- قازىر جاستار ماماندىق تاڭداعاندا كوبىنە نەگە سۇيەنەدى؟ ءوز قالاۋىنا ما، الدە سىرتقى فاكتورلارعا ما؟
- جاستارعا سىرتقى ورتانىڭ اسەرى وتە جوعارى. اتا-انانىڭ قالاۋى، دوستارىنىڭ پىكىرى، قوعامداعى بەلگىلى ءبىر ماماندىقتىڭ بەدەلى، گرانت سانى - مۇنىڭ ءبارى شەشىمگە ىقپال ەتەدى.
ىبىراي التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ زەرتتەۋىنە سۇيەنسەك، جاستاردىڭ شامامەن 87-90 پايىزى ماماندىق تاڭداعاندا سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا تۇسەدى. قوعامعا قارايدى، گرانتقا قارايدى، دوسىنا نەمەسە اتا-اناسىنا ەرەدى. كەيدە بالا ءوزىنىڭ قابىلەتىن تولىق تانىماعاندىقتان، بىرەۋگە ەلىكتەپ ماماندىق تاڭدايدى.
سوندىقتان ءبىز ەڭ الدىمەن بالانىڭ ءوز قالاۋىنا ءمان بەرۋدى ۇسىنامىز. ءوز تاڭداۋىنا سەنگەن بالا كەيىن باعىتىن وزگەرتكەن كۇننىڭ وزىندە، بويىنداعى نەگىزگى قابىلەتىن جوعالتپايدى.
- ءبىراق 16-17 جاستا بالانىڭ قىزىعۋشىلىعى ءجيى وزگەرۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا ماماندىقتى قالاي تاڭداعان دۇرىس؟
- بۇل جاستا قىزىعۋشىلىقتىڭ وزگەرۋى - قالىپتى جاعداي. بۇگىن ءبىر نارسەگە قىزىعىپ، ەرتەڭ باسقا باعىتتى ۇناتۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءبىر ساتتىك قىزىعۋشىلىققا عانا سۇيەنىپ شەشىم قابىلداماعان ءجون.
بالاعا ءارتۇرلى باعىتتى بايقاپ كورۋگە مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. سپورت، ونەر، ءبي، ءان، شىعارماشىلىق نەمەسە تەحنيكالىق باعىت بولسىن - ءارقايسىسى بالانىڭ بويىنداعى قابىلەتتى تانۋعا كومەكتەسەدى.
ەڭ باستىسى، ونىڭ «ماعان ۇنايدى» نەمەسە «ماعان ۇنامايدى» دەگەن پىكىرىن ەلەمەۋگە بولمايدى. ويتكەنى بالا بىرتىندەپ وزىنە نە قاجەت ەكەنىن تۇسىنە باستايدى.
- قازىر قانداي ماماندىقتارعا سۇرانىس جوعارى؟
- قازىر جاساندى ينتەللەكت، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار وتە جىلدام دامىپ جاتىر. سيفرلاندىرۋ دا كۇن سايىن كۇشەيىپ كەلەدى. سوندىقتان وسى باعىتتاعى ماماندارعا سۇرانىس بار.
سونىمەن بىرگە قوعامعا ۇنەمى قاجەت بولاتىن ماماندىقتار ساقتالادى. مىسالى، مەديتسينا مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسى. تۋريزمگە دە سۇرانىس بار. جۋرناليستيكا، ادامدارمەن جانە قوعاممەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيتىن كوپتەگەن باعىت تا قاجەت.
ءبىراق بەلگىلى ءبىر ماماندىققا سۇرانىس جوعارى ەكەن دەپ، بارلىعى سول باعىتقا بارۋى كەرەك دەگەن تۇسىنىك بولماۋى قاجەت. ەڭ ماڭىزدىسى - ماماندىق ادامنىڭ قابىلەتى مەن قالاۋىنا سايكەس كەلۋى.
- جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋىنا بايلانىستى كەي جاستار «بولاشاقتا مەنىڭ ماماندىعىم قاجەت بولماي قالماي ما؟» دەپ الاڭدايدى. بۇل قاۋىپ قانشالىقتى ورىندى؟
- جاساندى ينتەللەكت - بىزگە دۇشپان ەمەس. ونى ءوز سالاسىندا تەز مەڭگەرگەن مامان ماقساتىنا دا جىلدامىراق جەتە الادى.
