1993-جىلى شىڭجاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ الەم تىلدەرى فاكۋلتەتىن بىتىرگەن. 1996-جىلى اتامەكەنىنە ءبىرجولا قونىس اۋدارعان. "شولپان ءالى تۋعان جوق" جىر جيناعىنىڭ اۆتورى. 1993 -جىلى شىڭجاڭدا "ۇكىلى ىرعاي" اتتى تاڭدامالى جيناقتا جىرلارى جارىق كورگەن. 1997، 1998 -جىلدارى وتكىزىلگەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ جىر ءمۇشايرالارىنىڭ، 2003-جىلى وتكەن ماحامبەت وتەمىس ۇلىنىڭ رەسپۋبليكالىق تەلەجىر بايگەسىنىڭ جۇلدەگەرى. ق ر جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
«قۇس ۇيقى» جيناعىنان
ءاي، قاراعىم، جۇرەگىمدى ءتۇسىنشى،
ۇيىقتامادىم.. .
كۇنىم ءولدى ءۇشىنشى.
ال، سەن، ۇيقتا،
ساعان قاراي كەتتى ۇشىپ،
كىرپىگىمە قوناقتاعان قۇسۇيقى.
سەنسىز ماعان ءومىر جوق
و، نەدەگەن كوڭىلدى ەد،
ءاليامنىڭ قاباعى.
سەنسىز ماعان ءومىر جوق،
ءتور التايدىڭ جانارى!
سەن ۇيقتاشى الاڭسىز
ءبىر اي ءوتتى.
جىرىم جارىق كورگەلى.
ءاي، ءاليا، ىزدەمەدىڭ سەن مەنى.
ەندى قالاي جۇرەگىڭدى وياتام؟ !
قايتەر ەدى سورلى اقىندى اياساڭ.
ءبىر اي بولدى.
سەنەن قابار كۇتكەلى.
كۇز دە كەلدى.
قويدى جانە قۇس كەلىپ.
مەن وزىڭە ۇسىنىپ ەم ءبىر جۇرەك،
ءبىر جۇرەكتى تاستادىڭ با ءۇش ءبولىپ؟ !
نە ىستەسەڭ دە سول جۇرەكتى ءتۇسىنشى،
ۇيىقتامادىم.. .
ءولدى كۇنىم ءۇشىنشى.
ال، سەن، ۇيىقتا.. .
ساعان قاراي كەتتى ۇشىپ،
كىرپىگىمە قوناقتاعان قۇسۇيقى.
سەن ۇيىقتاشى،
ۇيىقتاي قويشى الاڭسىز.
جۇرەك وياۋ، قانىم سالقىن.. .
سانام-سىز!
اق قايىڭنان جاساپ الىپ تۇلعاڭدى،
قۇشاعىما قىسىپ جاتام امالسىز.
سەن ۇيىقتاي بەر الاڭسىز!
28.11.2013 - ج. بەسىن.
سۇيرىك ساۋساقتار
ساۋساقتارىڭ جورعالادى جىر جازدىڭ،
ءوز-وزىمنەن ءوز جىرىمدى قىزعاندىم.
دەنەڭنىڭ نازىك ايتپايىن قوزعالىستارىن،
عاجايىپ ەكەن تەربەلىسى دە سىرعاڭنىڭ.
وقىدىم ولەڭ، وتىردىڭ ءۇنسىز كوشىرىپ،
كەۋدەمدە تۋلاپ، جۇرەكتە قۋناپ نەشە ءۇمىت.
ىلەسە الماي داۋىسىم ساۋساقتارىڭا،
ىشىمدە جۇرەك جىلادى جىرعا قوسىلىپ.
ويىندا تۇك جوق قارشاداي قىزى دالانىڭ،
سۇيرىك ساۋساققا ءسۇيىنىپ ۇزاق قارادىم.
