ادامنىڭ دەنەسى مەن ميىن مۇزداتىپ، كەيىن قايتا ءتىرىلتۋ مۇمكىن بە؟
ادام ۇزاق ءومىر سۇرگىسى كەلەدى. ءبىراق ونىڭ بيولوگيالىق ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى شەكتەۋلى. ونى مۇزداتىپ ۇزارتۋعا بولا ما؟
BBC-دىڭ Science Focus جۋرنالىندا جاريالانعان ماقالاعا سۇيەنگەن Aikyn.kz مۇزداتۋ ارقىلى ءومىردى ۇزاتۋ كونسەپتسياسىنىڭ كەمشىلىگىن تالدايدى.
ادامنىڭ دەنەسى مەن ميىن كريوگەندىك مۇزداتۋ جانە كەيىن قايتا ءتىرىلتۋ مۇمكىندىگى شىندىققا جاناسپايدى. قوعامدا تۇراقسىزدىق پەن بەلگىسىزدىك كۇشەيگەن سايىن، كريونيكاعا - ادام دەنەسىن بولاشاقتا مەديتسينا جەتىستىكتەرى جەتكىلىكتى دامىعان كەزدە قايتا ءتىرىلتۋ ءۇشىن مۇزداتۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق قايتا ويانىپ كەلەدى. ونىڭ تارتىمدىلىعى تۇسىنىكتى: بۇل - ۆيدەو ويىنداعى ساقتاۋ نۇكتەسىنە ۇقساس. ياعني، ءسىز ءولىم قاۋپىن «بولدىرماي» ءومىرىڭىزدى توقتاتىپ قويىپ، كەيىن ءۇزىلىس بولعان جەردەن جالعاستىرعىڭىز كەلەدى.
الايدا كريونيكا تەحنولوگياسى قازىرگى كەزدە جۇمىس ىستەيتىن ناقتى، سەنىمدى ادىسكە اينالا المادى. بۇنداي تەحنولوگيا ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان، كۇردەلى بيولوگيالىق جانە تەحنيكالىق كەدەرگىلەرگە تولى.
كريوگەندىك مۇزداتۋ ادام قايتىس بولماس بۇرىن جاسالۋى مۇمكىن. ءبىراق ءتىرى ادامدى مۇزداتۋدىڭ ءوزى ولىممەن تەڭ ارەكەت. جانە ادام كەلىسىم بەرسە دە، ونى ءولتىرۋ - زاڭسىز.
ادام دەنەسىنىڭ باسىم بولىگى سۋدان تۇرادى. سۋ - جاسۋشالار مەن تىندەردىڭ ءتىرى ءارى جۇمىس ىستەپ تۇرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن باستى ەلەمەنت. ءبىراق سۋدى مۇزداتقاندا ول مۇزعا اينالادى. مۇز - قاتتى، كولەمىن ۇلعايتاتىن جانە شانشىپ زاقىمدايتىن قۇرىلىم. ەگەر ءتىرى جاسۋشالار كەنەتتەن مۇزبەن تولىپ كەتسە، ولاردىڭ قۇرىلىمى بۇزىلادى. مۇزداتىلعان قۇلپىنايدىڭ ەرىگەن سوڭ بورپىلداق، جۇمسارۋى دا ونىڭ ىشكى جاسۋشالارىنىڭ زاقىمدانعانىن بىلدىرەدى.
ال ادام دەنەسى - بۇل جەمىس ەمەس، ول كوپدەڭگەيلى كۇردەلى بيولوگيالىق جۇيە. ونىڭ ىشىندە تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن نەعۇرلىم نازىك جانە ءوزارا بايلانىستى حيميالىق پروتسەستەر جۇرەدى.
ادام دەنەسىن كريوگەندى مۇزداتۋ، اسىرەسە ميدى، قالپىنا كەلمەيتىندەي جاسۋشالىق زاقىمعا اكەلەدى. بۇل ونى قازىرگى تەحنولوگيالارمەن قايتا ءتىرىلتۋدى مۇمكىن ەمەستەي جاسايدى. مۇنى بولدىرماۋ ءۇشىن مۇزداتۋ جىلدامدىعىن ۇلعايتىپ، مۇز كريستالدارىنىڭ ءتۇزىلۋىن ازايتاتىن كريوپروتەكتورلار (ارنايى حيميالىق زاتتار) قولدانۋعا بولادى.
