جاڭا باعدارلاما حالىققا نە بەردى - «نۇرلى جەرگە» - 1 جىل
ارينە، جەر بولماسا، «نۇرلى جەر» بولا ما؟ جاڭا باعدارلامادا جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ ماسەلەسى دە ەسكەرىلدى. ءتىپتى، ارزان كوتتەدجدەر سالىنا باستادى. ونى «نۇرلى جەردىڭ» باستى «فيشكاسى» دەۋگە بولادى. دەگەنمەن، ءبىر جىلدىڭ ىشىندە قانداي شارۋالار اتقارىلدى؟ باسپانالى بولعاندار كوپ پە؟ قازاقپارات ءتىلشىسى «نۇرلى جەردىڭ» ءاربىر باعىتىنا جەكە- جەكە توقتالعاندى ءجون كوردى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاپ وتىر ما؟
ءسوز جوق، بۇگىندە حالىقتىڭ باسىم بولىگى تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسىن تاڭدايدى. ونى سالىمشىلار جيناعان اقشادان انىق بايقاۋعا بولادى. بيىل تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە سالىمداردىڭ جالپى كولەمى جارتى تريلليونعا، ناقتى ايتساق، 489 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. ال كەلىسىمدەردىڭ سانى 1 ميلليون 83 دانانى قۇراپ وتىر. ارينە، ءبىر ادامنىڭ بىرنەشە ەسەپشوتتى اشا الاتىنىن ەسكەرسەك، سالىمشىلاردىڭ سانى ميلليونعا ءالى جەتە قويعان جوق. دەگەنمەن، «نۇرلى جەردىڭ» ءدال وسى باعىتى حالىق اراسىندا جوعارى سۇرانىسقا يە. سەبەبى اقشانى ۋاقىتىندا سالىپ وتىرسا، ءۇش جىلدان كەيىن ارزان باعاعا پاتەر الۋعا مۇمكىندىك بار. نەسيەنىڭ پايىزدىق مولشەرلەمەسى دە تومەن. الايدا سالىمشىلار كوپ بولعان سايىن باسەكە دە قىزا تۇسەدى. ماسەلەن، پاتەر باعاسىنىڭ 30 پايىزىن جيناپ، كونكۋرسقا قاتىسساڭ دا، 50 پايىز جيناعاندار ءوتىپ كەتەدى. سول سياقتى ءۇيدىڭ جارتىسىن تولەۋگە دايىن تۇراتىنداردىڭ الدىن تولىق سوماسى بار ادامدار وراپ كەتەدى. وعان قوسا، وسى ساناتتاعى پاتەرلەردىڭ سانى شەكتەۋلى.
جەرگىلىكتى بيلىك جىل سايىن رەسپۋبليكا بويىنشا 15 مىڭ پاتەردى سالىپ وتىرۋعا ۋادە بەرىپ وتىر. دەگەنمەن، اكىمدىكتەر دە، تۇرعىن ءۇي جيناق بانكى دە اتالعان مەجەگە جەتە الماي كەلەدى. «اعىمداعى جىلدا ءبىز 145 ءۇيدى قابىلدادىق. 145 ءۇي ول - 8672 پاتەر. وسى ۋاقىتقا دەيىن 4000 پاتەردىڭ ءبارى سالىمشىلارعا تاراتىلدى. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا تاعى 52 ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى دەگەن جوسپار بار. ول تاعى 4879 پاتەر. وكىنىشكە قاراي، ءبىز سونىڭ بارلىعىن جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاراتىپ ۇلگەرمەيمىز. سەبەبى پاتەرلەردىڭ قۇجاتتارىن ازىرلەپ، كەلىسىمدەردى راسىمدەۋ كەرەك. سالىمشىلار ءاربىر پاتەردى قابىلداۋى ءتيىس. وعان ءبىراز ۋاقىت كەتەدى»، - دەيدى «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ا ق باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆا.
