اتقارعان ىستەرىنىڭ ءبارى بىردەي كوپشىلىككە بەلگىلى بولماعانىمەن، قاۋىمداستىق قۇرىلعالى مىڭداعان ادامنىڭ ومىرىنە ارا ءتۇسىپ، جەر شارىندا بەيبىت ءارى جارقىن ومىرگە باستار تالاي ىسكە ۇيىتقى بولدى.
ۇيىمنىڭ نەگىزى 1919 - جىلى 22 ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان 1- دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن قالانعان ەدى. ول كەزدە «ۇلتتار وداعى» دەگەن اتاۋمەن قۇرىلىپ، بەيبىت ءومىر ءۇشىن كۇرەسەتىن بولعان. الايدا ءوز ماقساتىنا جەتە الماعان ۇيىم 65 ميلليون ادام كوز جۇمعان 2- دۇنيەجۇزىلىك سوعىس وتىنىڭ تۇتانۋىنا جول بەرىپ قويدى. وعان قوسا بۇل سوعىستا الەم جۇرتشىلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن يادرولىق قارۋ قولدانىلدى.
وسىدان كەيىن 1945 - جىلى سان- فرانسيسكودا 50 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى كەڭەسىپ، جاڭا ەرەجەگە باعىناتىن جاڭا «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن» قۇرادى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ الدىنا قويعان نەگىزگى ءتورت ماقساتى بار. ولار - بولاشاقتا سوعىس وتىن تۇتاندىرماي ۇلتتار دوستىعىن نىعايتۋ، ادامزات قۇقىعىن قورعاۋ، حالىقارالىق ادىلەتتى سوت ورناتۋ جانە وسى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن ۇلتتاردىڭ بىرلەسىپ ارەكەت ەتەتىن ورتالىعىنا اينالۋ. ۇيىمنىڭ باس اسسامبلەياسىندا الەمنىڭ تۇپكىر- تۇپكىرىنەن كەلگەن زيالى قاۋىم ادامزات تاعدىرىنا قاتىستى شەشىمدەر قابىلدايدى. ال مۇنداي اسسامبلەيا بيىل 70-مارتە ۇيىمداستىرىلماق. ۇيىم ءوز اتقارعان ىستەرى ءۇشىن ماقتانادى.
پان گي مۋن، بۇۇ باس حاتشىسى:
- ءبىز بيىل ۇيىمنىڭ مەرەيلى 70 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ ءۇشىن جينالامىز. الەم ەلدەرى مەن ۇيىمدارىنىڭ كوشباسشىلارى تاعى دا جاھاندىق جىلىنۋ مەن حالىق تۇرمىسىنىڭ تومەندەۋىن توقتاتۋ ماسەلەسىن قاراستىراتىن بولادى. ءبىز مەرەيلى 2015-جىلدى ناتيجەلى بولسا ەكەن دەيمىز. بارلىعىمىز بىرىگە ادامزات بالاسى مەن جاھان ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتەمىز.
ۇيىم ءوز ءىسىن ارنايى مەكەمەلەر مەن قورلار ارقىلى جۇزەگە اسىرادى. ولاردىڭ قاتارىندا يۋنيسەف، يۋنەسكو، دامۋ جوسپارى، بوسقىندار ءىسى جونىندەگى اگەنتتىك، الەمدىك ازىق- تۇلىك جوسپارى، جانە بىتىمگەرلىك كۇشتەرى بار. ال الەمدەگى بەيبىتشىلىككە قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جاۋاپ بەرەدى. بۇل كەڭەسكە الەمنىڭ ۆەتو قۇقىعى بار بەس مەملەكەت مۇشە جانە بۇل ەلدەر ءبىر- بىرىنە قارسى قارۋ باعىتتاي المايدى. قازىردە ول جىلىنا 40 ميلليارد دوللار قارجى جۇمسايدى. بۇل قاۋىمداستىق قۇرىلعان كەزدەگى قارجى قورىنان 2000 ەسەگە ارتىق.
ۇيىم قورىنا وعان مۇشە 193 ەل قارجى سالىپ وتىرۋعا مىندەتتى. قارجى كولەمى باس اسسامبلەيادا بەكىتىلگەن ەرەجە بويىنشا مەلەكەتتىڭ ىشكى تابىسى مەن حالىق سانىنا بايلانىستى بەكىتىلەدى. ءبىراق ەل بيۋدجەتىنىڭ 22 پايىزىنان اسپاۋى ءتيىس. بۇگىندە الەمنىڭ 200 ەلىنىڭ 193 وسى ۇيىمعا مۇشە. قالعان مەملەكەتتەر قاۋىمداستىق مۇشەلەرىنەن قولداۋ تاپپاعان نەمەسە مۇشەلىككە كىرۋگە قۇزىرەتتىلىگى سايكەس كەلمەيدى. ولاردىڭ ءارقايسىسى الەم ەلدەرى ەنگەن ۇيىم مۇشەلىگىنە ءوتىپ وزگە ەلدەرمەن يىق تىرەسە جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلۋدا.
بىرىكەن ۇلتتار ۇيىمى ليۆياعا اۋەدەن سوققى جاساۋعا رۇقسات بەرگەننەن كەيىن قاتاڭ سىنعا الىنىپ جاڭا رەفورما جاساۋ كەرەكتىگى ءجيى ايتىلا باستادى. الايدا بۇعان قاراماستان، ولار قانشاما ادامنىڭ ومىرىنە اراشا ءتۇسىپ، قانشاما كەلىسپەۋشىلىكتەردى شەشكەنى ايان. ۇيىمىنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى داگ حاممارشيلد ايتقانداي، بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى - ادامزاتقا جۇماق سىيلاۋشى ەمەس، توزاقتان قۇتقارۋشى ۇيىم.