تۇلكىباس اۋدانىنا قاراستى تاستۇمسىق اۋىلىنىڭ تۇرعىنى مەيىرحان توپانباي زامانداستارىنىڭ ورتاسىندا پوليگلوت اتانىپ كەتكەن. ول تۇرىك، پارسى، نەمىس، گرەك، يسپان، ارميان، پولياك، تاجىك، فرانسۋز تىلدەرىن جەتىك بىلەدى. ال، اعىلشىن ءتىلىن تۇرمىستىق دەڭگەيدە مەڭگەرگەن. «ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى» ماماندىعى بويىنشا جوعارى ءبىلىمدى پوليگلوت قازىر يتاليان ءتىلىن ۇيرەنىپ ءجۇر. سونداي- اق، شەت تىلدەگى ادەبيەتتەردى قازاقشاعا اۋدارىپ، جيناقتار قۇراستىرۋمەن اينالىسادى.
«ءتىل ۇيرەنۋ - مەن ءۇشىن جان راحاتى. ءتىل ۇيرەنۋ ارقىلى كوڭىلىم تىنىشتالادى. انام بۇل قاسيەت ناعاشىلارىمنان بەرىلگەن دەيدى. جازۋشى، قوعام قايراتكەرى، عالىم مىرزاكەلدى كەمەل ناعاشى اتام بولىپ كەلەدى. سول كىسى باعىت- باعدار بەرىپ، بىلگەنىن ۇيرەتتى. اركەز اقىلىن ايتىپ وتىراتىن»، - دەيدى ول.
مەيىرحان مەيرامبەك ۇلىندا I توپ مۇگەدەكتىگى بار. ول تۋعاننان سال اۋرۋىنا شالدىققان. ءبىر كوزى مۇلدەم كورمەيدى. تاياقتىڭ كومەگىمەن جۇرەدى. دەنساۋلىعىنا ءاردايىم كۇتىم كەرەك. دەگەنمەن، جىگەرلى جاننىڭ ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسى جوعارى. ءاردايىم ىزدەنىپ، ءوزىن جەتىلدىرىپ وتىرادى. ەڭ باستىسى، «مۇگەدەك بولسام دا، ماسىل بولعىم كەلمەيدى» دەگەن قاعيدانى ۇستانادى.
«قازىر جاسىم 28 گە تولدى، ياعني 28 جىل بويى وسى دەرتپەن كۇرەسىپ كەلەمىن. باسىما نە كەلىپ، نە كەتپەدى؟ بارشاسىن سىناق رەتىندە قابىلداپ، كوتەرىپ كەلەمىن. جالپى، مەن ءۇيدىڭ ۇلكەنىمىن. مەنەن كەيىن قارىنداسىم بار. اكەم مەيرامبەك تراكتور ايداعان قاراپايىم ەڭبەك ادامى بولدى. انام ۇلبوسىن شەت ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ەدى. مەنى بوسانعان سوڭ جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىگى بولمادى. ەمدەتىپ ءجۇرىپ، اماندىعىمدى تىلەپ، قاتارعا قوستى. وسىنداي مىقتى بولۋىما ناعاشى اجەم جۇماش تا سەبەپكەر بولدى. «قۇقىڭدى قورعاۋعا كەرەك بولادى» دەپ، 5 جاسىمنان باستاپ زاڭداردى جاتتاتتى. «اللا سىناقتى سۇيگەن قۇلىنا عانا بەرەدى» دەپ، جىگەرلەندىرىپ وتىردى. ومىرگە بەيىمدەدى. زەينەتاقىسىنا برايل الفاۆيتىن الىپ بەرىپ، جازۋدى، وقۋدى مەڭگەرتتى. وقۋعا دەگەن ماحابباتىم اجەمنەن دارىعان. 1000 عا جۋىق كىتاپ جيىپ، ماعان ۇلكەن ازىق قالدىردى»، - دەيدى ول.
