قايعىلى وقيعا 4 ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى، 2 ادام زارداپ شەكتى. قازىر اپاتتىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن تەرگەۋ جۇرگىزىلۋدە. وسى ورايدا، قازاقپارات اگەنتتىگى بۇعان دەيىن م ي-8 تىكۇشاقتارىنىڭ قاتىسۋىمەن بولعان اپاتتار حرونولوگياسىن جاسادى.
ءمالىم بولعانداي، كەشە اپاتتى جاعدايدا قونعان تىكۇشاق ساعات 10:40 تا «قازترانسويل» ا ق ءوتىنىشى بويىنشا اتىراۋدان ۇشىپ شىعىپ، ورالعا باعىت العان. بورتتا 6 ادام - 5 ەكيپاج مۇشەسى جانە «قازترانسويل» ا ق- نىڭ 1 وكىلى بولعان. توقتالا كەتەتىن دەرەك - بۇل تەحنيكا زاۋىتتان 2021-جىلى شىعارىلعان. تىكۇشاقتىڭ ۇشۋ مەرزىمى - 250 ساعات. بيىل 17- قاڭتاردا وعان اتىراۋ قالاسىندا مەرزىمدى تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتىلگەن. توتەنشە جاعدايلار مينيسترىلىگىنىڭ رەسمي وكىلى رۋسلان يمانقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، م ي-8-دە اقاۋ انىقتالماعان. ەندى 7 جىلدان كەيىن، ياعني 2030-جىلى اتالعان تەحنيكا العاشقى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتۋى ءتيىس بولاتىن.
م ي-8 تىكۇشاعى جايىندا نە بىلەمىز؟
جالپى، م ي-8 الەمدە جاپپاي شىعارىلىم سانى بويىنشا رەكورد ورناتقان تىكۇشاق. ونىڭ بۇگىنگە دەيىن بارلىق موديفيكاتسيالارداعى 17 مىڭ داناسى دايىندالعان. تەحنيكا الەمىنىڭ 50 گە جۋىق ەلىندە ازاماتتىق جانە اسكەري ماقساتتار ءۇشىن پايدالانىلادى.
تىكۇشاقتى جاپپاي شىعارۋ ءىسى 1965-جىلى قولعا الىندى. بۇل ورايدا اتالعان اۋە تەحنيكاسىنىڭ اۋەلدە تەك اسكەري ماقساتتا قولدانۋ ءۇشىن قۇراستىرىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون. دەگەنمەن ۋاقىت وتە ونىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرى جەتىلدىرىلىپ، ازاماتتىق باعىتتاعى تۇرلەرى دە وندىرىسكە قويىلدى. اتاپ ايتقاندا، كەشە ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندە اپاتقا ۇشىراعان م ي-8 ا ت م تىكۇشاعىنىڭ موديفيكاتسياسى ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارى مەن جۇك تاسىمالداۋعا ارنالعان. ونىڭ ءوندىرىسى 1991-جىلى باستالعان.
توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قاراستى «قازاۆياقۇتقارۋ» ا ق دەرەگىنە سايكەس، قولدانىستاعى م ي-8 ا ت م تىكۇشاقتارىندا 3 ەكيپاج مۇشەسىنە جانە 28 جولاۋشىعا ورىن قاراستىرىلعان. ونىڭ ەڭ جوعارعى جىلدامدىعى 250 ك م/ساعات، تولىق جانارماي باگىمەن 500 شاقىرىم قاشىقتىقتى ەڭسەرەدى. تەحنيكا 4 تونناعا دەيىنگى جۇكتەردى تاسىمالداۋعا قاۋقارلى.
«قازاۆياقۇتقارۋ» م ي-8 تىكۇشاقتارىن قانداي جۇمىستارعا جۇمىلدىردى؟
ت ج م رەسمي وكىلى رۋسلان يمانقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، «قازاۆياقۇتقارۋ» اۆياپاركىندە 31 تىكۇشاق بار (م ي-8 ت – 1، م ي-171 – 2، م ي-8 م ت ۆ – 1، م ي-8 ا م ت – 7، ە و-145 – 16، ن-145 – 2، ن-130 - 2). تەحنيكا تيەسىلى ۇيىمنىڭ اۆياتسيالىق جۇمىستاردى ورىنداۋعا ءتيىستى كۋالىگى مەن تىكۇشاققا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە جوندەۋ بويىنشا سەرتيفيكاتى بار.
قۇتقارۋ جۇمىستارىنا جۇمىلدىرىلاتىن تىكۇشاقتار ەلىمىزدىڭ 15 وڭىرىندە ورنالاسقان جانە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ كۇندەلىكتى كەزەكشىلىكتە تۇرادى.
