قاۋىپسىز باسپانا قالاي قامتاماسىز ەتىلمەك
«ادىلەت» پارتياسى فراكسياسىنىڭ مۇشەسى امىربەك وسپانبەكوۆ ساۋالىن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە ارنادى. ول توزىعى جەتكەن تۇرعىن ۇيلەردى جوندەۋ تۇيتكىلىنە توقتالدى.
دەپۋتاتتىڭ دەرەگىنشە، رەسپۋبليكادا 61367 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي بار. ونىڭ ىشىندە 1037 پاتەر اپاتتى جاعدايدا بولسا، ال 3347- ءسىنىڭ توزىعى جەتكەن. دەمەك، شامامەن 27 مىڭعا جۋىق ءۇي يەسىنىڭ باسپاناسى اپاتتىق جاعدايدا نەمەسە ابدەن ەسكىرگەن.
ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا ءبىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ تا جاتىر. ماسەلەن، سوڭعى 3 جىلدا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە وڭىرلەردە اپاتتىق جاعدايداعى جانە توزىعى جەتكەن 352 تۇرعىن ءۇي بۇزىلىپ، 200 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي سالىندى. بۇل كورسەتكىش رەسپۋبليكاداعى جالپى تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ تەك %0,3- ىن عانا قامتيدى.
— 2025 -جىلى اپاتتىق جاعدايداعى جانە توزىعى جەتكەن تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا، ءماسليحاتتار مەن اكىمدىكتەردىڭ اتالعان تۇرعىن ۇيلەردى رەنوۆاتسيالاۋدىڭ وڭىرلىك باعدارلامالارىن قابىلداۋ جونىندەگى قۇزىرەتتەرى زاڭنامالىق تۇرعىدان كۇشەيتىلدى. «ادىلەت» پارتياسىنىڭ باعدارلاماسىندا رەنوۆاتسيالاۋ مەحانيزمىن كۇشەيتىپ، 30 مىڭعا جۋىق مەنشىك يەسىن اپاتتى جانە توزىعى جەتكەن ۇيلەردەن ءقاۋىپسىز باسپاناعا كوشىرۋ كوزدەلگەن، — دەدى امىربەك وسپانبەكوۆ.
الايدا ۋاكىلەتتى ورگان ۇسىنعان اقپاراتقا جۇرگىزىلگەن تالداۋ كورسەتكەندەي، رەنوۆاتسيالاۋدى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءبىرقاتار كەمشىلىكتەر بار ەكەنى انىقتالدى. باعدارلاما بارلىق وڭىردە ىسكە قوسىلعانىمەن، ونىڭ ورىندالۋ بارىسى ماردىمسىز.
دەپۋتات 2026-2029 -جىلدارعا ارنالعان رەنوۆاتسيا جوسپارلارى بويىنشا وڭىرلەردەگى جاعدايعا قاتىستى ناقتى مىسالدار كەلتىردى. ونىڭ سوزىنشە، باتىس قازاقستان وبلىسىندا 334 اپاتتى جانە توزىعى جەتكەن ۇيلەردىڭ ىشىندە تەك 3 ءۇيدىڭ مەنشىك يەلەرىن جاڭا تۇرعىن ۇيگە كوشىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل قاۋىپسىز تۇرعىن ۇيگە دەگەن قاجەتتىلىكتىڭ نەبارى %1- ى. ال اقمولا، قاراعاندى، الماتى، ۇلىتاۋ، اباي، سولتۇستىك قازاقستان، تۇركىستان وبلىستارى مەن الماتى قالاسىنىڭ جوسپارلارى بويىنشا وسىنداي تۇرعىن ۇيلەر تەك %2-19- عا دەيىن عانا جاڭارتىلادى.