جيناق جۇيەسىنىڭ ءبىر كەمشىن تۇسى بار
بۇگىندە تۇرعىن- ءۇي جيناق جۇيەسى ارقىلى سالىناتىن كەيبىر نىساندار كەش تاپسىرىلادى. سونىڭ سالدارىنان كونكۋرستان وتكەن سالىمشىلار پاتەر جالداپ، شىعىن شىعارۋعا ءماجبۇر. ماسەلەن، استاناداعى «جاعالاۋ» تۇرعىن ءۇي كەشەنىن پايدالانۋعا بەرۋ مەرزىمى ءبىر جىلعا سوزىلدى. بۇعان دەيىن ساۋران، 20 مەكەنجايى بويىنشا ورنالاسقان كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ سالىمشىلارى دا ءبىراز اۋرەگە ءتۇستى. ولار كونكۋرستان وتسە دە، ءوز پاتەرلەرىن تاعى ەكى جىل كۇتتى. پاتەر جالداپ، شىعىن شىعاردى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ەشتەڭە ىستەي المادى. سەبەبى اكىمدىككە قىسىم جاساۋ تەتىگى جوق. ول تەتىكتىڭ بولماعانى دا ءتيىمدى سياقتى. ويتكەنى بانك ەكى جىل بويى سالىمشىلاردىڭ اقشاسىن اينالدىردى. ال اكىمدىك بولسا، قۇرىلىس كومپانياسىنا ايىپپۇلدى سالۋمەن عانا شەكتەلدى.
«قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ا ق باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆانىڭ ءوزى وندايدا ەشتەڭە ىستەي المايتىنىن مويىنداپ وتىر. «مەن بۇل ماسەلەنى جاقسى تۇسىنەمىن. ادامدار كونكۋرستان وتكەننەن كەيىن پاتەر كىلتىن تاعى كۇتەدى. سەبەبى ءۇيدى تاپسىرۋ مەرزىمى شەگەرىلەدى. ءبىراق بۇل جەردە تاپسىرىس بەرۋشى ءبىز ەمەسپىز. قۇرىلىسقا اكىمدىك تاپسىرىس بەرەدى. اكىمدىك قۇرىلىستى كەشىكتىرەتىن كومپانيالارعا ايىپپۇل سالۋى ءتيىس»، - دەدى ل. يبراگيموۆا قازاقپارات تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
دەگەنمەن، وندايدا سالىمشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارعان ءجون. ماسەلەن، اكىمدىك ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن كەشىكتىرگەنى ءۇشىن مەردىگەردەن ءوندىرىپ العان ايىپپۇلىن سالىمشىلارعا اۋدارىپ بەرسە دە بولادى. ەڭ باستىسى، ءۇيدى ۋاقىتىندا تاپسىرماۋىنا بايلانىستى حالىقتىڭ بارلىق شىعىندارى وتەلۋى شارت. ايتپەسە، جيناق جۇيەسى ارقىلى كەلگەن ءۇيدىڭ باعاسى نارىقپەن بىردەي بولىپ كەتۋى بەك مۇمكىن.
اسكەريلەرگە ارزان يپوتەكا بەرىلە مە
بيىل تۇرعىن- ءۇي جيناق جۇيەسىنە قاتىستى تاعى ءبىر تىڭ باستاما ىسكە استى. كەلەسى جىلدان باستاپ اسكەري قىزمەتتە جۇرگەن ازاماتتار كەز كەلگەن بانكتەن ەسەپشوت اشۋى ءتيىس. پاتەر جالداۋعا بولىنەتىن وتەماقىنىڭ ءبىر بولىگى سول شوتقا اۋدارىلادى. البەتتە، اسكەريلەردىڭ باسىم بولىگى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنە اعىلادى. سەبەبى اتالعان بانكتىڭ شارتتارى دا، پايىزدىق مولشەرلەمەسى دە ءتيىمدى بولىپ تۇر.
