اتىلعان 2,5 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ سۇيەگىن قوينىنا باسقان - الباستى ساي
جەرگىلىكتى تۇرعىندار بولسا مەموريال اۋماعىنداعى تەرەڭ ساي - «الباستى سايدا» سولاردى اتۋ جازاسى جۇزەگە اسىرىلعانىن ايتادى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
مۇنداعى تۇرعىنداردىڭ سوزىنشە، جازالاۋ ورنى - «الباستى ساي» كوپ جىلدار بويى سىرىن جاسىرىپ كەلدى. اتىنان ادام شوشيتىن بۇل سايدىڭ استارىندا تالاي قۇپيانىڭ جاتقانى بەلگىلى بولدى. تاريحشىلار بۇل اتاۋدىڭ رەپرەسسيا جىلدارىنا دەيىن دە بولعانىن ايتادى. قامىس باسقان، باتپاقتى القاپتا قوقان حاندىعى كەزىندە قارسىلىق كورسەتكەن قازاقتاردى وسى «الباستى سايدا» ءولتىرۋ جۇزەگە اسقان ەكەن.
كەيىننەن ن ك ۆ د- نىڭ باستىعى ن. ي. ەجوۆتىڭ ايگىلى №00447 «وپەراتيۆتى» بۇيرىعى نەگىزىندە جازالانعانداردىڭ دا قانى وسى سايدا توگىلگەن. دەرەكتەرگە قاراعاندا، ستاليننىڭ 1932 -جىلعى شىلدەدەگى بۇيرىعى بويىنشا، ن ك ۆ د انتيكەڭەستىك ازاماتتاردىڭ كوزىن ءتورت ايدىڭ ىشىندە تولىق جويىپ ءبىتۋى كەرەك بولعان. وسى بۇيرىقتىڭ نەگىزىندە وڭتۇستىكتە I كەزەڭدە - 1711 ادام، II كەزەڭدە 1311 ادام اتىلعان. 12 مىڭعا جۋىعى سەگىز جىلدان 12 جىلعا دەيىن سوتتالدى. اتۋ جازاسىنا كەسىلگەندەردىڭ بارلىعى دا بۇرىنعى «الباستى ساي»، قازىرگى «قاسىرەتتە» جاتىر.
1928 -جىلدىڭ ورتاسىنان الاش قوزعالىسىنا قاتىسقان قايراتكەرلەر تۇتقىندالىپ، ولارعا ءتۇرلى سىلتاۋمەن ايىپ تاعىلدى. قازاقتىڭ قايماعى بولعان ارىستار ءتۇرلى مەرزىمگە قامالىپ، اتۋ جازاسىنا كەسىلدى. ارالارىندا يتجەككەنگە جەر اۋدارىپ كەتكەندەرى دە بار. سول قاندى دا قاسىرەتتى زۇلمات جىلدارى شىم شاھارداعى «الباستى سايعا» رەپرەسسيانىڭ قاندى شەڭگەلىنە ىلىنگەن بوزداقتاردى اتىپ، ءبىر شۇڭقىرعا كومگەن دەسەدى.
اراسىندا كومۋسىز قالىپ، ءيت-قۇسقا جەم بولعانى دا كەزدەسكەن. جەندەتتىڭ وعىنان اۋىر جارالانىپ، شالاجانسار كۇيىندە ءومىر مەن ءولىمنىڭ اراسىندا قالعانداردىڭ داۋىستارىن ەستىگەندەردىڭ شاراسىزدىقتىڭ كۇيىن كەشكەنى ءمالىم. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنشا، ءتان جاراقاتىنان جانى قينالعانداردىڭ داۋىسى اينالاعا ەستىلگەن. جەرگىلىكتى جۇرتشىلىق سوندىقتان بۇل مەكەنگە «الباستى ساي» دەپ ات قويادى.