تەرەڭدەپ قايتەم، ايتپايمىن ساعان ار جاعىن،
ساۋساقتارىڭنان ءبىر سۇيگىز ماعان قاراعىم.
***
ءاليا تاعى تۇسىمە ەندىڭ،
قايىڭدى باقتىڭ ىشىندە كوردىم.
قولىڭدا كەسە شۇباتقا تولى،
سەن ماعان سونى ۇسىنا بەردىڭ.
ۇسىنا بەردىڭ شۇباتتى ماعان،
سەن بولىپ مەنى جۇباتتى انام.
تەربەتىپ ءبىزدى تۇر ەكەن دەيمىن،
قۋاتتى دالام، شۋاقتى عالام.
ءاليا سولاي تۇسىمە كىردىڭ،
قايىڭدى باقتىڭ ىشىنە كىردىم.
ۇيىردەن بولەك كەتىپپىن دەيمىن،
قۇداي-اۋ، جالعىز كىسىنەپ ءجۇرمىن.
كىسىنەپ جالعىز ءجۇر ەكەم دەيمىن،
جانارىڭ جانعان نۇر ەكەن دەيمىن.
شۇباتقا تولى كەسەڭدە سەنىڭ،
ساعىمى ايدىڭ تۇر ەكەن دەيمىن.
تۇر ەكەن دەيمىن ساعىمى ايدىڭ،
ويانىپ كەتتىم.. . تاعى مۇڭايدىم.
شۇباتقا قوسىپ مەن ءىشىپ قويدىم،
دىرىلدەپ تۇرعان ساعىمىن ايدىڭ.
ءاليا سوسىن ويانىپ كەتكەم،
كورىندى ماعان اي انىق كوكتەن.
جالعاسىن كورمەي ادەمى ءتۇستىڭ،
جامان-اق ەكەن ويانىپ كەتكەن،
جامان-اق ەكەن ويانىپ كەتكەن!..
كۇتشى مەنى
ءاليا.
ءاي، ءاليا كۇتشى مەنى...
سارقىلىپ سابىرىمنىڭ ءبىتتى دەمى.
مەن ساعان عاشىق بولعان كۇننەن بەرى،
ءتابيعات ءۇش جاڭارىپ، ءۇش تۇلەدى.
ءاليا.
ءاي، ءاليا كۇتشى مەنى.
ماحاببات وتى نەتكەن ىستىق ەدى؟ !
ورتەنىپ جاتىر مەنىڭ ەت جۇرەگىم،
دەرت ەمىپ جاتىر مەنىڭ ىستىق ەرنىم.
ءاليا كۇتشى تاعى ءۇش جىل مەنى،
وڭىمدە ەمەس تۇسىمدە قۇشتىم سەنى.
الدىندا تەرەزەڭنىڭ ۇزاق تۇرام،
مۇز قاتىپ كىرپىگىمە قىس كۇندەرى.
ءاليا جۇرەگىمە ۇيالاشى،
اقىننىڭ شابىت-قاسىق، قيال اسى.
تىم جاقىن جۇرەگىمىز ءبىر- بىرىنە،
تىم جىراق بولعانىمەن ءۇي اراسى.
ءاديا قىزىعامىن قاراپ ساعان،
بىزدەردى قوسار ما ەكەن قالاپ، عالام؟ !
«كەرەمەت»، «قۇدىرەت» - دەپ، وقىلادى،
اۋدارسام ەسىمىڭدى اراپشادان.
ءاليا شىنىمەنەن كەرەمەتسىڭ،
ىرگەمە قونىپ جاتىر كوبەلەك-ءتۇن.
كەلەدى بىزدەر كۇتكەن كەرەمەت كۇن،
شىنىمەن ءاي، ءاليا كەرەمەتسىڭ!!!
ۇيقىم قاشتى.. .
ءاليا، بۇگىن تاعى ۇيقىم قاشتى،
ۇيقىم قاشتى.. .
