ول قىتايدىڭ ۇلى كوسەمى ماۋ زىدۇڭنىڭ جەكە كۇزەتشىسى ءارى كومەكشىسى بولعان قازاق باتىرى. ول ءىسى اسكەري ستراتەگ جانە بارلاۋشى بولدى. بار عۇمىرى بوتەن ەلدە، جات جەردە بەيبارىستىڭ كۇنىن كەشكەن عاجايىپ تۇلعا. جازبا دەرەكتەردە قاسەن رۇستەم ۇلىنىڭ 1921 -جىلى قىتايدىڭ شينجاڭ ولكەسى، شاۋەشەك قالاسىنىڭ قاراقاباق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەنى ايتىلادى. تاعى ءبىر دەرەكتەردە گانسۋ ولكەسىنىڭ لين شيا وبلىسى دا حىجيا اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن دەلىنەدى. ارعى اتاسى ىبرايىم شىعىس قازاقستان وبلىسى ءۇرجار اۋدانىنىڭ كوكتۋما اۋىلىنان شىققان قازاق بولعان. وسىعان بايلانىستى بولار، قىتايداعى كوپ دەرەكتەردە ونىڭ ەسىمى قاسەن ىبىرايىم بولىپ جازىلادى. ىبىرايىم اقساقالدىڭ وتباسى شينجاڭ ولكەسىنە كوپ تۇراقتاي المايدى.
وتباسى قيىنشىلىقتان قۇتقارۋ ءۇشىن شينجاڭنان تارباعاتايعا، ودان ءارى شانشي ولكەسىنە جەتىپ، ءبىرجولاتا تۇراقتايدى. ء بىراق قازاق شاڭىراعى وندا دا ۇلكەن قيىندىقتىرعا تاپ بولادى. سودان امالسىز قاسەندى 6 جاسىندا بالاسى جوق قىتاي وتباسىنا بەرۋگە ءماجبۇر بولادى. بوتەن وتباسىندا دا قاسەندى جاقسى ءومىر كۇتىپ تۇرعان جوق ەدى. اۋىر ەڭبەك پەن قيىندىق كورىپ وسەدى.
12 جاسىندا ياعني 1932 -جىلى قىتايدىڭ قىزىل ارمياسىنا (حالىق-ازاتتىق ارمياسىنىڭ العاشقى كەزەڭى) قابىلدانادى.
ارميا قاتارىندا ءجۇرىپ بارلاۋشى، بايلانىسشى، ۆزۆود جانە روتا كومانديرى بولىپ قىزمەت ەتەدى. بارلاۋشى رەتىندە ەرلىك كورسەتىپ، كومپارتيا باسشىلارى تۇراتىن يانان بەكىنىسىنە شابۋىلدا كوزگە تۇسەدى. كورەي سوعىسىنا دا ارالاسقان دەرەكتەر بار.
ول - قىتاي قازاقتارى اراسىنان شىققان تۇڭعىش ارميا گەنەرالى جانە تانك اسكەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى.
قاسەننىڭ اسكەري مانسابى
قاسەن رۇستەم ۇلى 9 جاسىندا قىتايشا جاڭ جيانمين دەگەن ەسىمدى قابىلداعان بولاتىن. ول قىتايدىڭ قىزىل ارمياسىندا وسى ەسىممەن قىزمەت اتقاردى. قاسەننىڭ ەڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى - تاي يۋان قالاسىن گومينداندىقتاردان ازات ەتۋ وپەراتسياسىنا قاتىسۋى ەدى. باتىر جىگىتتىڭ كوزسىز ەرلىگى ەلەنەدى. وعان بايلانىسشى، ۆزۆود، روتا كومانديرى (1932-1937) سەكىلدى اسكەري مىندەتتەر جۇكتەلەدى.
تىپتەن، قاسەننىڭ سوعىستاعى بەلسەندى، سەنىمدى جاۋىنگەرلىك ەرىك-جىگەرىن باعالاعان باسشىلىق قىتاي كوممۋنيستەرىنىڭ كوسەمى ماۋ زىدۇڭنىڭ جەكە كۇزەتشىسى ءارى كومەكشىسى، تەلەگراف ءتارجىماشىسى (1937-1939) سياقتى اسا جاۋاپتى قىزمەتتەردى دە سەنىپ تاپسىرادى. ول سول ۋاقىتتارداعى پارتيا مەكتەپتەرىنەن جانە قىتايداعى بىرنەشە جوعارى اسكەري وقۋ ورىندارىنان ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى.
1949-1950-جىلدار تانك اسكەرىنىڭ نەگىزىن قالادى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى قۇرىلعان سوڭ (1949) اسكەري مانسابى دا كۇرت كوتەرىلىپ سالا بەردى. 1951 -جىلى پولكوۆنيك شەنىندە قىتايدىڭ تانك ارمياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە 1-تانك مەكتەبىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالادى. قىتاي اسكەرىندە زاماناۋي تانك بولىمشەلەرىن قۇرۋ جانە وقىتۋ ىسىنە جەتەكشىلىك ەتەدى.