«قازاۆياقۇتقارۋ» مالىمەتى بويىنشا م ي-8 ا ت م قاۋىپتى ايماقتارعا گۋمانيتارلىق جۇكتەردى، قۇتقارۋ جاساقتارىن جانە ارنايى تەحنيكانى جەتكىزۋ بويىنشا قىزمەتتەردى كورسەتەدى. سونىمەن قاتار، ولار الماتى قالاسى ماڭىنداعى سۋ تاسقىندارى مەن تاۋ بوكتەرى ايماقتارىن ارالاۋعا، اپاتقا ۇشىراعان بالىقشىلاردى قۇتقارۋعا جانە دالا مەن ورمان ورتتەرىن سوندىرۋگە جۇمىلدىرىلادى.
«قازاۆياقۇتقارۋ» تەحنيكالارى مەن ارنايى جاساقتارى بۇگىنگە دەيىن الماتى، باتىس جانە شىعىس قازاقستان، تۇركىستان وبلىستارىنداعى ءىرى سۋ تاسقىندارى كەزىندە ادامداردى سۋ باسقان جەرلەردەن ەۆاكۋاتسيالاپ، بىرنەشە مىڭ ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارىپ قالعان.
تىكۇشاقتار بىلتىر قوستاناي، شىعىس قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارىندا بولعان ءىرى تابيعي ورتتەردى ءسوندىرۋ ءۇشىن تارتىلعان. بۇدان باسقا، مينيسترلىكتىڭ اۋە كەمەلەرى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن بىلىكتى مەديتسينالىق مامانداردى جەتكىزۋ، ناۋقاستاردى شالعايداعى ەلدى مەكەندەردەن اۋداندىق، وبلىستىق، رەسپۋبليكالىق مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە تاسىمالداۋ بويىنشا رەيستەردى ورىندايدى.
توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى رۋسلان يمانقۇلوۆ جىل سايىن «قازاۆياقۇتقارۋ» ۇيىمىنىڭ اۆياتسيالىق پارك جاڭارىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
قازاقستاندا بۇعان دەيىن دە م ي-8 تىكۇشاقتارى بىرنەشە رەت اپاتقا ۇشىراعان
قازاقستاندا وسى ۋاقىتقا دەيىن م ي-8 تىكۇشاقتارى بىرنەشە رەت اپاتقا ۇشىراعان.
2008-جىلى 28- اقپاندا قىزىلوردا وبلىسىنداعى جالاعاش كەنتىندە م ي-8 تىكۇشاعى قۇلادى. اۋە كەمەسىنىڭ بورتىندا 3 ەكيپاج مۇشەسى مەن 15 جولاۋشى بولعان. اپات سالدارىنان 5 ادام - 2 ەكيپاج مۇشەسى مەن 3 جولاۋشى قازا تاپتى.
2009-جىلى 8- قىركۇيەكتە قازاقستاننىڭ ۇ ق ك شەكارا قىزمەتىنىڭ «وڭتۇستىك» وڭىرلىك باسقارماسىنىڭ «ارلان» بارلاۋ-ىزدەۋ توبىنىڭ م ي-8 تىكۇشاعى قازاق-وزبەك شەكاراسىنىڭ ماڭىنداعى وگەم شاتقالىندا اپاتقا ۇشىرادى. تىكۇشاقتا ەكيپاج قۇرامىن قوسا ەسەپتەگەندە 13 ادام بولعان. م ي-8 تىكۇشاعىنىڭ اپاتىنان 10 ادام قازا بولدى، قالعان ۇشەۋى اۋىر جارالانعان.
2010-جىلى 12- ناۋرىزدا شىعىس قازاقستان وبلىسىندا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ م ي-8 ت سانيتارلىق تىكۇشاعى اپاتقا ۇشىرادى. قۇتقارۋشىلار ءۇرجار اۋرۋحاناسىندا جاتقان 1 ناۋقاس پەن بىرنەشە بوسانعان ايەلدى ماقانشى اۋىلىنا جەتكىزۋ ءۇشىن باعىت العان. بورتتا جالپى سانى 8 ادام بولعان. ەكيپاج مۇشەلەرى مەن جولاۋشىلاردىڭ بارلىعى كوز جۇمدى.
2012-جىلى اتىراۋدا تاعى ءبىر م ي-8 اپاتتى جاعدايدا قوندى. ونىڭ بورتىنداعى بارلىق 6 ادام امان قالدى. ءبىراق اپات سەبەبى سول كۇيى انىقتالمادى.
2012-جىلى 29- قاراشادا الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىندا «ەۋرو-ازيا ەير» كومپانياسىنا تيەسىلى م ي-8 تىكۇشاعىنىڭ قالدىقتارى تابىلدى. تىكۇشاق اتاسۋ-الاشانكوۋ مۇناي قۇبىرى باعىتىندا ۇشىپ شىعىپ، 24- قاراشادا كوكتۇم-دوستىق اۋداندارىنىڭ اۋماعىندا جوعالىپ كەتكەن. بورتتاعى 8 ادامنىڭ بارلىعى قازا تاپتى. قايعىلى وقيعانىڭ سەبەبىن انىقتاۋعا 2 جىل ۋاقىت كەتتى. اپاتتى تەكسەرگەن كوميسسيا شەشىمىنە سايكەس، بۇل وقيعا تىكۇشاق كومانديرىنىڭ قاتەلىگىنەن بولعان.