كوڭىلدەن كۇلكىم قاشتى.
اڭسامايىن دەسەمدە، اڭسامايىن،
اڭسايدى جۇرەك قۇرعىر سىلقىم جاستى.
ءاليا، ۇيقىم قاشتى تاعى بۇگىن،
قاراشى بۇل جۇرەكتىڭ قاعىنۋىن.
ءوزىڭدى ويلاعاننىڭ تاتتىلىگى،
كوڭىلدىڭ شەشەك اتتى باعى بۇگىن.
كوڭىلدىڭ باعى بۇگىن شەشەك اتتى،
نە كوردىڭ ارالادىڭ كەشە باقتى؟ !
جىلى سوزگە سەمىردىم ءاي، ءاليا،
كەۋدەمە شام-شىراعىن شەشە جاقتى.
كەۋدەمە شەشە جاقتى شام-شىراعىن،
وزەككە وتىنەمىن تامشىلا مۇڭ.
مەن قالعىپ بارا جاتسام ءاي، ءاليا،
جونىمنان سەن اياماي قامشىلاعىن.
سونبەشى، سونە كورمە شام-شىراعىم!
تاعى ويلادىم، ءاليا، بۇگىن سەنى
بىرىنەن سوڭ شىلىمنىڭ ءبىرىن شەگىپ،
تاعى ويلادىم، ءاليا، بۇگىن سەنى.
تىم قۇرىسا كوزىمە ءبىر كورىنشى،
وزەگىمە ءومىردىڭ نۇرىن سەۋىپ.
ءبىر كورىنشى كوزىمە تىم قۇرىسا،
وزەگىمدى ورتەدى مۇڭلى-قۇسا.
مىڭ اينالام، ءاليا، ءسىزدىڭ ءۇيدى،
شىر اينالعان شىراقتى جىندى قۇساپ.
شىر اينالام شىراقتى كوبەلەكتەي،
نەگە وتىرمىن بۇل ءساتتى ولەڭ ەتپەي؟ !
سەنى ويلاسام قىزىۋىم كوتەرىلىپ،
جۇرەگىم مەن جانادى دەنەم ورتتەي.
دەنەم ءورت بوپ جانادى سەنى ويلاسام،
ارىلامىن ويلاردان قالايماقان.
مەنى وسىلاي توزاققا كۇيدىرگەنشە،
ابايلاساڭ، قايتەدى، ابايلاساڭ؟ !
***
ارامىزدا 23 جىل ايىرما بار،
بار ما مەن دە مۇمكىندىك،
جارىڭ بولار؟ !
ۇسىنامىن جارالى جۇرەگىمدى،
ءاي، ءاليا ايالاپ قابىلداپ ال.
قابىلداپ ال ايالاپ جۇرەگىمدى،
جاستىق ەتەم مەن ساعان بىلەگىمدى.
سەنەسىڭ بە، ءاليا، سەنەسىڭ بە،
سەنسىز سۇرە المايمىن بۇل ءومىردى.
بۇل ءومىردى سۇرە المان ءسىرا سەنسىز،
سەن باقىتتى بولساڭدا ءجۇدا مەنسىز.
ءاي، ءاليا، قاسىمنان تابىلماساڭ،
كوز كورمەسكە كەتەمىن جىلاپ، ەلسىز.
ءاي، ءاليا سەن سوعان سەنەسىڭ بە؟ !
پاك سەزىمنىڭ مەن بارمىن كەمەسىندە.
ساعان دەگەن ءموپ-ءمولدىر ماحابباتىم،
اڭىز بولىپ قالسا ەكەن ەل ەسىندە!
***
مەن سەنى قيمايمىن باسقاعا،
باسىڭا سيلايمىن باس پانا.
ەسىڭە كىرگەندە مەن ارەڭ،
ەسىڭنەن شىعارىپ تاستاما!..
مەن سەنى قيمايمىن باسقاعا.