باسقا وڭىرلەردە بۇل كورسەتكىش — %20-75، ياعني ايماقتاردىڭ باسىم بولىگىندە احۋال كۇردەلى. تەك ءۇش ءوڭىردىڭ اكىمدىكتەرى (استانا قالاسى، جامبىل جانە پاۆلودار وبلىستارى) اتالعان ماسەلەنى 2029 -جىلعا قاراي شەشۋگە دايىن. بۇل ماقساتتا جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالادى جانە جەكە ينۆەستورلار تارتىلادى.
سونىمەن قاتار، 2029 -جىلعا قاراي اكىمدىكتەر اپاتتى جانە توزىعى جەتكەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ ورنىنا 895 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي نەمەسە 11319 پاتەر بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل — كوشۋى كەرەك مەنشىك يەلەرىنىڭ جالپى سانىنىڭ %42- ى (مۇنداي تىزىمدە بارلىعى 26972 مەنشىك يەسى تىركەلگەن). ءبىراق 15653 مەنشىك يەسى اپاتتى جانە توزىعى جەتكەن ۇيلەردە قالىپ كەتۋ قاۋپى بار.
— تاجىريبە كورسەتكەندەي، اپاتتى جاعدايداعى جانە توزىعى جەتكەن باسپانالاردا ءورت قاۋپى وتە جوعارى. مۇنداي نىساندارداعى ءتىلسىز جاۋ ءجيى قايعىلى جاعدايلارعا، ادامداردىڭ، اسىرەسە بالالاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا ەلەۋلى قاتەر توندىرەتىنى انىق. بۇعان مەيلىنشە جول بەرمەۋ كەرەك، — دەدى امىربەك وسپانبەكوۆ.
ءسوزىنىڭ تۇيىنىندە ول اتالعان ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن ۇسىندى:
· رەسپۋبليكا بويىنشا رەنوۆاتسيالاۋ جوبالارىنىڭ ءتيىمدى ورىندالۋىن باقىلاۋ ماقساتىندا ۇكىمەت جانىنان قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى جانە وڭىرلەر اكىمدەرىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ارنايى كوميسسيا قۇرۋدى قاراستىرۋ؛
· ق ر ۇكىمەتى ناقتى ورىنداۋ مەرزىمدەرىن كورسەتە وتىرىپ، رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرلەرى بويىنشا اپاتتى جانە توزىعى جەتكەن تۇرعىن ءۇيدىڭ ءاربىر مەنشىك يەسىن كوشىرۋ بويىنشا ءبىرىڭعاي جول كارتاسىن قۇرۋ ماسەلەسىن شەشۋ؛
· رەنوۆاتسيالاۋ باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ كورسەتكىشىن بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ جۇمىس ساپاسىن باعالاۋ رەيتينگىنە ەنگىزۋ.
كوپىرلەردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قالاي ءجۇرىپ جاتىر
ال تۇراربەك تىلەمىسوۆ ق ر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمبايەۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ، توزىعى جەتكەن كوپىرلەر ماسەلەسىن كوتەردى.
— 2026 -جىلعى 19 -قىركۇيەكتە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ جولداردىڭ ساپاسىن ەلدىڭ «احيللەس وكشەسى» دەپ اتاپ، وسى سالاداعى ءتارتىپتى رەتكە كەلتىرۋدى تالاپ ەتتى. «ادىلەت» فراكسياسى بۇل باعا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولدارداعى كوپىرلەرگە دە تولىقتاي قاتىستى دەپ سانايدى، — دەدى ول.
دەپۋتات 2026 -جىلعى 1 -قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا ستاتيستيكانى مالىمدەدى. ونىڭ سوزىنشە، رەسپۋبليكادا 3623 كوپىر قۇرىلىسى ەسەپكە الىنعان. سونىڭ 1488- ءى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردا، ال 2135- ءى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردا. 142 كوپىر اپاتتى جاعدايدا، ونىڭ 141- ءى جەرگىلىكتى جول جەلىسىنە تيەسىلى. بۇدان بولەك، جەرگىلىكتى جولدارداعى تاعى 420 كوپىردىڭ جاعدايى كوڭىل كونشىتپەيدى.