«بالا كەزىمىزدە اتالارىمىز «بۇل ماڭنان تۇندەلەتىپ مىلتىقتىڭ داۋىسى ەستىلەتىن. كەيدە تاپانشانىڭ داۋىسى ەستىلەتىن» دەيتىن. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن ول ساي قورقىنىشتى كورىنەتىن. بارۋعا قورقاتىنبىز. 10-13 جاسار اعالارىمىز كۇندىز «الباستى سايعا» بارىپ كەلىپ، كوزىمەن كورگەندەرىن سىبىرلاپ ايتاتىن. جەر تامدارعا جازالانعانداردى اپارىپ، ءبىرىنىڭ ۇستىنە ءبىرىن قالاپ كىرەر جەرىن جاۋىپ، كومىپ كەتەتىن» دەپ سىبىرلاي سويلەيتىن.
ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدەگى «الباستى سايداعى» بار ۇيلەر، كەپەلەر، جەر تامدار قازىر جوق. قۇلاعان، قيراعان. قازىر 2-3 شاقىرىمداي جەردى الىپ تۇرعان «الباستى ساي» الابى قامقورلىقتى قاجەت ەتەدى»، - دەيدى اقساقال ولمەسحان جانىبەك ۇلى.
قازىر جانتۇرشىگەرلىك وقيعالاردى ەستىپ وسكەن الدىڭعى بۋىن اتالاردىڭ قاتارى سيرەگەن. بىلەتىندەرى «الباستى سايدا» تەرەڭ سايدى جاعالاي كيىز ءۇي تىگىپ، قونىستانعان شاعىن اۋىل بولعان دەسەدى. تۇرعىندار كەيىن «قايتپاس» ەلدى مەكەنىنە كوشە باستاعان. ال تەرەڭ سايعا مال جايىپ، وتىن جيناۋعا بارعاندار «الباستى كوردىك، شايتان كوردىك» دەپ، ۇيلەرىنە ۇرەيلەنىپ كەلەدى ەكەن. قورقىنىشتى اڭگىمەلەردەن سوڭ جۇرت ول جاققا بارۋعا قورقاتىن بولعان.
ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ءجايت، تۇرعىندار شىمكەنتتىڭ تۇتاس ءبىر بولىگىن الىپ جاتقان «قايتپاس» ەلدىمەكەنىنىڭ اتاۋىن دا سول قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىمەن بايلانىستىرادى. زۇلمات جىلدارىندا ايداۋعا سالىپ، اكەتىپ بارا جاتقان ادامداردى «قايتپاسقا كەتىپ بارادى» دەپ ايتقان دەسەدى. ويتكەنى اكەتىلگەن جاندار قايتا ورالماي، تەك مىلتىعىن يىعىنا سالعان جەندەتتەر عانا كەرى قايتقان ەكەن. الايدا ولمەسحان اقساقال «الباستى ساي»، «تەرەڭ ساي» اتاۋلارىنىڭ «قايتپاس» اتاۋىنا ەشقانداي قاتىسى جوقتىعىن ايتادى. ول مۇنى ارتەلدىڭ قۇرىلۋىمەن ءتۇسىندىردى.
«بۇل جەردە «جاساسىن» دەپ اتالعان ارتەل بولدى. ول دەگەنىمىز ۇجىمعا دەيىنگى ەڭبەك بىرلەستىگى ەدى. كەيىننەن ارنايى ۋاكىلدەر كەلىپ، بۇل جەردىڭ حالقىن ناعىز ەڭبەكسۇيگىش قايتپاس، قايسار ازاماتتارعا تەڭەگەن. ءسويتىپ، حالىقتى ۇجىمعا بىرىكتىرىپ، «جاساسىن» دەگەن ارتەلدىڭ اتاۋىن «قايتپاس» دەپ وزگەرتەدى. اتالعان ۇسىنىستى سول كەزدەگى حالىق تا قولداعان»، - دەيدى ولمەسحان قاريا.
بۇگىندە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جىلدارى جازىقسىز اتىلعانداردىڭ قورىمىنىڭ ورنى بوس تۇر. بۇل جەردەن قالا باسشىلىعى نىسان سالۋ ءىسىن توقتاتقان. تەك ءار جىلى 31 -مامىر كۇنى رەپرەسسيا جىلدارىنىڭ قۇرباندارىن ەسكە الىپ، قۇران باعىشتالادى.