الايدا بۇل تاسىلدەر ۇساق جاسۋشالار مەن تىندەرگە (مىسالى، ەمبريوندارعا) عانا ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن. اعزا نەعۇرلىم ءىرى ءارى كۇردەلى بولسا، سوعۇرلىم كوپ كريوپروتەكتور قاجەت، ال ولاردىڭ ۋىتتىلىعى ءتىرى جۇيەلەرگە ءقاۋىپ توندىرەدى.
ءتىرى اعزا - بيولوگيالىق بەلسەندى جۇيە. مۇزداتقاندا ونىڭ تىرشىلىگى تولىق توقتايدى، ال كەيىن «قايتا قوسۋ» - تەحنيكاداعى تەتىك قوسۋ ەمەس. بۇل جارىلعان جۇمىرتقانى قايتا قالپىنا كەلتىرۋمەن تەڭ.
كريونيكانى تاڭداۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى باستى نەمەسە ميدى عانا مۇزداتۋعا كەلىسەدى. سەبەبى بولاشاقتا عىلىم دەنەنى قايتا جاساۋعا قاۋقارلى بولادى دەگەن ءۇمىت بار. الايدا ميدى ساقتاۋ - ەڭ ۇلكەن جانە ەڭ قيىن ماسەلە. نەيروندار - ميدىڭ نەگىزگى جاسۋشالارى - باسقالارمەن سالىستىرعاندا ەڭ كۇردەلى جانە ەڭ نازىك جاسۋشالار. ولار دەنەدەگى ەنەرگيانىڭ شامامەن % ىن تۇتىنادى.
مۇزداتۋ كەزىندە ەنەرگيا «وشىرىلەدى» ، ەنەرگيا مۇلدەم بولمايدى. ال ينسۋلت - ميعا قان بارماي قالعان بىرنەشە سەكۋندتىڭ سالدارى ەكەنىن ەسكەرسەك، تولىق مۇزداتۋ قانداي ناتيجەلەرگە الىپ بارادى؟
ميدىڭ ىشكى قۇرىلىمى وتە نازىك جانە كريوگەندىك اسەرگە وتە سەزىمتال. باسقا تىندەر زاقىمدانۋدان كەيىن قالپىنا كەلۋى مۇمكىن، ال نەيروندار - بۇرىنعى قالپىنا وتە ناشار كەلەدى.
مۇزداتۋ كەزىندە ميدىڭ جاسۋشالارى عانا ەمەس، ولاردىڭ بايلانىستارى - ياعني ەستە ساقتاۋ، جەكە تۇلعا، سانا سياقتى قاسيەتتەردى انىقتايتىن نەيروندىق جەلىلەر قاتتى زاقىمدانادى. بۇل بايلانىستار تريلليونداپ سانالادى جانە ولار مۇزداتۋ پروتسەسىندە ءبىرجولاتا جويىلۋى مۇمكىن.
جاقسى، بولاشاق مەديتسينا بۇل بايلانىستاردى قالپىنا كەلتىرە الدى دەلىك. ءبىراق قاي نەيرون قاي جەرگە جالعاندى؟ مۇنى تەك مولەكۋلالىق دەڭگەيدەگى تولىق سكان ارقىلى عانا بىلۋگە بولادى - ول مۇزداتۋ الدىندا جاسالۋى كەرەك جانە مالىمەت بىرگە ساقتالۋى ءتيىس. ايتپەسە، بۇل - ورتەنىپ كەتكەن كىتاپتىڭ كۇلىنەن ءماتىندى قالپىنا كەلتىرۋمەن بىردەي.
كريونيكانىڭ قازىرگى كەز كەلگەن ءتۇرى وپتيميزمگە سۇيەنەدى. بۇل ءۇمىتتىڭ بولعانى جامان ەمەس، ارينە. ءبىراق ادامدار ءومىرىن بەلگىسىز، وتە تومەن ىقتيمالدىققا نەگىزدەلگەن ادىسكە توقتاماس بۇرىن كوپ ويلانىپ بارىپ، شەشىم قابىلداۋى كەرەك.
عىلىمنىڭ دامۋى قانشالىقتى ىلگەرىلەسە دە، جاراتۋشىنىڭ رۇقساتىنسىز بۇنداي تەحنولوگيالار جۇمىس ىستەۋى ەكىتالاي بولار. ءسىز قالاي ويلايسىز؟