يران قازاقستاننىڭ ۇسىنىسىن قابىلداپ كەلىسەتىن بولسا، وسكەمەندەگى سوۆەت وداعى داۋىرىنەن قالعان ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا يادرولىق ماتەريال تاعى ساقتالۋى مۇمكىن.
1993 -جىلى وسكەمەندەگى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ ديرەكتورى ۆيتالي مەتتە قازاقستاندا جۇمىس ىستەگەن امەريكالىق ديپلومات ەندي ۆەبەرگە حابارلاسادى.
ديپلوماتتىڭ ايتۋىنشا، مەتتە ونداعان يادرولىق بومبا جاساۋعا جەتەتىن 600 كەلى بايىتىلعان ۋراندى ساتىپ الۋدى ۇسىنعان. مەتتە 1981 -جىلى سوۆەت وداعى اتوم سۇڭگۋىر قايىقتارى جوباسىن توقتاتقان سوڭ زاۋىتتا ەداۋىر ۋران قورى قالىپ قالعانىن ايتقان. ماسكەۋ بۇل ۋراندى ۇمىتىپ كەتسە كەرەك، كەيىن قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان سوڭ رەسەيدىڭ وسكەمەندەگى ۋرانعا زاڭدى تۇردە قاتىسى بولمادى.
1990-جىلداردىڭ باسىندا يران «بۇكىل ورتالىق ازيادان» سوۆەت زامانىنان قالعان يادرولىق ماتەريالداردى ىزدەي باستايدى. وسى تۇستا ۆەبەر مەتتەنىڭ ۇسىنىسىن بىردەن ۆاشينگتونعا جەتكىزگەن.
ال اق ءۇيدىڭ وكىلى قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا ۋراندى ا ق ش-قا اكەتۋ جايلى ايتقاندا ول قارسى بولماپتى. وسىدان سوڭ ۆەبەر مەن ا ق ش-تان ارنايى كەلگەن اتوم ساراپشىلارى وسكەمەندەگى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنا بارعان.
ۆەبەر زاۋىتقا بارعان ءساتىن سۋرەتتەگەندە: «قولىما مەتالل كەسىگىن ۇستاعان كەزدە كوزىم جايناپ كەتتى، سەبەبى بۇل ماتەريال بومبا جاساۋعا ارنالعانىن ءبىلدىم» دەگەن ەدى.
كەيىن ساراپتاما قورىتىندىسى مەتالدىڭ 90 پايىزى ۋران-235 ەكەنىن انىقتاپ، 1994 -جىلى قازان ايىندا امەريكالىق 31 تەحنيك پەن ساراپشى ۋراندى الىپ كەتۋ ءۇشىن وسكەمەنگە كەلەدى. وسىلايشا «ساپفير» قۇپيا وپەراتسياسى باستالادى. كوماندا ءبىر اي بويى 581 كەلى ۋراندى 448 مەتالل ىدىسقا سالىپ، قازاقستاننان اكەتۋگە دايىندايدى. وسكەمەندەگى زاۋىتتا تەگەرانعا جىبەرىلۋى كەرەك ۋراندار دا تابىلعان. بۇل ۋراندى يران الماق بولدى دەگەن كۇدىكتى راستاي تۇسكەن.
1994 -جىلعى 18- قاراشادا امەريكالىقتار يادرولىق ماتەريالدى جۇك تاسيتىن ءۇش ۇشاققا تيەپ، قازاقستاننان الىپ كەتكەن.
وسكەمەندەگى ۋراندى ا ق ش- قا جەتكىزگەن سوڭ تەننەسسيدەگى كەشەنگە ورنالاستىرعان. ۆاشينگتون قازاقستانعا بۇل ۋران ءۇشىن ونداعان ميلليون دوللار تولەنگەنى ايتىلادى، ءبىراق ناقتى تولەم سوماسى ءالى كۇنگە دەيىن رەسمي تۇردە اشىق جاريالانعان ەمەس. ال ۋراندى ا ق ش-قا ۇسىنعان ۆيتالي مەتتە 1994 -جىلى قازاندا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالعان.
دەرەككوز : «ازاتتىق» راديوسى