مەن سەنى بەرمەيمىن وزگەگە،
بۇل قۇرعاق ايتىلعان ءسوز دەمە.
مەن ساعان ەس-ءتۇسسىز عاشىقپىن،
اشەيىن جۇرگەن ءبىر ەز دەمە!
مەن سەنى بەرمەيمىن وزگەگە!..
مەن ساعان ەس-ءتۇسسىز عاشىقپىن،
شاشىڭنان يسكەۋگە اسىقپىن.
ايىڭ بوپ تۋامىن وڭىڭنان،
كەۋدەمدى تۇرسادا باسىپ ءتۇن.
مەن ساعان عاشىقپىن!!!
***
مەن جۇرگەن جەردە سەن جوقسىڭ،
سەن جۇرگەن جەردە مەن جوقپىن.
ءوزىڭدى ىزدەپ ءجۇرمىن عوي،
اراسىن كەزىپ جەر-كوكتىڭ.
سەن جۇرگەن جەردە مەن جوقپىن،
جابىسقان ماعان سەن دەرتسىڭ.
بۋىنىپ ءبىر تال شاشىڭا،
ۇلىقسات ەتشى ولمەكپىن!..
سەبەبى، جالعىز جارىعىم،
مەن جۇرگەن جەردە سەن جوقپىن!..
***
شاشىڭدى ءبىر تال ءۇزىپ اپ،
سيلاعان ەدىڭ سەن ماعان.
عۇمىرىڭ بولعاي ۇزىن-اق،
سەزىمنىڭ شامىن مەن جاعام.
ءۇزىپ اپ ءبىر تال شاشىڭدى،
سەن ماعان ەدىڭ سيلاعان.
قايتەيىن باقىر باسىمدى،
الەمگە مىنا-اۋ، سيماعان.
ءاليا ءبىر تال شاشىڭشى،
نەسىنە ماعان سيلاپ ەڭ؟ !
مەن سەنىڭ التىن باسىڭدى،
وزگەگە ماڭگى قيمار ەم.
كوزىڭنىڭ جاسى ءداريا،
جىلاساڭ اعار جاس ەكەن.
شاشىڭدى ءبىر تال ءاليا،
كورىمە بىرگە اكەتەم!!!
***
سەنسىز ماعان ءومىر جوق، ءاي، ءاليا.
ەسى اۋىسقان اقىندى ايا مىنا.
ءتىرىلتتىڭ عوي ءتاڭىرىم!.. كەۋدەمدەگى
ءولىپ قالعان سەزىمدى باياعىدا.
سەنسىز ماعان ءومىر جوق!..
شىدا سىنعا.
شەمەن جۇرەك شەر جۇتتى ىراسىندا.
ويلامايىن دەسەمدە سەنى، ءاليا،
كوز الدىمدا قوياسىڭ تۇراسىڭ دا.
سەنسىز ماعان ءومىر جوق!.. ەندى جانىم،
پاك بەينەڭدى كەۋدەمە قوندىرامىن.
قول ۇستاسىپ ومىردەن وتەيىكشى،
قوس ىشەگى سەكىلدى دومبىرانىڭ!!!
***
سوعادى جۇرەك ءبىر تىنباي،
قاشىرىپ باستان ۇيقىمدى-اي.
قۇلازىپ تۇرمىن ءاليا،
قاس ساقتىڭ كونە جۇرتىنداي.
سوعادى جۇرەك ساعاتتاي،
وياتىپ ءبىزدى تاڭ اتپاي.
يمەنىپ تۋعان يمەك اي،
ءيىلىپ تۇرعان ساداقتاي.
سوعادى جۇرەك توقتاماي،
ءاليا سەنى جوقتاپ-اي.
تەلمىردى شاڭىراعىمنان،
تولىقسىپ تۋعان اپپاق اي!
