اتاۋلى كۇندەر
حالىقارالىق زياتكەرلىك مەنشىك كۇنى
1970 -جىلدىڭ 26-ءساۋىرى كۇنى دۇنيەجۇزىلىك زياتكەرلىك مەنشىك ۇيىمىنىڭ (د ز م ۇ) كونۆەنتسياسى كۇشىنە ەندى. 2000 -جىلى قىركۇيەك ايىندا د ز م ۇ- عا مۇشە- ەلدەر بۇل كۇندى حالىقارالىق زياتكەرلىك مەنشىك كۇنى رەتىندە جاريالادى. بۇل - ءبىلىمنىڭ بارلىق سالاسىنداعى ونەرتاپقىش جانە شىعارماشىل ادامداردىڭ مەرەكەسى.
رادياتسيالىق اپات قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى
1986 -جىلى 26-ساۋىردە چەرنوبىل اتوم ەلەكتر ستانساسىندا اپات بولدى. چاەس اتومدىق رەاكتورى تولىعىمەن ءبۇلىنىپ، قورشاعان ورتاعا راديواكتيۆتى زاتتار تارادى. رادياتسيا ۋكراينا مەن رەسەي، بەلارۋس مەملەكەتى مەن ەۋروپانىڭ ءبىرقاتار ەلدەرىنە تاراپ كەتتى. اپات ورنىنان 30 شاقىرىم قاشىقتىق تۇگەلدەي ۋلاندى. 2003 -جىلى وتكەن ت م د سامميتىندە ۋكراينا پرەزيدەنتى لەونيد كۋچما ت م د ەلدەرىنە 26 ءساۋىردى حالىقارالىق رادياتسيالىق اپاتتار قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى دەپ جاريالاۋ جونىندە ۇسىنىس تاستادى. وتكەن جىلدار ىشىندە اپاتتىڭ جويقىن سالدارىن ەڭسەرۋ ءۇشىن كوپ كۇش- جىگەر جۇمسالدى. اپات سالدارىن جويۋعا قازاقستاننان 30 مىڭ ادام قاتىستى. قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ شامامەن 6 مىڭعا جۋىعىنىڭ كوزى ءتىرى.
ەستە قالار وقيعالار
1994 -جىلى قازاقستان مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىندا قازاقستان- قىتاي شەكاراسى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
1995 -جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءبىرىنشى رەت «التىن القا» بەلگىسىن تابىس ەتتى. وردەن ستاتۋسىنا يە «التىن القا» بەلگىسى 1993 -جىلى بەكىتىلگەن. كوپبالالى انالارعا بەرىلەدى.
1996 -جىلى قازاقستان، قىرعىزستان، قىتاي، رەسەي جانە تاجىكستان مەملەكەتتەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرى شانحاي كەلىسىمىنە قول قويدى.
2000 -جىلى الماتىدا داۋوس اياسىنداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق سامميت اشىلدى. باسقوسۋعا الەمنىڭ 37 ەلىنەن 500 دەي ساياسي باسشى، جەتەكشى بيزنەسمەندەر مەن حالىقارالىق ساراپشىلار قاتىستى. فورۋمدا قازاقستان، گرۋزيا، قىرعىزستان پرەزيدەنتتەرى، ازەربايجاننىڭ پرەمەر- ءمينيسترى ءسوز سويلەدى.
2002 -جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ №853 جارلىعىمەن «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلدى.
2009 -جىلى الماتىدا چەرنوبىل اتوم ەلەكتر ستانتسياسىنداعى اپات قالدىقتارىن جويعان قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەرگە ارنالعان گرانيتتەن جاسالعان ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى.
2010 -جىلى امماندا استانادا يوردانيانىڭ ساۋدا دامىتۋ ورتالىعىن اشۋ تۋرالى قۇجاتتارعا قول قويۋ ءراسىمى ءوتتى. ورتالىقتى اشۋ تۋرالى شەشىم ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ءارى قاراي تەرەڭدەتۋ جانە ەكونوميكالىق- ساۋدا قاتىناستارىن نىعايتۋ ماقساتىندا قابىلدانعان بولاتىن.
2013 -جىلى نيۋ- يوركتە قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن گۆينەيا- بيساۋ رەسپۋبليكاسىنىڭ ب ۇ ۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلدەرى دەڭگەيىندە بىرلەسكەن كومميۋنيكەگە قول قويۋ ارقىلى ەكى ەل اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتىلدى.
2015 -جىلى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى ءوتتى. سايلاۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆ جەڭىسكە جەتتى.
2015 -جىلدىڭ اقپان ايىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ، ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنا جۇگىندى. وتىنىشتە «الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا كۇردەلى حالىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ الدىندا جالپىۇلتتىق باستاما ارقىلى سايلاۋدى وتكىزۋ - ۋاقىت تالابى» ەكەندىگى ايتىلعان.
2016 -جىلى تومەنگى ساكسونيادا قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى كونسۋلدىعى اشىلدى. قۇرمەتتى كونسۋل لاۋازىمىنا گەرمانيانىڭ الدىڭعى قاتارلى كاسىپكەرلەرىنىڭ ءبىرى گيۋنتەر پاپەنبۋرگ تاعايىندالدى.
2016 -جىلى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» XXIV سەسسياسى اياسىندا «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسى قابىلداندى. پاتريوتتىق اكتىدە حالقىمىز قالىپتاستىرعان جالپى ۇلتتىق نەگىزگى قۇندىلىقتار مەن مەملەكەت، قوعام، ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ دىلدىك وزەگى - قازاقستاننىڭ تاعدىرى، دامۋى مەن وركەندەۋى بەكىتىلگەن.
2017 -جىلى الماتىداعى چايكوۆسكي اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجدىڭ ۇلكەن كونتسەرت زالىنا كسرو حالىق ءارتىسى، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ەرمەك سەركەبايەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. مۇنداي باستامانى كوللەدج ديرەكتورى ءبىرجان حاسانعاليەۆ كوتەرگەن بولاتىن.
2017 -جىلى قازاقستان اقوردادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. وتىرىستا ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ماقسات- مىندەتتەرى بەلگىلەنىپ، ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ايتىلعان باعىتتاردى ىسكە اسىرۋ جايى ءسوز بولدى.
2017 -جىلى اقوردادا قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ، ءار قاراي ەلدىڭ العا باعىتتايتىن مادەني- گۋمانيتارلىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۇرىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتتى. وتىرىس بارىسىندا ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرى، ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: قوعامدىق رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ۇسىنىلعان باعىتتاردى جۇزەگە اسىرۋ جولدارى تالقىلاندى.
2019 -جىلى شەرەمەتيەۆو حالىقارالىق اۋەجايىنان بايقوڭىر عارىش ايلاعىنا ان-124-100 ۇشاعىمەن «سپەكتر- رگ» عارىش استروفيزيكالىق وبسەرۆاتورياسى جەتكىزىلدى.