ينتەرنەت الاياقتاردان قالاي قورعانۋعا بولادى

- اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ جاسالاتىن الاياقتىق قىلمىستار بۇگىندە قوعام ءۇشىن وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. قازىرگى الاياقتار بۇرىنعى قاراپايىم تاسىلدەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. ولار ازاماتتاردىڭ سەنىمىنە كىرۋ ءۇشىن جالعان ينتەرنەت سايتتاردى، بانك قوسىمشالارىن، الەۋمەتتىك جەلىلەردى، پسيحولوگيالىق قىسىمدى، ءتىپتى جاساندى ينتەرنەت تەحنولوگيالارىن پايدالانادى. اككى الاياقتار ءاردايىم بىردەن ميلليونداعان تەڭگە تالاپ ەتپەيدى. اقشاڭىزدى يەمدەنۋ ءۇشىن ولارعا كەيدە SMS-كود، بانك كارتاسىنىڭ دەرەكتەرى، جەكە مالىمەتتەر نەمەسە ءموبيلدى قۇرىلعىعا قولجەتىمدىلىك جەتكىلىكتى، - دەدى ول استانا قالاسىنىڭ كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگتە.

ماسەلەن، ونىڭ ايتۋىنشا، كەڭ تارالعان تاسىلدەردىڭ ءبىرى بانك قىزمەتكەرى رەتىندە قوڭىراۋ شالۋدان باستالادى. الاياق ازاماتقا ونىڭ اتىنا نەسيە راسىمدەۋگە ارەكەت جاسالىپ جاتقانىن نەمەسە شوتىندا كۇماندى وپەراتسيا انىقتالعانىن حابارلايدى. كەيىن اڭگىمەگە ءوزىن قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ قىزمەتكەرى رەتىندە تانىستىرعان ادام قوسىلىپ، اقشانى «قاۋىپسىز شوتقا» اۋدارۋعا كوندىرەدى. بانك نەمەسە مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتكەرلەرى اقشانى «ساقتاپ قالۋ» ءۇشىن ونى بەلگىسىز شوتتارعا اۋدارۋدى تالاپ ەتپەيدى.

فوتو: Freepik

الاياقتار سونداي-اق ازاماتتارعا نەسيە ماقۇلدانعانى نەمەسە ونىڭ مارتەبەسى وزگەرگەنى تۋرالى SMS حابارلامالار جىبەرەدى. حابارلاماداعى سىلتەمە جالعان سايتقا باعىتتايدى. وندا تەلەفون ءنومىرى، جەكە كۋالىك دەرەكتەرى، بانك كارتاسىنىڭ مالىمەتتەرى جانە راستاۋ كودى سۇرالۋى مۇمكىن. كەيىن بۇل اقپارات اقشا ۇرلاۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى ىقتيمال.

تالانت قاليەۆ زاماناۋي تەحنولوگيالار الاياقتارعا تۋىستارىنىڭ داۋىسىن يميتاتسيالاپ، توتەنشە جاعداي بولعانىن جانە شۇعىل تۇردە اقشا قاجەت ەكەنىن حابارلاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرعاندىعىن دا ايتادى.

- مۇنداي جاعدايدا اقشانى بىردەن اۋدارماۋ كەرەك. داۋىسى تانىس بولعانىنا قاراماستان قوڭىراۋ شالىپ، ءمان- جايدى ءبىلىپ العان ءجون، - دەدى پروكۋرور.

دروپپەرلىككە جازا قاتاڭ

ونىڭ اتاپ وتۋىنشە، بانك كارتاسىن، شوتتى نەمەسە بانك قوسىمشاسىنا قولجەتىمدىلىكتى سىياقى ءۇشىن باسقا ادامدارعا بەرۋگە بولمايدى. مۇنداي شوتتار ارقىلى باسقا ازاماتتاردان ۇرلانعان اقشا ءوتۋى مۇمكىن.

2025 -جىلعى 16-قىركۇيەكتەن باستاپ قىلمىستىق كودەكستىڭ 232-1-بابى قولدانىسقا ەنگىزىلىپ، دروپپەرلىك ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەندى. جاعدايعا بايلانىستى جازا مۇلىكتى تاركىلەي وتىرىپ، 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى كوزدەيدى. بىرنەشە ونداعان مىڭ تەڭگە بىرنەشە جىلدىق باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋعا تۇرمايدى.

فوتو: Polisia.kz

ينتەرنەت الاياقتاردان قورعاۋعا ارنالعان كەڭەس:

- SMS- كودتاردى، قۇپياسوزدەردى، CVV/CVC- كودتى جانە بانك كارتاسىنىڭ دەرەكتەرىن ەشكىمگە ايتپاڭىز.

- ەگەر سىزگە بانك نەمەسە مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتكەرى رەتىندە قوڭىراۋ شالىپ، اقشا اۋدارۋدى تالاپ ەتسە، اڭگىمەنى توقتاتىپ، ۇيىمنىڭ رەسمي نومىرىنە ءوزىڭىز حابارلاسىڭىز.

- بەيتانىس ادامداردىڭ نۇسقاۋى بويىنشا تەلەفونعا قاشىقتان قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قوسىمشالاردى ورناتپاڭىز.

- كۇماندى سىلتەمەلەرگە وتپەڭىز.

- پسيحولوگيالىق قىسىم جاعدايىندا قارجىلىق شەشىم قابىلداماڭىز.

الاياقتار ادەيى اسىقتىرادى: شۇعىل ارەكەت ەتۋدى تالاپ ەتەدى، اقشاڭىزدان ايىرىلىپ قالاتىنىڭىزدى ايتىپ قورقىتادى نەمەسە بولعان جاعدايدى ەشكىمگە ايتپاۋدى سۇرايدى. باستى قاعيدات - توقتاڭىز جانە اقپاراتتى تەكسەرىڭىز. تەلەفون تۇتقاسىن قويىپ، بانككە، تۋىسىڭىزعا نەمەسە ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانعا ءوزىڭىز حابارلاسىڭىز. بىرنەشە مينۋت ۋاقىت جوعالتۋدىڭ ءوزى اقشاڭىزدى ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

- ەستە ساقتاڭىز: «قاۋىپسىز شوت» جوق، ال SMS-كود پەن بانك كارتاسىنىڭ دەرەكتەرىن بوگدە ادامدارعا ايتۋعا بولمايدى، - دەدى ول.