2017-جىلى م ي-8 تىكۇشاعى اقتوبە وبلىسىندا دا اپاتقا ۇشىرادى. ونىڭ ىشىندە 4 ادام بولعان. ابىروي بولعاندا ول كەزدە ورتتاعى بارلىق ادام امان قالدى.
2019-جىلى 27- ناۋرىزدا قىزىلوردا وبلىسىنداعى جالاعاش اۋدانىنىڭ ماڭىندا قازاقستان اسكەري اۋە كۇشتەرىنە تيىسەلى م ي-8 تىكۇشاعى قۇلادى. اپات سالدارىنان 13 اسكەري قىزمەتشى قازا تاپقان. تەكسەرۋ قورىتىندىسىنا سايكەس، م ي-8 تەحنيكالىق اقاۋ كەسىرىنەن قۇلاعان. ماماندار زەرتتەۋى بويىنشا ول كەزدە ۇشۋ ايماعىنداعى مەتەوجاعداي تۇراقتى بولعان. ال ۇشقىش قاۋىپتى ءارى قيىن تاپسىرمالاردى ورىنداپ جۇرگەن كاسىبي مامان دەگەن ۇيعارىم شىعارىلدى.
كورشىلەس ەلدەردەگى م ي-8 تىكۇشاعى اپاتتارىنىڭ حرونولوگياسى
م ي-8 الەمگە سەنىمدى تىكۇشاق رەتىندە بەلگىلى بولعانىمەن، كەيىنگى بىرنەشە جىلدا بۇل تەحنيكاعا قاتىستى اپاتتار جيىلەگەن. ارينە، ولاردىڭ باسىم بولىگى تىكۇشاقتى شىعاراتىن كورشىلەس رەسەي ەلىندە بولدى.
رەسمي مالىمەت بويىنشا رەسەي فەدەراتسياسى اۋماعىندا 2018-2021-جىلدار ارالىعىندا 34 م ي-8 تىكۇشاعى قۇلاعان. سالدارىنان 45 تەن استام ازامات قازا تاۋىپ، 60 قا جۋىق ادام ءتۇرلى جاراقات العان.
ايتا كەتەيىك، اپاتقا ۇشىراعان اۋە تەحنيكالارىنىڭ بارلىعى ازاماتتىق ماقساتتار ءۇشىن پايدالانىلعان. تالداۋ كورسەتكەندەي، تىكۇشاقتاردىڭ كوبى وقۋ-جاتتىعۋ كەزىندە جانە قىزمەتكەرلەردى مۇناي بۇرعىلاۋ ورىندارىنا تاسىمالداۋ كەزىندە قۇلاعان، كەيىبىرى شۇعىل قونعان. بۇل جاعدايلاردىڭ سەبەبى رەتىندە تەحنيكالىق اقاۋلار، اۋا-رايىنىڭ قولايسىزدىعى مەن ۇشقىشتىڭ قاتەلىگى ەكەنى كورسەتىلگەن.
قىرعىز رەسپۋبلكاسىندا دا بىرنەشە مارتە ازاماتتىق ماقساتتاعى م ي-8 تىكۇشاقتارى اپاتقا ۇشىرادى. وسى ورايدا، ەڭ ءىرى 2 وقيعاعا توقتالساق.
2000-جىلى 15- ناۋرىزدا قىرعىزستاننىڭ كوكقيا ەلدى مەكەنىنەن 24 شاقىرىم جەردە «Air Kyrgyzstan» اۋەكومپانياسىنا تيەسىلى م ي-8 ت تىكۇشاعى قۇلادى. تەحنيكا تاۋلى جەرلەردە جەدەل مانيەۆر جاساۋ كەزىندە تومەنگە قۇلديلاعان. م ي-8 تاۋدىڭ ەتەگىنە قۇلاپ، ورتەنىپ كەتتى. بورتتا بولعان بارلىق 8 ادام وقيعا ورنىندا جان تاپسىردى.
2004-جىلى 15- ناۋرىزدا اڭشىلاردى تاۋلى جەرلەردەن ەۆاكۋاتسيالاۋعا جۇمىلدىرىلعان «دامەس» اۆياكومپانياسىنىڭ م ي-8 م ت ۆ تىكۇشاعى بىشكەكتەن 450 شاقىرىم جەردە اپاتتى جاعدايدا قوندى. بورتتا 20 جولاۋشى مەن 4 ەكيپاج مۇشەسى بولعان. تىكۇشاق كۇردەلى مەتەوجاعدايعا بايلانىستى تومەن بيىكتىكتە ۇشىپ كەلە جاتقان ساتتە جەرگە قۇلاعان. سالدارىنان 2 ادام قازا تاپتى.