قازىرگى كەزدە تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسى بويىنشا اقشانى، كەم دەگەندە، ءۇش جىل جيناۋ كەرەك. الايدا يپوتەكا، ياعني اقشانىڭ 50 پايىزىن قۇيىپ، الدىن الا زايم دا الۋعا بولادى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى اتالعان يپوتەكانى اسكەريلەرگە 5 پايىزبەن بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ا ق باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆانىڭ ايتۋىنشا، كەلەسى جىلدان باستاپ شامامەن 67 مىڭ اسكەري وتباسى جيناق جۇيەسىنە قاتىساتىن بولادى. ولاردىڭ ىشىندە قورعانىس مينيسترلىگى، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتى، شەكارا قىزمەتى، ۇلتتىق ۇلان مەن مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتىنىڭ اسكەريلەرى بار. «ازىرشە، اسكەريلەر ءۇشىن الدىن الا زايمدى 5 پايىزدىق مولشەرلەمەنى بەلگىلەپ وتىرمىز. كەلەسى جىلدا بىزدە 120 ميلليارد تەڭگەدەي بيۋدجەتىمىز بولادى. بۇل دەگەنىمىز، شامامەن 8 مىڭ اسكەري وتباسى 2018-2019 -جىلدارى ىشىندە الدىن الا زايمعا تاپسىرىس بەرە الادى. قالعاندارى اقشانى جيناي بەرەدى. ارينە، زاڭ بويىنشا اسكەري ازامات كەز كەلگەن بانكتەن يپوتەكا الا الادى. الايدا ءبىز مەملەكەتتىك بانك، الەۋمەتتىك بانك رەتىندە اسكەري ازاماتتارعا ءتيىمدى شارتتاردى ۇسىنۋىمىز قاجەت»، - دەيدى ل. يبراگيموۆا.
بانك باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا، قازىرگى كەزدە اسكەري ازاماتتارعا ارنالعان شارتتار دايارلانىپ جاتىر. جاقىن ارادا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ونى كەڭىنەن تانىستىراتىن بولادى.
يپوتەكا باستاپقى جارناسىز بەرىلە باستادى
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى - يپوتەكالىق نەسيەلەردى سۋبسيديالاۋ. ونىمەن قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى اينالىسادى. اتالعان جۇيەگە سايكەس، بيۋدجەت اقشاسى ەسەبىنەن بانكتەن الىنعان يپوتەكانىڭ 6 پايىزى وتەلەدى، قالعانىن نەسيە العان ادامنىڭ ءوزى تولەيدى. ماسەلەن، بانكتىڭ يپوتەكاسى 16-17 پايىز بولسا، سونىڭ 6 پايىزى قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى ارقىلى وتەلەدى. اتالعان قىزمەتتىڭ تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسىنەن باستى ايىرماشىلىعى، ادام اكىمدىك، ءيا بولماسا، بەلگىلى ءبىر كومپانيا سالىپ جاتقان ءۇيدى كۇتپەيدى، نارىقتىق باعامەن كەز كەلگەن پاتەردى الا الادى. ارينە، پايىزدىق مولشەرلەمە دە، ءبىر شارشى مەتردىڭ باعاسى ەكى ەسەدەي ارتىق بولادى. دەگەنمەن، ساپالى پاتەردى تاڭداپ الۋعا مۇمكىندىك بار.
قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى تاراتقان مالىمەتكە سايكەس، جىل باسىنان بەرى يپوتەكالىق قارىزداردى سۋبسيديالاۋعا 12,3 ميلليارد تەڭگەگە 1209 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. سونىڭ بارلىعى دەرلىك (1180 ءوتىنىم) ماقۇلداندى. دەگەنمەن، كەلەسى جىلى كومپانيانى ودان دا كوپ جۇمىس كۇتىپ تۇر. سەبەبى 2018 -جىلدا 7 مىڭ ادامنىڭ يپوتەكاسىنا جەڭىلدىك بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. وعان 105 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان.
«قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» ا ق باسقارما ءتوراعاسى ءادىل مۇحامەدجانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ يپوتەكالىق جۇيەسىنە ءبىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. «سوعان سايكەس، باسپانا قۇنىنىڭ 30 پايىزىن قۇرايتىن باستاپقى جارناعا بالاما پايدا بولدى. بۇل دەگەنىمىز، العاشقى جارنانى تولەي المايتىن ازاماتتار وزىنە نەمەسە ءۇشىنشى تۇلعاعا تيەسىلى جىلجىمايتىن مۇلىكتى كەپىل رەتىندە ۇسىنا الادى. سونداي- اق، قۇرىلىس كومپانيالارىنا الدىن الا تولەگەن تولەمى دە ەسەپكە الىنادى. ول دا باستاپقى جارنا رەتىندە ەسكەرىلەدى»، - دەدى مۇحامەدجانوۆ استانادا وتكەن باسپا ءسوز ءماسليحاتىندا. بۇدان بولەك، بانكتەردىڭ قارىزدى سۋبسيديالاۋ تۋرالى ءوتىنىشتى قاراستىرۋ مەرزىمى بۇرىنعى التى كۇننەن ءۇش كۇنگە دەيىن قىسقارتىلدى.