بالا مەيىرحانعا مەكتەپ ۇستازدارى ۇيگە كەلىپ ساباق بەردى. تالاپتى دا تالانتتى وقۋشى ءاربىر وقىتۋشىنى اسىعا كۇتەتىن. ۇستازدارىنىڭ الدىندا قيىن ەسەپتەردى دە ەركىن شىعارىپ، وقۋعا بەرگەن تاپسىرمالاردى جاتتاپ الاتىن زەرەكتىگىمەن كوزگە ءتۇستى. ال، 11-سىنىپتى بىتىرگەن سوڭ، ماسكەۋ بيزنەس اكادەمياسىنىڭ «شىعىس تىلدەرى» فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. ءبارى دە جاقسى بولاتىن. باعالارى دا كىلەڭ بەستىك ەدى. الايدا، قاشىقتىقتان ءبىلىم الىپ جۇرگەن ۇلگىلى ستۋدەنتتىڭ 3-كۋرستا وقۋىنان قول ۇزۋىنە تۋرا كەلدى. تاعى سول، دەرتى كەدەرگى كەلتىردى. تالما اۋرىنىڭ كەسىرىنەن جەتكىنشەكتىڭ ەكىنشى كوزى دە كورمەي قالدى. 17 جاستاعى بالا ءۇشىن، بۇل - وتە اۋىر سىناق ەدى.
«سوققىنىڭ ۇستىنە سوققى بولدى. سونداعى كوڭىل كۇيىمدى ايتىپ جەتكىزە المايمىن. استانادا، الماتىدا، تارازدا ەمدەلدىم. وتا جاساتتىم. كوبىنەسە قاراعاندى قالاسىندا تۇردىم. سول كەزدە كوزىم كورمەسە دە، تەاترعا كوپ باراتىنمىن. سەبەبى، ارتىستەردىڭ داۋىسى كەرەمەت كۇش بەرەتىن. داۋىستىڭ دا قۇدىرەتتى بولاتىنىن ءتۇسىندىم. اللا قولداپ، كوزىم جەتى جىل دەگەندە ارەڭ قالپىنا كەلدى. ءاربىر قيىندىققا قاراماستان، سوڭىنا دەيىن ەمدەتىپ، جارىق دۇنيەنى كورۋگە سەبەپكەر بولعان اتا-اناما، اجەمە زور العىس بىلدىرەمىن. دارىگەرلەرىم - مۇستافا ابباسوۆ، زاۋىر بايراموۆ، ساۋلە كوشكينوۆا، گۇلنارا ءابجاپپار قىزى، گۇلناز ەسەيەۆا، زايىر رايپوۆقا ريزاشىلىعىم شەكسىز»، - دەيدى ول.
مەيىرحان وقۋىن شىمكەنتتەگى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىندە جالعاستىردى. مۇندا «دەفەكتولوگ» ماماندىعىن مەڭگەردى. كەيىننەن «ورىس ءتىلى جانە ادەبيەتى» فاكۋلتەتىن تامامدادى. ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى دا ەرەكشە جانعا زور قولداۋ كورسەتتى. قوعامدىق جۇمىستارعا ارالاسىپ، ءوزىن تانىتۋعا مۇمكىندىك بەردى. سول كەزدەردە ول ءتۇرلى بايقاۋلارعا قاتىسىپ، جۇلدەلى ورىنداردى جەڭىپ الدى.
ال، وقۋدى بىتىرگەن سوڭ، العاشقى ەڭبەك جولىن جاسكەشۋ اۋداندىق مادەنيەت ۇيىنەن باستادى. ۇيىمداستىرۋشىنىڭ كومەكشىسى رەتىندە ء«ۇمىت كەرۋەنى» اتتى فەستيۆال مەن «ءوزىڭدى ءسۇي» اتتى موتۆاتسيالىق كەش وتكىزدى. ەرەكشە جاننىڭ قولعا الۋىمەن ىسكە اسقان جوبالار بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جىلدا جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
«ءوزىم سەكىلدى ناۋقاس بالالارعا كومەك كورسەتۋدى ماقسات ەتىپ، «دەفەكتولوگ» ماماندىعىن مەڭگەردىم. كەيىن ەكىنشى رەت وقۋعا ءتۇسىپ، «ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى» ءپانىنىڭ مۇعالىمى ديپلومىن الدىم. ەكەۋىندە دە مەملەكەتتىك گرانتپەن ءبىلىم الدىم. مىرزاگەلدى كەمەل مەن ءابدىمۇسا قۋاتبەكوۆ ەسىمدى جانى جومارت جاندار كوپتەگەن قولداۋ كورسەتتى. ال، مەنىڭ ماماندىق الۋىما ۇستازدارىم رابيعا قۋاتبەكوۆا مەن جاننا بوتابايەۆا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى. بارشاسىنا ريزاشىلىعىم شەكسىز»، - دەيدى ەرەكشى جان.