سوندىقتان جاستار تەحنولوگيادان قورىقپاي، ونى ءوز جۇمىسىن جەڭىلدەتەتىن قۇرال رەتىندە پايدالانۋدى ۇيرەنۋى كەرەك. الداعى ۋاقىتتا ءبىر عانا كاسىپتى مەڭگەرىپ قويۋ جەتكىلىكسىز بولۋى مۇمكىن. ادام ءوز سالاسىن جاقسى بىلۋمەن قاتار، جاڭا تەحنولوگيالاردى دا يگەرۋى قاجەت.
- قازىرگى جاستاردىڭ بىرنەشە اي جۇمىس ىستەپ، كەيىن باسقا سالاعا اۋىسۋى ءجيى كەزدەسەدى. ماماندىقتى ءجيى اۋىستىرۋ دۇرىس پا؟
- مۇنى بىردەن قاتەلىك دەپ باعالاۋعا بولمايدى. ادام ءوزىن ىزدەۋ بارىسىندا بىرنەشە باعىتتى بايقاپ كورۋى مۇمكىن. كەيدە باسقا سالاعا اۋىسۋ ارقىلى وزىنە نە ۇنايتىنىن، قاي باعىتتا قابىلەتى بار ەكەنىن تۇسىنەدى.
ءبىراق ءار جۇمىستى از ۋاقىتتان كەيىن تاستاي بەرۋ دە ادامنىڭ ناقتى ماقساتى مەن باعىتى ءالى قالىپتاسپاعانىن كورسەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان باسقا سالاعا اۋىسپاس بۇرىن «مەن نەگە بۇل جۇمىستان كەتكىم كەلەدى؟»، «ماعان قانداي جۇمىس سايكەس كەلەدى؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگەن دۇرىس.
- ماماندىق تاڭداۋدا اتا-انانىڭ پىكىرى قانشالىقتى ماڭىزدى؟
- اتا-انانىڭ ىقپالى وتە ۇلكەن. كەيبىر اتا-انا بالاسىنىڭ قىزىعۋشىلىعىنان بۇرىن ماماندىقتىڭ تابىسىنا نەمەسە قوعامداعى بەدەلىنە قارايدى. «دارىگەر بول»، «مۇعالىم بول»، «مىنا سالادا جۇمىس تۇراقتى» دەپ باعىت بەرۋى مۇمكىن.
ارينە، اتا-انانىڭ ومىرلىك تاجىريبەسى بار. ونىڭ كەڭەسى قاجەت. ءبىراق بالانىڭ ورنىنا شەشىم قابىلداماعان دۇرىس.
ەگەر اتا-انا بالاسىنىڭ قالاۋى مەن قابىلەتىن انىقتاماسا، ونىڭ شامشىراعىن جاعا الماسا، بالا سىرتقى اسەرگە ەرىپ كەتۋى مۇمكىن. قازىرگى اتا-انا زامان تالابىن ءتۇسىنىپ، بالاسىنىڭ قابىلەتىن قوعامداعى سۇرانىسپەن قاتار قاراۋى كەرەك.
- ءسىز «ويانعان اتا-انا» دەگەن ۇعىمدى قولداناسىز. ول قانداي اتا-انا؟
- مەن اتا-انانىڭ بالا تاربيەسىندەگى ءرولىن بىرنەشە كەزەڭگە ءبولىپ قارايمىن.
بالانىڭ تۋعاننان بەس جاسقا دەيىنگى كەزەڭىندە وعان مەيىرىم مەن كوڭىل ءبولۋ ماڭىزدى.
باستاۋىش سىنىپتا اتا-انا بالاسىن ءارتۇرلى ۇيىرمەگە اپارىپ، ءتۇرلى باعىتتى بايقاپ كورۋىنە مۇمكىندىك بەرگەنى دۇرىس. سپورت، ونەر، ءبي، ءان جانە باسقا دا سالالار ارقىلى ونىڭ نەگە بەيىم ەكەنىن بايقاۋعا بولادى.
