تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، نۇرالى بي ءوز زامانىندا ەل باسقارعان، ءسوزى ءوتىمدى، كورەگەندىگىمەن تانىلعان بەدەلدى تۇلعا بولعان. ونىڭ ەسىمى قارقارالى ءوڭىرىنىڭ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى.
ەل اۋزىندا ساقتالعان ناقىل سوزدەرى مەن ونەگەلى وسيەتتەرى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جەتكەن. جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە قازاق رۋلارى تۋعان جەرىنەن ايىرىلىپ، سىر بويىن پانالادى. كەيىن نۇرالى بي ەلدى باستاپ تۋعان جەرگە كوشتى دەسەدى. «ۇلتاراقتاي بولسا دا اتاقونىس جەر ارتىق، ات توبەلىندەي بولسا دا تۋىپ-وسكەن ەل ارتىق، وتانىڭنان الشاقتاپ ەل ىزدەمە، قوتانىڭنان الدىرىپ قوي ىزدەمە» دەگەن ءسوزى تۋعان جەردىڭ قادىرىن ايشىقتايتىن ۇلت رۋحانياتىنىڭ التىن قازىناسىنا اينالعان دانالىق. سونىمەن قاتار باراق تورەگە بارىپ: «تورەسىز ەل بولمايدى، توبەسىز جەر بولمايدى» دەپ، ونىڭ ۇلى بوكەيدى قارقارالى وڭىرىنە اكەلۋگە ىقپال ەتۋى دە ءبيدىڭ مەملەكەتشىلدىك كوزقاراسىن كورسەتەدى. بۇل قادام سول كەزەڭدەگى ەل بىرلىگى مەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى شەشىمدەردىڭ ءبىرى بولدى.
نۇرالى بي تۋرالى مالىمەتتەر قاراعاندى وبلىستىق ەنتسيكلوپەدياسىندا كەزدەسەدى. وندا ونىڭ حالىقتى ارقاعا كوشىرۋدەگى ەڭبەگى، ەل باسقارۋداعى قىزمەتى، جەرلەنگەن جەرى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. نەلىكتەن وسىنداي تاريحي تۇلعا تۋرالى كەڭ كولەمدى عىلىمي زەرتتەۋلەر جوق؟ نەلىكتەن مۋزەيلەردە ارنايى ەكسپوزيتسيالار ۇيىمداستىرىلماعان؟ نەلىكتەن ونىڭ ەسىمى وڭىرلىك تاريحتى ناسيحاتتاۋ ىسىندە سيرەك اتالادى؟ ءبىز ابىلاي حاندى دارىپتەيمىز، قازىبەك ءبيدى قۇرمەتتەيمىز، بۇقار جىراۋدى ۇلىقتايمىز. بۇل - ورىندى ءارى زاڭدى. ءبىراق سول داۋىردە ەلدىڭ بىرلىگى مەن جەردىڭ تۇتاستىعى ءۇشىن قىزمەت ەتكەن وڭىرلىك تۇلعالاردى ۇمىت قالدىرۋ ادىلەتتىلىككە جاتا ما؟ ويتكەنى ۇلكەن تاريح تەك حاندار مەن باتىرلاردان عانا تۇرمايدى. ول مىڭداعان ەل اعالارىنىڭ، بيلەردىڭ، شەشەندەردىڭ، كوشباسشىلاردىڭ تاعدىرىنان قۇرالادى.
باسقا ەلدەرگە كوز جۇگىرتسەك، تاريحىنداعى تۇلعالاردى جان-جاقتى زەرتتەپ، مەموريالدىق كەشەندەر سالىپ، عىلىمي ەڭبەكتەر شىعارىپ، تۋريستىك نىساندارعا اينالدىرىپ وتىر. ويتكەنى تاريحي جادى - ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ دە ماڭىزدى بولىگى. وسى تۇرعىدان العاندا نۇرالى بي تۇلعاسى تەرەڭ زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. نۇرالى ءبيدىڭ ماڭگىلىك مەكەنى تالدى وزەنىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. بۇل جەر - تۇتاس قارقارالى ءوڭىرىنىڭ تاريحىمەن ساباقتاس كيەلى مەكەن. سوندىقتان مۇنداي ورىنداردى قورعاۋ، زەرتتەۋ جانە كەيىنگى ۇرپاققا تانىتۋ - جەرگىلىكتى بيلىك پەن قوعامنىڭ ورتاق مىندەتى.
سايات ساعدات ۇلى، قاراعاندى
Egemen Qazaqstan