بۇگىندە اتالعان باعدارلاما بويىنشا «بانك سەنتركرەديت» ا ق، «سبەربانك» ا ق ە ب، «بانك ۆ ت ب» ا ق، «ا ت ف بانك» ا ق، «نۇربانك» ا ق جانە «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ا ق قاتىسىپ كەلەدى. ال كەلەسى جىلى «سەسنا بانك» ا ق، «قازاقستان حالىق بانكى» ا ق،
«Forte Bank» АҚ, «Банк Kassa Nova» АҚ , «Tengri Bank» АҚ, «AsiaCredit Bank» АҚ және «Qazaq Banki» АҚ
قوسىلۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر.
«قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى» ا ق ءتوراعاسى ءادىل مۇحامەدجانوۆتىڭ ويىنشا، الداعى ۋاقىتتا يپوتەكالىق نەسيەلەردىڭ مولشەرلەمەسى تومەندەۋى ابدەن مۇمكىن.
«ەندى، يپوتەكالىق نارىقتا قانداي وزگەرىستەردىڭ بولاتىنىن ءدوپ باسىپ، ايتۋ قيىن. ونى ءسىز دە، ءبىز دە ايتا المايمىز. دەگەنمەن، قازىرگى يپوتەكانىڭ ستاۆكالارى ءتۇسۋى كەرەك دەپ ويلايمىز. سەبەبى ونداي مولشەرلەمەمەن ەكونوميكاعا ۇلكەن سالماق تۇسەدى. ونى ءبارىمىز جاقسى تۇسىنەمىز»، - دەدى ءا. مۇحامەدجانوۆ قازاقپارات تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا.
كەزەكتە تۇرعاندار ارەندالىق باسپانا كۇتىپ ءجۇر
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ كەلۋىمەن تۇرعىن- ءۇي سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تولىعىمەن نارىق ەرەجەلەرىنە كوشكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. بۇل دەگەنىمىز، بۇرىنعىداي وكىمەتتەن تەگىن پاتەر بەرۋ دەگەن جوق. ال باسپانادان ءۇمىتتى ازاماتتار جاس وتباسى، مەملەكەتتىك قىزمەتشى بولىپ بولىنبەيدى، ەشقانداي جەڭىلدىك بەرىلمەيدى. بۇدان بىلاي ناقتى ەكى كاتەگوريا بولادى. ول - تولەم قابىلەتتىگى بار جانە تولەم قابىلەتتىلىگى جوق ازاماتتار. ءبىرىنشى كاتەگورياعا كىرەتىندەر جوعارىدا اتالعان تۇرعىن ءۇي جيناق جۇيەسىنە، ءيا بولماسا، يپوتەكا باعدارلاماسىنا قاتىسا الادى. ال تولەم قابىلەتتىگى جوقتار اكىمدىك كەزەگىندە تىركەلىپ، ارەندالىق ۇيگە كىرە الادى.
ق ر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ سوزىنە قاراعاندا، وسى ساناتتاعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا جىل سايىن 25 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ وتىرادى. بيىل 6 مىڭعا جۋىق پاتەردىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتكەن كورىنەدى. سونىڭ 2687- ءسى اعىمداعى جىلدا تاپسىرىلادى دەگەن جوسپار بولعان. الايدا جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وسى ماسەلەگە قاتىستى ەشبىر مالىمەتتىڭ بەرىلمەگەنىنە قاراعاندا، جەرگىلىكتى بيلىك ول جوسپاردى ورىنداي الماعان سىڭايلى.