ال 6-8-سىنىپقا كەلگەندە بالا «ماعان مىناۋ ۇنايدى، مىناۋ ۇنامايدى» دەپ ءوز پىكىرىن ناقتىراق ايتا باستايدى. وسى كەزدە اتا-انا ونىڭ پىكىرىن تىڭداپ، قىزىعۋشىلىعىن دامىتۋعا جاعداي جاساۋى كەرەك.
«ويانعان اتا-انا» دەگەنىمىز - بالاسىنىڭ بويىنداعى قابىلەتتى دەر كەزىندە بايقاپ، ونىڭ شامشىراعىن جاعا الاتىن، دۇرىس باعىت كورسەتە بىلەتىن اتا-انا.
- «بالام ەشتەڭەگە قىزىقپايدى، تەلەفوننان شىقپايدى» دەيتىن اتا-انالار كوپ. ولار نە ىستەۋى كەرەك؟
- ەڭ الدىمەن اسىقپاۋ كەرەك. «ءبىزدىڭ كەزىمىزدە بۇلاي بولعان جوق»، «مەن سەنىڭ جاسىڭدا…» دەگەن سوزدەر قازىرگى بالاعا بۇرىنعىداي اسەر ەتپەيدى.
ونىڭ ورنىنا بالانى جىگەرلەندىرىپ، جاڭا نارسەلەردى بىرتىندەپ بايقاپ كورۋگە مۇمكىندىك بەرگەن دۇرىس. بىردەن ۇلكەن ماقسات قويماۋ كەرەك. شاعىن قادامنان باستاعان ءتيىمدى.
بالا وزىنە ىڭعايلى دەڭگەيدەن باستاپ، كىشكەنتاي بولسا دا ناتيجەگە قول جەتكىزسە، وزىنە دەگەن سەنىمى ارتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە جاڭا دۇنيەلەرگە قىزىعۋشىلىعى دا ويانۋى مۇمكىن.
- كوپ اتا-انا «بولاشاقتا جاقسى اقشا تاباتىن ماماندىق تاڭدا» دەيدى. جالاقىعا قاراپ ماماندىق تاڭداۋ قانشالىقتى دۇرىس؟
- تەك اقشاعا قاراپ ماماندىق تاڭداۋ دۇرىس ەمەس دەپ ەسەپتەيمىن. ماماندىق تاڭداعاندا ءتورت نەگىزگى نارسەنى ەسكەرۋ قاجەت: بالانىڭ قالاۋى، قابىلەتى، قوعامعا قاجەتتىلىگى جانە بولاشاقتاعى مۇمكىندىگى.
ماماندىقتى جۇرەك قالاۋىمەن تاڭداعان دۇرىس. تەك اقشاعا قاراپ تاڭدالعان كاسىپ ادامعا ۇزاق ۋاقىت قاناعات اكەلمەۋى مۇمكىن. ال ادام وزىنە ۇنايتىن ءارى قولىنان كەلەتىن جۇمىستى تاڭداسا، سول سالانىڭ مىقتى مامانى بولۋعا ۇمتىلادى. كاسىبي دەڭگەيى وسكەن سايىن تابىس تابۋ مۇمكىندىگى دە ارتادى.
- سوندا اتا-انا بالاسىنا ماماندىق تاڭداۋدا قالاي كومەكتەسۋى كەرەك؟
- اتا-انا بالانىڭ ورنىنا ماماندىق تاڭداپ بەرمەۋى كەرەك. ونىڭ مىندەتى - بالانىڭ قابىلەتىن بايقاۋ، قىزىعۋشىلىعىن دامىتۋ جانە ءتۇرلى باعىتتى بايقاپ كورۋىنە مۇمكىندىك جاساۋ.
بالا نەنى جاقسى كورەدى؟ قاي ءىستى جاقسى ورىندايدى؟ قانداي ورتادا ءوزىن ەركىن سەزىنەدى؟ قوعامعا قانداي ماماندار قاجەت؟ وسى سۇراقتاردى بىرگە تالقىلاعان ءجون.
ەڭ دۇرىس شەشىم - بالانىڭ قالاۋى مەن قابىلەتىن ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىسپەن ۇشتاستىرۋ. سوندا ماماندىق تاڭداۋ كەزدەيسوق شەشىم ەمەس، سانالى تاڭداۋ بولادى.