قوستانايدا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ 800 گە جۋىق بالاسى قازاق مەكتەپتەرىندە وقيدى
قازاقستاننىڭ باسقا وڭىرلەرىمەن سالىستىرعاندا قوستاناي وبلىسىندا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ سانى باسىم. 1926 -جىلعى ساناق بويىنشا قوستانايداعى 187776 ادامنىڭ نەبارى 11931 ى، ياعني 6,3 پايىزى عانا قازاقتار بولعان. قازىرگى ۋاقىتتا مۇنداعى قازاقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 38,3 پايىز بولسا، سلاۆيان ۇلتتارىنىڭ سانى 50 پايىزدان كوپ. ال قوستاناي قالاسىنداعى قازاقتاردىڭ ۇلەسى 50 پايىزعا ەندى جەتتى.
وبلىستا قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا ءالى دە كوپتەگەن جۇمىس اتقارۋ كەرەكتىگى سەزىلەدى. «قازاقستاننىڭ بولاشاعى قازاق تىلىندە» اتتى بۇل شارا وسى ماقساتتى العا قويدى.
باسقوسۋ بارىسىندا قوستاناي وبلىسى اكىمدىگى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى قازىمبەك جارماعامبەت ۇلى وسى ماسەلەگە توقتالدى.
«قازاق ءتىلى - وسىندا تۇرىپ جاتقان كۇللى حالىقتىڭ ءتىلى. كەشەگى ورىستاندىرۋ ساياساتى قازاق ءتىلىنىڭ دامىماي، تۇرالاپ قالۋىنا اسەر ەتپەي قويمادى. راس، سولتۇستىك وڭىردەگى اعايىنداردىڭ كوبى انا ءتىلىن ۇمىتا باستادى. وسىندايدا ەل ازاماتتارى جيىلىپ، ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە اياسىندا پىكىر الماسىپ، ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋگە كۇش جۇمساۋىمىز كەرەك. ش. شاياحمەتوۆ اتىنداعى تىلدەردى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ ءداستۇرلى كونفەرەنتسياسىنىڭ بەرەرى مول. سوڭعى جىلدارى وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋگە دەگەن قۇلشىنىسى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن، سلاۆيان حالقى وكىلدەرىنىڭ 800 گە جۋىق بالاسى قازاق مەكتەپتەرىندە وقىپ جاتىر، سونداي- اق، «ءتىل-دارىن» اتتى ورتالىعىمىز جۇمىس ىستەيدى»، - دەدى ول.
شارانىڭ قۇرمەتتى قوناعى، قوعام قايراتكەرى دوس كوشىم دە ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
«ءتىلىمىزدىڭ عىلىمعا، الەمدىك وركەنيەتتى مويىنداتۋىنا جاعداي جاساۋ ءوز قولىمىزدا. ستاتيستيكاعا سەنگەندى ۇناتپايمىن، ءبىراق سالىستىرمالى تۇردە قاراساق، قازاقستاندا الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى جونىنەن ەڭ تومەنى - قازاقتار. ءبىر جاعىنان، شالقامىزدان ءتۇسىپ جاتاتىن جايباسارلىعىمىز تاعى بار. ال باسقا ەلدە تۇرعان قازاقتاردى پىسىق دەر ەدىم. مەجەگە جەتەر تۇس بەلگىلى. وزىمىزدەن باستايىق. ورىستىلدىلەر وسى كەزگە دەيىن ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى ورىس ءتىلى دەپ تۇسىنەدى. بۇل 1989 -جىلعى «ءتىل تۋرالى» زاڭنىڭ ەكىنشى بابىندا بار بولاتىن. 1997 -جىلى بۇل باپ الىنىپ تاستالدى، سەبەبى ەكى ادام اراسىنداعى قاتىناس ءتىلى زاڭمەن بەكىتىلمەيدى، ول حالىقارالىق ەرەجە بويىنشا ادام قۇقىعىن بۇزادى. ال بۇلار سونى ايتىپ، ءالى كۇنگە دەيىن مالدانادى. ەلىمىزدە قارىم-قاتىناس ءتىلى ورىس ءتىلى دەگەندى جەلەۋ ەتىپ، شۋ شىعارۋعا، قوعامدىق پىكىر تۋدىرۋعا قۇمار. ءار 10-15 جىلدا ءتىلدىڭ دەموگرافيالىق جاعدايى وزگەرەدى، تىلدىك قاجەتتىلىك تۋادى. ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن 1989 -جىلى قابىلدانعان زاڭمەن وتىرمىز. 1997 -جىلى سونىڭ تەك قانا 1-2 -بابىن عانا اۋىستىردىق. سول كەزدەگى 40 پايىز قازاقتىڭ كورسەتكىشى قازىر 70 پايىزعا جەتتى. پرەزيدەنت الدىمىزعا اسۋ قويدى. الايدا، سولتۇستىك ايماقتىڭ ءحالىن كورگەن كەزدە ويلانىپ قالادى ەكەنسىڭ»، - دەدى دوس كوشىم.
قوستاناي وبلىسىنداعى 600 گە جۋىق مەكتەپتىڭ قازاق تىلىندەگىسى 150 دەن اسپايدى، ارالاس مەكتەپ سانى دا 140 تىڭ شاماسىندا.
قوستاناي وبلىسىنداعى 600 گە جۋىق مەكتەپتىڭ قازاق تىلىندەگىسى 150 دەن اسپايدى، ارالاس مەكتەپ سانى دا 140 تىڭ اينالاسى. جيىننان سوڭ دەنيسوۆ اۋدانىنىڭ تۇرعىنى، جيىرما جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى بار ۇستاز الەكسەي ساۆيچەۆتى سوزگە تارتتىق.
«قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ ءوز قولىمىزدا عوي. ءوزىم قازاقشا ەمىن-ەركىن سويلەيمىن. مەن تۇرىپ جاتقان يلينكا اۋىلىندا باسىم كوپشىلىگى ورىستار. مەنىڭشە، بولاشاعىمىزدى ويلاساق، قازاق ءتىلىن ۇيرەنەيىك. ەكى نەمەرەم بار. ەكەۋى دە مەكتەپتە وقيدى. ولارعا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىن ايتىپ وتىرامىن. ارينە، مۇنداعى ورىستاردىڭ كوپتىگىن تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ جىلدارىمەن، ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى ۇلى كوشپەن بايلانىستىرۋعا بولادى. ونىڭ ۇستىنە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءۇش وبلىسىمەن 1250 شاقىرىمعا سوزىلعان شەكاراسىن تاعى قوسىڭىز. بۇل فاكتورلار شەكارالاس اۋداندارداعى تۇرعىندارعا قاتتى اسەر ەتىپ وتىر»، - دەيدى ول.
قوستاناي وبلىسىندا وتكىزىلەتىن جىل سايىنعى كونفەرەنسيا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ، قالا بەردى، انا ءتىلىن بىلمەيتىن قازاقتاردىڭ تىلگە دەگەن ىنتا-جىگەرىن وياتىپ، تالپىنىستارىن ارتىرۋدى مىندەت تۇتادى. ءار اۋدان، قالادا وسى سيپاتتاعى شارالار ءوتۋ جوسپارلانعان.
باتىر جولاي ۇلى