ريددەردە «اباي جولىن» قىلقالاممەن ورنەكتەگەن 88 جاستاعى قارت تۇرادى
جاسى 88 گە كەلگەن قاريا ءومىرىنىڭ شيرەك عاسىرىن اباي الەمىنە ارناعان، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا كەڭەس بيلىگىنىڭ ارالاسۋى بارىنەن دە وداق قۇرامىنداعى المان ۇلتىنىڭ وكىلدەرىنە اۋىر تيگەنى بەلگىلى. ءبىرىنشى كەزەكتە ساياسي سەنىمسىز توپ رەتىندە سولار ىشكەرىگە جەر اۋدارىلعان بولاتىن. ءدال وسىنداي قۇقايدى يۋري قارتتىڭ وتباسى 1943 كوردى. ۋكراينانىڭ دونباسس وڭىرىنەن اياگوزگە اكەلىنىپ، ستالين كەڭشارىنا ورنىققاندا يۋري قارشاداي بالا ەدى. ەر جەتكەن سوڭ سەمەيدەن جوعارى ءبىلىم الادى.
بولاشاق پەداگوگتى اباي الەمى وسى كەزدە باۋراسا كەرەك. اياگوز قازاقتارىنان اقىننىڭ ناقىلدارىن ەستىپ وسكەن يۋري حاباروۆ سەمەيدەگى مۋزەيدە اقىن ومىرىنە تىكەلەي قاتىسى بار جادىگەرلەردى كورىپ، ءبىرجولا زەرتتەۋگە كىرىسەدى. وسى وي ونى م. اۋەزوۆتىڭ رومان-ەپوپەياسىن ءتۇپنۇسقادا وقۋعا دا يتەرمەلەگەن. سايىن ساحارادا جاتىپ-اق، المان ۇلتىنىڭ گەتەدەي اقىنىن اۋدارعانىن بىلگەندە ابايدىڭ عۇلامالىعىنا ءتانتى بولا تۇسەدى.
وقۋ بىتىرىسىمەن جولداما بويىنشا ريددەرگە كەلگەن يۋري كوپ وتپەي شاھاردىڭ ولكەتانۋ مۋزەيىن اشتى. وسى مۋزەيدە زەينەتكە شىققانشا باسشىلىق قىزمەت اتقارعان. جۇمىستان قولى قالت ەتكەندە اباي الەمىنە قالام تەربەيتىن. بۇل اۋەستىگىنىڭ كاسىبي ونەرگە اينالۋىنا سەمەيدە وقىپ ءجۇرىپ سۋرەتشىلەر ۇيرمەسىنە قاتىسقانى سەپ بولعان ەكەن.
88 جاستاعى قاريا قولىنان ءال كەتكەنگە دەيىن وسى ماشىعىن توقتاتپاق ەمەس. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىن ونىڭ مۇراعاتىندا اقىن ومىرىنەن سىر شەرتەتىن، مايلى بوياۋمەن جانە اكۆارەلمەن سالىنعان 100 دەن استام سۋرەت ساقتاۋلى تۇر. العاشقى 29 سۋرەتتى ءوزى قۇرعان مۋزەي ءار داناسىن 7000 تەڭگەدەن ساتىپ الىپ، جادىگەرلەر قاتارىنا ەنگىزىپتى. مۇراجايدىڭ قازىرگى ديرەكتورى گۇلنار باكىبايەۆا وسى سۋرەتتەردى الىپ اباي اۋدانى مەن سەمەي قالاسىندا كورمە وتكىزگەندەرىن ەسكە الدى.
«قاراۋىل جۇرتى دا، سەمەي قالاسىنداعى ارىپتەستەرىمىز دە يۋري حاباروۆتىڭ سۋرەتتەرىن جىلى قابىلدادى. ايگەرىمنىڭ كوزىن كورگەن قاراۋىلدىق قاريا يۋ. حاباروۆ سالعان ايگەرىمنىڭ ءتۇپنۇسقادان الشاق كەتپەگەنىن ايتىپ، تامسانعان بولاتىن»، - دەيدى ول.
مۇراجايداعى سۋرەتتەردى كورىپ م. اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىنا ساياحات جاساعانداي كۇي كەشتىك. اباي تاقىرىبىنا ادال سۋرەتشىنىڭ وزىمەن تىلدەسكىمىز كەلىپ، ۇيىنە ىزدەپ باردىق. كارىلىكتەن قاۋساپ وتىرعان قارت اباي الەمى جايلى اڭگىمە وربىگەندە كارى قىرانشا قومدانىپ شىعا كەلدى.
«ول زاماننان بىزگە جەتكەن فوتوسۋرەتتەر سيرەك قوي. ابايدىڭ ايگىلى پورترەتتەرى دە شىعا قويماعان كەز. العاشىندا ءوزىم سالعان بەينەلەر ويدان تۋىنداعاندىقتان، «وسى قالاي بولار ەكەن» دەگەن كۇدىك مازا بەرمەدى. سودان ءوزىم سالعان سۋرەتكە قاراپ الىپ، «اباي جولىنداعى» پورترەتتىك ماتىندەردى وقيمىن. ىستەپ جۇرگەنىم بەكەر ەمەس ەكەنىنە ءوزىمدى وسىلاي سەندىردىم. كەيىن بەلگىلى سۋرەتشىلەر ابايدىڭ بەينەسىن سومداي باستادى. وسى كەزدە «ءتۇپنۇسقادان» الشاق كەتپەگەنىمە كوزىم جەتتى دە تۇبەگەيلى اباي تاقىرىبىنا تۇراقتادىم. كەيدە م. اۋەزوۆ رومانىنان العان كەيىپكەرلەرىم اياگوزدەگى اۋىلداستارىما ۇقساپ كەتەتىن»، - دەيدى يۋ. حاباروۆ.
سۋرەتشى سالعان دۇنيەلەرى ىزدەۋسىز قالار دەپ ۋايىم شەكپەيتىنىن ايتادى.
«بۇل سۋرەتتەردى مەن اتىمدى شىعارىپ نەمەسە پايدا تابۋ ءۇشىن سالعان جوقپىن. تەك ءوزىم ءۇشىن سىزدىم. «اباي ايتقانداي، «ءوز ءسوزىم وزىمدىكى».
ءومىرىنىڭ جارتىسىن قازاقتىڭ باس اقىنىن بەينەلەۋگە ارناعان قاريا البومدارىن كەزەك-كەزەك قولىنا الىپ، ءار سۋرەتتى قالاي سالعانىن بايانداپ ات بەردى.
«اباي مەن گەتەنى بايلانىستىرعان قانداعى تەكتىلىك پەن دەگدارلىق شىعار. مۇنداي قاسيەت ەكى ۇلتتا دا بار. كەزىندە اباي گەتەگە تامسانىپ، ولەڭىن اۋدارسا، مەن ابايعا تامسانىپ ونىڭ ورتاسىن سۋرەت قىلىپ سىزدىم. ساياسات ءبىزدى ومىرگە وگەي ەتكەندە، قۇشاعىن اشقان قازاقتىڭ مەيىرمان كوڭىلىنە دەگەن ريزاشىلىقتان تۋدى بۇل ەڭبەكتەر. مەنى ادام ەتكەن، ءبىلىم بەرىپ، وسىرگەن قارت سەمەي مەن بالا-شاعىم قالعان اياگوزدى ساعىنعاندا البومداعى ءوزىم سالعان سۋرەتتەردى ءجيى اقتارامىن»، - دەيدى قاريا.