشپەن اتاپ وتەمىز. سونداي-اق، ومىربەك بايگەلدى، ءابىش كەكىلبايەۆ، ورالباي ابدىكارىموۆ، قۋانىش سۇلتانوۆ، زينايدا فەدوتوۆا سىندى مەملەكەتشىل تۇلعالار سەناتتا قىزمەت اتقاردى. جابايحان ءابدىلدين، ءادىل احمەتوۆ سياقتى عالىمداردى، حالىق قاھارماندارى احات كۇلەنوۆ، مۇحتار التىنبايەۆ، تالعات مۇسابايەۆ سياقتى بىرەگەي تۇلعالاردى دا ەرەكشە اتاپ وتەمىز. سەنات ءوز قىزمەتىندە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتىن بەرىك ۇستانا ءبىلدى. سەناتورلار ۇنەمى وڭىرلەرگە شىعىپ، رەفورمالاردى ءتۇسىندىرۋ مەن حالىقتى الاڭداتقان ماسەلەلەردى انىقتاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى، - دەدى ماۋلەن اشىمبايەۆ.
پالاتا جانىندا ماسليحاتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل، ينكليۋزيا جونىندەگى جانە سەناتورلار كەڭەستەرى ناتيجەلى جۇمىس ىستەدى. «ءوڭىر» جانە «ءبىر ەل - ءبىر مۇددە» دەپۋتاتتىق توپتارى مەن «ۇلتتىق مۇددە» ديالوگ الاڭى دا ماڭىزدى تەتىككە اينالدى. پارلامەنتاريزم تاريحىندا العاش رەت ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيا قۇرىلدى. ءۇش جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە پارلامەنتتىك كوميسسيا 12 ناتيجەلى وتىرىس وتكىزدى. سەنات حالىقارالىق دەڭگەيدە 11 پارلامەنتارالىق ۇيىمنىڭ بەلسەندى سەرىكتەسىنە اينالدى.
- ەلىمىزدىڭ اۋقىمدى جاھاندىق باستاماسى - الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزىن وتكىزۋ ميسسياسى دا سەناتقا سەنىپ تاپسىرىلدى. پالاتامىز 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى سەگىز سەزد بەن حاتشىلىق وتىرىستارىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىردى. وسى ورايدا، سەنات - ۇكىمەتپەن، بارلىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىمەن، قوعامدىق ينستيتۋتتارمەن سىندارلى جانە ناتيجەلى جۇمىس جۇرگىزدى دەپ ايتا الامىز. بارلىق قىزمەتىمىز اشىق جانە ترانسپارەنتتى نەگىزدە اتقارىلدى. وسىلايشا، سەناتورلار وزدەرىنە جۇكتەلگەن ميسسيانى تولىق ورىنداۋعا بار كۇش- جىگەرىن جۇمسادى، - دەدى سەنات ءتوراعاسى.
ەسكە سالساق، بيىل 1-قىركۇيەكتەن باستاپ جاڭا پارلامەنت - قۇرىلتاي ءوز جۇمىسىنا كىرىسەدى.