***
ەسىمدە سول كۇن،
بويىندا جولدىڭ،
ءوزىڭدى كۇتكەن،
جارىڭ با،
ول كىم؟!
ويسىراپ قالدى،
وتىرعان ورنىڭ.
كەتەتىن بولدىڭ،
قاي جەرگە قوندىڭ،
عايىپتىڭ قۇسى؟!
سىزدادى-اۋ، اتتەڭ،
جۇرەكتىڭ تۇسى.
تاعاتىڭ قاشىپ،
جەتۋگە اسىق...
وتىرسىڭ نەگە،
جابىرقاپ جاسىپ؟!
بولىپ ەم سەنى،
ءبىر كورىپ عاشىق.
كورۋگە تاعى،
بولسا ەكەن ءناسىپ.
و، قايران ارمان،
وپاسىز جالعان.
ونسىزدا جانعا،
جاراسىن سالعان.
ءجۇر ەكەن قايدا،
اپىراۋ، سول جان؟!
تۇراتىن جەرىن،
سۇراماي قالعام.
جارق ەتىپ تاعى،
جولىقشى الدان،
ءاليا، قارعام!!!
***
شىناشاقتاي ءاليا، اينالايىن.
اي ءجۇزىڭدى سامال بوپ ايمالايىن.
كوز جاسىڭدى كورسەتپە جانىم ماعان،
جۇرەگىڭنىڭ ىشىنە ار (قامايىن. )
ارمانىڭدى ايتارسىڭ ويىڭداعى،
ماسىل مۇڭدى قۋىپ شىق بويىڭداعى.
بىلەسىڭ بە، ءاليا، باتىر بولعان،
سەندە دە بار قايسارلىق قايىڭداعى.
بال شاعىڭدى باقىتتى اڭساتايىن،
بۇراپ ورگەن بۇرىمدى تارقاتايىن.
مەن تۇرعاندا وزىڭە ولە عاشىق،
جالعىزبىن- دەپ، ويلاما قالقاتايىم!
***
اجارى تاڭداي ءاليا،
جانارى شامداي ءاليا.
جۇزىڭە قاراي بەرەمىن،
قۇمارىم قانباي ءاليا.
سويلەسەڭ ءسوزىڭ اريا،
تۇڭعيىق كوزىڭ داريا.
ءوزىڭدى ءسۇيىپ قالدى عوي،
قىرىقتان اسقان كاريا.
تۇسىنە كورشى ءاليا،
سىرىمدى قىلام ءجاريا.
جالعاندا وتاسامىز دا،
بولامىز تاتۋ جان- ۇيا.
تۇسىنە كورشى ءاليا.
تۇسىمە ەنشى ءاليا!..
***
تاعى دا ۇيقىم كەلمەدى،
سىزداتىپ جۇرەك كەۋدەنى.
ۇمىتىپ كەتكەن شىعارسىڭ،
ءاليا، ءسىرا، سەن مەنى؟!
ۇمىتىپ كەتكەن شىعارسىڭ،
بۇرالىپ وسكەن شىنارسىڭ.
ءاليا مەنىڭ جانىمدى،
قيناۋعا نەگە قۇمارسىڭ؟!
كەلمەدى ۇيقىم تاعى دا،
جولىققان جانسىڭ باعىما.
ءوزىڭدى ءجۇرمىن جۇرەكتىڭ،
ەنگىزە الماي باعىنا.
تۇسىمدە كۇندە وبەمىن،
و، مەنىڭ ءتاتتى ولەڭىم.
تاعدىردىڭ سالعان تەزىنە،
قايتەيىن مەندە كونەمىن.
وڭىمدە قاشان وبەمىن،
وڭىمدە قاشان وبەمىن؟ !.
ولەڭىم!
2013-جىل. مامىر.
ءبىز ەكەۋمىز جۇپتاسىپ...
جولىمدى وڭعار ءبىر اللا!
جانار.
