ال شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەر ولارعا تۇراقتى قارجىلاندىرۋ مەن قولايلى جۇمىس جاعدايىن ۇسىنىپ جاتىر، دەپ حابارلايدى 24KZ.
حەللي فريەليح عىلىمي مانسابىن ا ق ش- تا جالعاستىرۋدى جوسپارلاعان. كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىندە تۇراقتى قىزمەتكە دە ورنىقتى. الايدا ەلدەگى ساياسي وزگەرىستەر مەن عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قاتىستى شەكتەۋلەر شەشىمىن وزگەرتۋگە ءماجبۇر ەتتى. عالىم وتباسىمەن فينلياندياعا كوشىپ، حەلسينكي ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىر. مۇندا وعان زەرتتەۋ جۇمىستارى ءۇشىن بەس جىلعا شامامەن 3 ميلليون دوللار كولەمىندە قارجى ءبولىندى.
حەللي فرёليح، حەلسينكي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى:
- مەن كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىندە جاقسى قىزمەتكە ەندى عانا قول جەتكىزگەن ەدىم. سوندىقتان ول جاقتان كەتۋىمنىڭ سەبەبىن كوپشىلىك تۇسىنە قويمادى. ارينە، بۇرىنعى ءومىرىمدى ساعىنامىن. ءبىراق العا قويعان ۇزاق مەرزىمدى ماقساتىما قول جەتكىزۋ ءۇشىن ا ق ش- تاعى جاعداي مۇمكىندىك بەرمەيدى. ءتىپتى مەن سياقتى زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن قولايسىز دەر ەدىم. كوشۋىمىزدىڭ سەبەبى دە وسى بولدى.
ا ق ش- تا عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءتارتىبى وزگەردى. كەيبىر گرانتتار توقتاتىلىپ، زەرتتەۋ باعىتتارىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيدى. ترامپتىڭ ەكىنشى پرەزيدەنتتىك مەرزىمى باستالعالى 177 ميلليارد دوللارعا دەيىنگى فەدەرالدىق گرانت قىسقارتىلىپ، كەيبىرەۋلەرى ۋاقىتشا توقتاتىلعان. مىسالى، ا ق ش ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ينستيتۋتتارى ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسىن زەرتتەۋگە ارنالعان 450 ميلليون دوللار قارجىلاندىرۋدان ايىرىلدى، ال NASA كەلىسىمشارتتارى 420 ميلليون دوللارعا قىسقارتىلدى.
ا ق ش- تىڭ مۇحيتتىق جانە اتموسفەرالىق زەرتتەۋلەر ۇلتتىق باسقارماسى قىزمەتكەرلەرىن جۇمىستان شىعارا باستاعان. سوندىقتان جەرگىلىكتى عالىمداردىڭ تورتتەن ءۇش بولىگى ەلدەن كەتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرا باستادى. امەريكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعى بۇل جاعداي ەلدىڭ عىلىمي الەۋەتىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن دەپ دابىل قاعادى.
توبين سميت، امەريكا ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى:
- ۇلتتىق عىلىمي قور سياقتى مەكەمەلەردىڭ بيۋدجەتىن ايتارلىقتاي قىسقارتۋ ۇسىنىلدى. ال زەرتتەۋدىڭ كەيبىر باعىتتارى بويىنشا گرانتتار ءبىر تۇندە-اق توقتاپ قالدى. عالىمداردىڭ شەتەلگە كەتۋى قازىردىڭ وزىندە ءجيى بايقالادى. بيىل ساۋىردە جاريالانعان ەسەپكە ساي، ا ق ش شتاتتارىنىڭ جارتىسىنان استامى حالىقارالىق باعدارلامالارداعى وزگەرىستەن ءبىراز عالىمدارىنان ايىرىلىپ قالدى. ال 2025 -جىلى فيزيكا سالاسىندا دوكتورلىق دارەجەسىن العان مامانداردىڭ ەلدەن كەتۋ كورسەتكىشى سوڭعى 30 جىلداعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى.
ال امەريكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026 -جىلدىڭ كۇزىندە ءىرى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى دوكتورانتۋرا باعدارلامالارىنا الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا - عا از ستۋدەنت قابىلداعان. ساراپشىلار مۇنىڭ سالدارى بولاشاق عالىمدار ءۇشىن اۋىر ءتيۋى مۇمكىن دەيدى.
حەللي فريەليح، حەلسينكي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى:
- عىلىممەن اينالىسۋ مۇمكىندىگىن شەكتەپ وتىر. بۇل بولاشاقتا عىلىممەن اينالىسام دەگەن ۇرپاقتىڭ شەشىمىنە دە اسەر ەتەدى. ارينە، ونىڭ ناقتى اسەرى كەيىنىرەك بايقالادى.
دەگەنمەن ا ق ش الەمدەگى جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. ەلدە قالعان زەرتتەۋشىلەر بالاما قارجى كوزدەرىن ىزدەپ، قولدان كەلگەنشە تىرىسىپ باعۋدا. الايدا ساراپشىلار عىلىمي باعدارلامالاردىڭ قىسقارۋى مەن بىلىكتى كادرلاردىڭ شەتەل اسۋى الداعى ون جىلدىقتا كەرى اسەرىن بەرەتىنىنە سەنىمدى. ايتۋىنشا، ەگەر بۇل ءۇردىس جالعاسا بەرسە، ا ق ش عىلىمى مەن ەكونوميكاسى ءۇشىن قيىندىقتار تۋاتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى عىلىمي زەرتتەۋلەر ەلدىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى.
24.kz