قوستانايدا ەرتەدەن كەلە جاتقان وسى ءبىر قارا كوجەنى ىستەيتىن بيعانشا قارينا اجەي تۇرادى. بالكوندا كۇبى ىستاپ، كوجە اشىتاتىن 78 جاستاعى اجەيدىڭ ۇيىنە قازاقپارات ءتىلشىسى بارىپ قايتقان ەدى.
بيعانشا اپامىز قوستاناي قالاسىنا 2006 -جىلى كوشىپ كەلدى. ەنەسىنەن قالعان قارا كۇبىسى مەن قول ديىرمەنىن اۋىلعا تاستاماعان ول سول ۋاقىتتان بەرى كوجەسىن ۇزگەن ەمەس. باستاپقىدا: «قالالىق ۇيدە كۇبىنى قايتەسىڭ؟» - دەپ كۇلگەندەر دە بولىپتى. الايدا، بۇل كۇبى وتباسىنىڭ ىرىس-بەرەكەسىندەي بولىپ كەتكەن.
«1959 -جىلدىڭ مامىر ايىندا فازىلحان اتاڭمەن شاڭىراق كوتەردىك. كەلىن بولىپ تۇسكەننەن بەرى بيە ساۋىپ، كۇبى پىستىك. ەنەم 84 جاسىندا ومىردەن وزدى. ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىندە ماعان «وسى كۇبىنى قاڭسىتپا» دەگەن ەدى. سول اماناتى كۇنى بۇگىنگە دەيىن جادىمدا. اۋىلدا ۇزبەي بيە ساۋدىق. بالالار ەسەيىپ، قالاعا كەلدىك. سوندا دا ساۋاتىن بيە جوق بولسا دا، كۇبىمدى قۇرعاتقان ەمەسپىن. قىستا كوجە، جازدا قىمىز قۇيىلىپ تۇرادى»، - دەيدى بيعانشا قارا قىزى.
راسىمەن دە فازىلحان اتامىزدىڭ شاڭىراعىندا قارا كۇبىنىڭ قادىرى ەرەكشە. سىيىمدىلىعى 15 ليتردەن اساتىن كۇبى ماۋدانوۆتار وتباسىمەن بىرگە جاساسىپ كەلەدى. 61 جىل بويى پايدالانىلىپ كەلە جاتقان كۇبى فازىلحان اتامىز بەن بيعانشا اپامىزدىڭ ۇيلەنۋ تويىنا ارنالىپ جاسالعان ەكەن.
«بۇل كۇبى سەيىلحان بەكتەنوۆ ەسىمدى شەبەردىڭ قولىنان شىققان. شۇكىر، وسى جىلدار ىشىندە داستارحانىمىزدان اق ۇزىلمەي كەلە جاتىر. شاڭىراققا كەلىمدى- كەتىمدى كىسىنىڭ ءبارى دە كوجەدەن ءدام تاتىپ كەتەدى. ىستالعان كۇبىدەن شىققان ءونىمنىڭ پايداسى ۇشان- تەڭىز. اسىرەسە، اياعى اۋىر كەلىنشەكتەر كوبىرەك ىزدەپ جاتادى. اشارشىلىق زاماندا جۇرت ماساق تەرىپ، كەبەگىنەن كوجە، ۇنىنان بوتقا جاساپ ىشكەن عوي. «ءبىر كۇن ىشكەن قارا كوجەنىڭ قۋاتى ءۇش كۇنگە دەمەۋ» - دەگەن ءسوز بار ەمەس پە! كوجەنىڭ بار سىرى ونىڭ قۇرامىنداعى دارۋمەندەردە»، - دەيدى اپامىز.
شىنىندا وسى قارا كوجەنىڭ قۇرامىندا پايدالى ەلەمەنتتەر جەتىپ ارتىلادى. ماسەلەن، ە دارۋمەنى ادام اعزاسى ءۇشىن اسا قاجەتتى ەكەنىن ەسكەرسەك، ساۋىقتىراتىن قاسيەتىنىڭ دە دالەلى بار. سونداي- اق، ارپا مەن بيداي جانە كۇرىشتىڭ قۇرامىندا «ليزين» دەپ اتالاتىن امين- قىشقىلى كەزدەسەدى. بۇل تەرى تىعىزدىعىنىڭ تەگىستىگىن ساقتاۋعا، اسقازان- ىشەك جولدارىنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋعا، مي جۇمىسىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى. «ليزيننىڭ» ءبىرقاتار ۆيرۋستارعا قارسى كۇرەسە الاتىن كۇشى جانە بار.
بيعانشا اجەمىز كۇبىنى بالكوندا ىستايدى. توبىلعىنى قالا سىرتىنان بالاسى ابىلاي الدىرتادى. قىس ۋاقىتىندا كۇبىنىڭ ءىشىن ايىنا ءبىر- ەكى رەت ىستاپ الادى.
«سوندا كوجەنىڭ ءدامى ارتا تۇسەدى عوي. ەگەر قالاداعى ءار كەلىنشەك ۇزبەي وسى كوجەنى ىستەپ تۇرسا، ەش بالا دۇكەننىڭ نەشەتۇرلى حيميالىق قوسپالارمەن جاسالعان ءتاتتى سۋسىندارىن ىشپەي، ءشولىن كوجەمەن- اق قاندىرار ەدى. دەنساۋلىعى دا مىقتى بولىپ وسەدى. ءوزىم حيميكات قوسىلعان تاماقتار ساتىپ الۋعا قارسىمىن. بالالارىما ۇنەمى وسىنى ايتىپ وتىرامىن»، - دەپ ءبولىستى بيعانشا قارا قىزى.
«قازاقپارات» وقىرماندارىنا بيعانشا قارا قىزىنىڭ كوجەسىنىڭ جاسالۋ ءادىسىن ۇسىنادى:
10 ليتر سۋدى (ودان ازىراق تا الۋعا بولادى) قايناتىپ، وعان 1 كەسە ۇندى سۋعا شايقاپ، ءسۇزىپ قۇياسىز. 1,5 ليتر ءسۇت قۇيىپ، دامىنە قاراي تۇز سالىپ، ءبىر قايناتىپ الاسىز دا سۋىتىپ قوياسىز. وسىمەن كوجەڭىز ءازىر. ەندى سالقىنداعان سۋسىنعا اشىتقى قۇيىپ، 1-2 كۇن اشىتاسىز. ەگەر اشىتقى بولماسا، دۇكەننىڭ ايرانىمەن دە اشىتۋعا بولادى. ءبىر اشىتىپ العان سوڭ، وسى دايىن كوجەدەن 1,5 ليترداي اشىتقى قالدىرىپ، ۇستىنە كوجە دايىنداپ قۇيىپ وتىراسىز. وسىلايشا سۋسىن دايىن.
اۆتور: قاسقىرباي قويشىمانوۆ