بۇگىندە مەيىرحان توپانباي تاستۇمسۇق اۋىلىنداعى كىتاپحانادا قىزمەت ەتەدى. تاڭەرتەڭمەن كەلىپ، كىتاپتاردى تۇگەندەپ، وقىرماندارمەن بايلانىس ورناتادى. ءتۇرلى مادەني شارالار ۇيىمداستىرادى. كىتاپحاناشى جىگىتتىڭ بۇل تالپىنىسىن كورگەن جەرلەستەرى دە قولداۋ كورسەتىپ، جىگەر بەرىپ جۇرەدى. مەيىرحاننىڭ ءوزى دە كىتاپتى كوپ وقيدى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 68 مىڭ كىتاپتى وقىپ تاۋىسىپتى.
«كىتاپحانادا 14000-نان استام كىتاپ بار. ولاردىڭ ىشىندە تەك جاڭادان كەلگەندەرىن عانا ءالى وقىپ ۇلگەرمەدىم. سونداي-اق، بوس كەزىمدە توقىمانى ەرمەك ەتەمىن. سەبەبى، ول ءبىزدىڭ دەنساۋلىعىمىزعا وتە پايدالى. ال، توقىعان سومكە، شۇلىق سەكىلدى زاتتارىمدى تانىستارىما سىيلاپ جىبەرەمىن»، - دەيدى ول.
بۇگىندە مەيىرحاننىڭ «اقيقاتتان اتتامايىق!» اتتى العاشقى اۋدارمالار جيناعى جارىق كورگەن. قازىر «جانىمنىڭ جاقۇتى» اتتى ەكىنشى جيناقتى باسپاعا دايىنداپ جاتىر. بۇل ىسكە جۋرناليست بەيسەنكۇل نارىمبەتوۆا ۇيىتقى بولىپتى.
سوڭعى كەزدە پوليگلوت جىگىت ەرتەگىلەر جازۋعا بەت بۇردى. «ساردار سۇيگەن سۇلۋلار»، «گۇلگە ىنتىق گۇلباحار» اتتى تۋىندىلارىن وقىعان كوپشىلىك جوعارى باعاسىن بەرگەن. قازىرگى تاڭدا تۇرىك جازۋشىسى گۇناي تەكيننىڭ «جۇرەگىمدەگى قالا» كىتابىن اۋدارىپ جاتىر.
«كىتاپحاناشىلىق جۇمىس - ەڭ ىزگى جۇمىس. رۋحانياتقا قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىڭنىڭ ءوزى - زور باقىت. بۇل جەرگە كەلگەن كۇننەن باستاپ وقىرماندارمەن بارىنشا دوس بولۋعا تىرىستىم. ءا. كەكىلباي ۇلىنىڭ «كىتاپحاناشى - شىنايى دوس پەيىلمەن وقىرمانىن كىتاپ سۇيۋگە باۋليتىن مامان» دەگەن ءسوزىن ءىس جۇزىندە كورسەتكىم كەلەدى. مول مۇمكىندىك بەرگەن باسشىمىز قامار كەنجەبايەۆاعا العىس ايتامىن»، - دەيدى ول.
مەيىرحان قوعامدىق ىستەردەن دە قول ۇزبەيدى. قازىر تۇلكىباس اۋدانى اكىمىنىڭ مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار ماسەلەلەرى جونىندەگى شتاتتان تىس كەڭەسشىسى. بالا كەزدەن مۇگەدەكتىگى بار جاندارعا مۇگەدەكتىك تاعايىنداۋ ءتارتىبى جەڭىلدەتىلسە، ءبىر ۇيدە 2-3 مۇگەدەك بالاسى بار وتباسىلارعا ازىق- تۇلىك قورابى ەنگىزىلسە، سونداي- اق ەپيلەپسيا اۋرۋىنا شالدىققان جاندارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارى اشىلسا دەگەن ۇسىنىستارىن پارلامەنتكە جولداعان.
«جالپى، مەن ءوزىمدى باقىتتى اداممىن دەپ ەسەپتەيمىن. مەن تۋعان جىلدارى اۋىلدا مەنىكىندەي دەرتى بار 200 گە جۋىق ناۋقاس بالا بولىپتى. ولاردىڭ كوپشىلىگى قايتىس بولىپ كەتتى. ىشىندە سىناقتى كوتەرە الماي، ءوز-وزىنە قول جۇمساعاندارى دا بولدى. كارانتين كەزىندە ۆيرۋس جۇقتىرىپ، جان تاپسىرعاندارى دا بار. سوندىقتان، مەنىڭ ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەنىمنىڭ ءوزى - مول باقىت دەپ ەسەپتەيمىن»، - دەيدى مەيىرحان توپانباي.