اپاتتى جاعدايداعى كوپىرلەر نەگىزىنەن ەكى وڭىردە: قىزىلوردا وبلىسىندا — 87, ال تۇركىستان وبلىسىندا — 50. سونىمەن بىرگە، ۇلىتاۋ وبلىسىندا 24 كوپىردىڭ 21- ءى، ال باتىس قازاقستان وبلىسىندا 51 كوپىردىڭ 44- ءى قاناعاتتانارلىقسىز جاعدايدا. جالپى، جەرگىلىكتى جولدارداعى كوپىرلەردىڭ تەك %31,5- ى عانا جاقسى كۇيدە، ال رەسپۋبليكالىق جولدارداعى بۇل كورسەتكىش - %50,5. ايتا كەتەرلىك جايت، كوپتەگەن اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن مۇنداي كوپىر — اۋدان ورتالىعىنا، مەكتەپكە جانە اۋرۋحاناعا اپاراتىن جالعىز جول.
— كولىك مينيسترلىگى 2027-2031 -جىلدارعا ارنالعان كوپىر قۇرىلىستارىن تۇگەندەۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۆەدومستۆولىق باعدارلاما ازىرلەپ جاتىر. الايدا ول تەك رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردى قامتيدى. ەلدەگى كوپىر قورىنىڭ %59- ىن قۇرايتىن جەرگىلىكتى جول جەلىسىندەگى 2135 كوپىر قانداي ءدا بىر باعدارلامادان تىس قالىپ، قاراجات ارتىلسا عانا قارجىلاندىرىلىپ وتىر. باعدارلاما اكىمدىكتەرگە مىندەت جۇكتەمەيدى ءارى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى قاجەتتى قاراجاتپەن قامتاماسىز ەتپەيدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى ۇكىمەت دەڭگەيىندە شەشۋ قاجەت، — تۇراربەك تىلەمىسوۆ.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات تومەندەگى شارالاردى اتقارۋدى ۇسىندى:
2027-2031 -جىلدارعا ارنالعان كوپىر شارۋاشىلىعىن كۇتىپ-ۇستاۋ جانە رەكونسترۋكسيالاۋ جونىندەگى ءبىرىڭعاي باعدارلاما ازىرلەپ، بەكىتۋ. باعدارلاما رەسپۋبليكالىق، وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردى قامتۋى، وبلىس اكىمدىكتەرىن بىرلەسىپ ورىنداۋشىلار رەتىندە ايقىنداۋى جانە وڭىرلىك جوسپارلاردى بەكىتۋدى كوزدەۋى ءتيىس؛
جەرگىلىكتى جول جەلىسىندەگى كوپىرلەردى ءبىرىڭعاي ادىستەمە بويىنشا جاپپاي تۇگەندەۋ جانە پاسپورتتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ، سونداي-اق ولارعا كوپىرلەردى پايدالانۋ جونىندەگى باسقارۋ جۇيەسىن (ك پ ب ج) ەنگىزۋ؛
اپاتتى جاعدايداعى 142 كوپىردىڭ ءارقايسىسى بويىنشا قابىلدانعان قاۋىپسىزدىك شارالارى تۋرالى، جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسىنىڭ بار-جوعى جانە ءاربىر نىساندا جۇمىستاردىڭ باستالۋ مەرزىمى جونىندە اقپارات ۇسىنۋ؛
2023-2026 -جىلدار ارالىعىندا كوپىر قۇرىلىستارىنا ناقتى جۇمسالعان قاراجات تۋرالى دەرەكتەردى جانە 2031 -جىلعا دەيىنگى قارجىلاندىرۋ قاجەتتىلىگىنىڭ ەسەبىن ۇسىنۋ.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن قۇرىلتايدىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتات سەرىك ەگىزبايەۆ مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ، اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆتىڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدى.
اۆتورلار
الپامىس فايزوللا