1952 -جىلى تانك ارمياسىن باسقارادى. 1953 -جىلى مەملەكەتتىك اسكەري كوميتەتتەگى ساۋىتتى اۆتوماشينا ءبولىمىنىڭ (برونەتەحنيكا ءبولىمى) باستىعى بولادى. كورەي سوعىسىنا (1950-1953) قاتىسقان دەرەكتەر بار، وندا قىتايدىڭ «ەرىكتىلەر ارمياسى» قۇرامىندا تانك اسكەرىن قولداۋعا ۇلەس قوسقان.
1972- 1983 (نەمەسە 1985) جىلدارى قىتاي حالىق-ازات ەتۋ ارمياسىندا جوعارى اسكەري باسشىلىق قىزمەتتەردە جۇمىس ىستەيدى. ارميالىق پارتيا ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى، تانك اسكەرىنىڭ دامۋىنا جاۋاپتى لاۋازىمدار اتقارعان.
1983(نەمەسە 1985)-جىلى ارميا گەنەرالى دارەجەسىندە زەينەتكە شىعادى. وسىلايشا قاسەن رۇستەم ۇلىنىڭ ەسىمى قىتاي قازاقتارى اراسىنان شىققان تۇڭعىش ارميا گەنەرالى رەتىندە تاريحتا قالدى.
1982 -جىلى ءوزىنىڭ قازاق ەكەنىن، تۋعان اتى قاسەن رۇستەم ۇلى ەكەنىن رەسمي تۇردە راستاپ، تۋىستارىن ىزدەي باستايدى.
ونىسىن ءوزى ءومىر بويى قىزمەت ەتكەن ورتالىق بيلىككە اشىق مالىمدەپ، حالىققا جاريا ەتەدى. بۇل ەلدەگى قاھارلى ساياسي ناۋقاندار اياقتالىپ، قىتاي بيلىگىن رەفورماتور دىڭ شياۋپيڭ قولعا العان جىلىمىق كەزەڭ ەدى.
قاسەن رۇستەم ۇلى 1983 -جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسى قۇرىلۋىنىڭ 30 جىلدىق مەرەكەسىنە وراي ونىڭ ورتالىعى قۇلجا قالاسىنا كەلەدى. وسى جولى قازاقتار مەكەندەگەن وبلىستان تۋىستارىن ىزدەپ، كوپ سۇراۋ سالسا دا، تابا الماي كەتەدى.
تۋىس-تۋعانىن ىزدەۋ ماقساتىندا شينجاڭعا ودان كەيىن دە ارنايى اتباسىن بۇرىپ، بىرنەشە مارتە كەلىپ تۇرادى. اقىرى قاسەن گەنەرال ۇزاق جىل ساعىنىپ ىزدەگەن تۋىستارىن تەك 1992 -جىلى عانا تابادى. وسى جىلى قاسەن رۇستەم ۇلى ايەلى مەن بالالارىن ەرتىپ تۋعان جەرى تارباعاتايعا كەلىپ، ءىنىسى سىماق رۇستەم ۇلىمەن قاۋىشادى. بۇل توسىن جاعدايعا كۇمانمەن قاراعاندار دا بولعان سەكىلدى.
ءتىپتى رەسمي قىتاي بيلىگىنىڭ ءوزى بۇعان سەنىڭكىرەمەگەن ەكەن. سول ءۇشىن بيلىكتەگىلەر سىماق رۇستەم ۇلىنىڭ قانىن زەرتحانالىق تەكسەرۋدەن وتكىزەدى. اقىر سوڭىندا قاسەننىڭ راسىندا دا قازاق ەكەنى ءارى سىماقتىڭ تۋعان ءىنىسى ەكەنىنە كوزدەرى جەتەدى. قاسەن گەنەرالدىڭ ايەلى - مياۋزۋ ۇلتىنىڭ وكىلى. ەكەۋى ءبىر ۇل، ءۇش قىزى تاربيەلەپ ءوسىردى. 2006 -جىلى 85 جاسىندا پەكيندە ومىردەن ءوتتى.
قاسەن رۇستەم ۇلى ق ح ر پارلامەنتىنىڭ (حالىق وكىلدەرى جينالىسىنىڭ) 7-شاقىرىلىمىنىڭ مۇشەسى بولعان. «دەربەس ەركىندىك»، «ازاتتىق» جانە «1-تامىز» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. اسىلقان بەگەن ۇلى قىتايدا 1992 -جىلى «قاسەن گەنەرال» رومانىن جازدى.
دەرەككوز e-history.kz