جالپى، 15 جىلدا 40 مىڭ ارەندالىق باسپانانى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. ول ۇيلەردىڭ ورتاشا اۋدانى 50-60 شارشى مەتر بولادى. اتالعان باسپانا الدىمەن مۇگەدەكتەر مەن جەتىمدەر اراسىندا تاراتىلادى. پاتەردى جالعا الۋ قۇنى دا قىمبات ەمەس. ءبىر شارشى مەترى ءۇشىن ايىنا 100 تەڭگەدەن شىعادى. سوندا ءبىر پاتەردىڭ اۋدانى 50 شارشى مەتر بولسا، ايلىق جالعا الۋ قۇنى 5000 تەڭگە شاماسىندا بولادى. دەگەنمەن، ول اقشا تەك پاتەردى جالعا الۋ اقىسى عانا ەكەنىن ۇمىتپاۋ قاجەت. ونىڭ سىرتىندا كوممۋنالدىق تولەمدەر تاعى بار.
جەر ۋچاسكەلەرىن تاراتۋ جۇمىسى باياۋ جۇرگىزىلۋدە
ارينە، «نۇرلى جەر» اياسىندا جەر ۋچاسكەلەرىن تاراتۋ شارالارى دا قاراستىرىلعان. رەسمي مالىمەتكە سايكەس، الداعى 15 جىلدىڭ ىشىندە باعدارلاما اياسىندا كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا 630 مىڭ جەر ۋچاسكەسىن بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءبىراق ول ۋچاسكەلەرگە الدىمەن ينجەنەرلىك جەلىلەر تارتىلۋى قاجەت. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ينفراقۇرىلىمدى تارتۋ شارالارىنا جىل سايىن 80 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ جاتىر. بيىل ول قاراجاتتىڭ كولەمى 86 ميلليارد قا دەيىن جەتتى.
قۇرىلىس جانە تۇرعىن- ءۇي شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى مارحابات جايىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، وتكەن جىلى 100 ميللياردتان استام قارجى بولىنگەن. وسى اقشاعا 110 مىڭ جەر ۋچاسكەسىنە ينفراقۇرىلىم تارتىلۋى قاجەت. «ەندى، سول 110 مىڭ ۋچاسكەنىڭ شامامەن 53 مىڭى - بۇرىن بەرىلگەن جەرلەر (ول جەرلەر ينجەنەرلىك جەلىلەرسىز بەرىلدى - اۆت. ). ال 47 مىڭ جەر ۋچاسكەسى جاڭادان جاساقتالۋى شارت. بيىلعى 86 ميلليارد تەڭگەنى تاعى قوسىڭىز، ءسويتىپ اعىمداعى جىلى ول جۇمىس (جاڭا ۋچاسكەلەردى جاساقتاۋدى - اۆت.) اياقتالۋى شارت. وسىلايشا، ءبىزدىڭ جوسپارىمىزعا سايكەس، رەسپۋبليكا بويىنشا جىل سايىن 42 مىڭ جەر ۋچاسكەسى تاراتىلادى»، - دەيدى م. جايىمبەتوۆ.
الايدا اكىمدىكتەردىڭ ءۇنسىز وتىرعانىنا قاراعاندا، جەر ۋچاسكەلەرىنە سۋ، جارىق جانە تاعى باسقا ينجەنەرلىك جەلىلەردى تارتۋ جۇمىسى باياۋ اتقارىلىپ كەلەدى.
ءسوز سوڭىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعىنا توقتالعان ءجون. بيىلدان باستاپ باعدارلاما اياسىندا كوتتەدج قالاشىقتارى سالىنا باستادى. «ول جاعىنان قوستاناي وبلىسى جاقسى جەتىستىكتەرگە جەتتى. قازىر زارەچنىي كەنتىندە كوتتەدجدەردى تاراتىپ جاتىرمىز. ءبىر شارشى مەتردىڭ باعاسى - 120 مىڭ تەڭگە. كەلەسى جىلى اقتوبە مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا تۋرا سونداي ۇيلەر سالىنادى»، - دەيدى «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» ا ق باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆا.
اۆتور: ارمان اسقاروۆ