جولىمدى وڭعار ءبىر اللا.
جىرىمدى جەتكىز تۇرانعا!
ءجۇزىمدى بۇردىم قۇبىلاعا،
ماڭدايدى سۇيەپ قۇرانعا.
جۇرەكتەن اقتى بۇلاق بوپ،
جازىلماي جۇرگەن شىعارما.
كوكىرەگىم ساعان تۇراق دەپ،
شاقىردى مەنى ءبىر اللا!..
و، ءتاۋبا؟ !.
كىرەمىز جۇماق وتاۋعا.
جۇپ عاشىق،
...جۇپتاسىپ!
ءبىر تويىم بار تويلاناتىن ماڭگىلىك
نە توي ەدى، كۇتكەن تويى تولەشتىڭ،
ول تۋرالى بىلمەيدى وسى نەگە ەشكىم؟!
قاي توي ەدى، كۇتكەن تويى تولەشتىڭ،
دەپ وتىز جىل قابىرعاممەن كەڭەستىم.
نە توي ەدى، قاي توي ەدى كۇتكەنى؟!
بۇل ساۋالعا مەن قويايىن نۇكتەنى.
قازاعىم دا ەل بولادى ءبىر كۇنى،
دەگەن اسىل ارمان ەدى ىشتەگى!
اتتەڭ، ءوزى كورمەي كەتتى ول كۇندى،
و، كەزدەرى بولاتۇعىن ەل مۇڭلى.
ءسوزسىز مەنىڭ بولادى دەپ ءبىر تويىم،
تولەش اعا ءبارىمىزدى سەندىردى.
سەندىردى عوي ءبارىمىزدى، دالانى.
جينايمىن دەپ كەمپىر- كەشەك، بالانى.
ءدال سول كۇنى ىلىنەدى موسىعا،
الەمدەگى بار قازاقتىڭ قازانى.
ءار قازاندا ەت قالمايدى ءبىر اسىم،
كۇندەس جاندار ءىشى كۇيىپ جىلاسىن.
ال، بالالار سۇيىنشىلەپ... ءسۇيىنشى،
تولەش اعام ارۋاعىنان سۇراسىن.
كيەلى رۋح ءتۇسسىن سوسىن ءبىر اۋناپ،
نۇرعا بوگىپ، جىرعا بوگىپ بۇل اۋماق.
كوكىرەگىنەن تولەش اعام ۇشىرعان،
تىرنا جىرلار ماڭگى ۇشادى تىراۋلاپ.
كۇللى قازاق كۇتكەن تويدى تويلايدى،
ماڭگى باقي بۇل اۋماق!!!
***
كەرەكسىز ولەڭ كوپ مەندە،
بارمايتىن كەلەشەكتەرگە.
تىم ەرتە سولىپ قالاتىن،
قاۋىزىن جارماي كوكتەمدە،
گۇل سىندى.
كەرەكسىز ولەڭ كوپ مەندە.
كەرەكسىز ولەڭ وتە كوپ،
جاڭبىرداي جاۋعان توپەلەپ.
جانارسىز ادام سەكىلدى،
جۇرەتىن بىرەۋ جەتەلەپ.
كەرەكسىز ولەڭ وتە كوپ.
كەرەكسىز ولەڭ كوپ بىزدە،
تەكسىز بوپ كەتتى تەكتىڭدە.
قۇلاگەر ولەڭ تەك قانا،
يبراھيمگە جەتكىزگەن.
كەلەدى بىزگە جەتكىزبەي.
كەرەكسىز ولەڭ نەگە كوپ؟ !
وقىمايتۇعىن ەل ەلەپ.
شەلەكتەپ جاۋماي بۇلت-شابىت،
جاۋسا ەكەن شىركىن سەبەلەپ.
ءتابيعاتقا دا سو كەرەك،
جاميعاتقا دا سو كەرەك!
ادالبەك اقمادي ۇلى