ۇيقىسى قاشقان ادامداردىڭ ميى كىشىرەيەدى - عالىمدار

عالىمدار ۇيقىسىزدىق، اپنوە جانە ۇيقىدا ءجۇرۋ سياقتى بۇزىلىستارى بار ادامداردىڭ ميىنداعى زەيىن مەن اقپاراتتى وڭدەۋگە جاۋاپ بەرەتىن كەيبىر ايماقتاردىڭ كولەمى كىشىرەك بولاتىنىن انىقتادى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Scientific Reports عىلىمي جۋرنالىندا جاريالاندى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.

فلوريدا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى بۇعان دەيىن جۇرگىزىلگەن 57 زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىن تالداعان. ونىڭ 40 ى ۇيقىعا كەتۋ نەمەسە ۇيقىنى ساقتاۋ قيىندىقتارىنا، ال 17 ءسى ۇيقى كەزىندەگى ادەتتەن تىس ارەكەتتەرگە قاتىستى بولعان.

عالىمدار ۇيقىسىزدىق، ۇيقى اپنوەسى، ناركولەپسيا، ۇيقىدا ءجۇرۋ جانە تۇنگى قورقىنىش سياقتى ءتۇرلى بۇزىلىستارى بار ادامداردىڭ ماگنيتتىك-رەزونانستىق توموگرافيا (م ر ت) ناتيجەلەرىن سالىستىرعان. تالداۋ بارىسىندا ءارتۇرلى ۇيقى بۇزىلىستارىنا ورتاق وزگەرىس انىقتالعان. اتاپ ايتقاندا، مۇنداي ادامداردىڭ ميىنداعى تالامۋس دەپ اتالاتىن ايماقتىڭ سول جاق بولىگىندە ءتىن كولەمىنىڭ ازايۋى بايقالعان.

تالامۋس - ميدىڭ اقپاراتتى قابىلداۋ، وڭدەۋ جانە جەتكىزۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىساتىن ماڭىزدى بولىگى. ول ادامنىڭ زەيىن قويۋىنا، سىرتقى اسەرلەرگە جاۋاپ بەرۋىنە جانە بەلگىلى ءبىر تاپسىرمانى ورىنداۋىنا كومەكتەسەدى. عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، وسى ايماقتاعى وزگەرىستەر ۇيقىسى بۇزىلعان ادامداردىڭ كۇندىز زەيىنىن شوعىرلاندىرۋدا قينالۋىمەن، باياۋ ارەكەت ەتۋىمەن جانە ءجيى قاتەلەسۋىنە بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.

زەرتتەۋ بارىسىندا تاعى ءبىر ەرەكشەلىك انىقتالعان. ۇيقىدا ءجۇرۋ، قورقىنىشتى تۇستەر كورۋ جانە باسقا دا ۇيقى كەزىندەگى ادەتتەن تىس ارەكەتتەرى بار ادامداردىڭ ميىنداعى ارتقى بەلدەۋلىك قىرتىس دەپ اتالاتىن ايماقتا دا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر بايقالعان. ميدىڭ بۇل بولىگى ادامنىڭ شەشىم قابىلداۋىنا، ەموتسيالارىن باسقارۋىنا جانە ىنتاسىن رەتتەۋىنە قاتىسادى. سوندىقتان ونداعى وزگەرىستەر ادامنىڭ كوڭىل كۇيى مەن مىنەز-قۇلقىنا دا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.

ال ۇيقىسىزدىق پەن اپنوە سياقتى بۇزىلىستار جەكە توپ رەتىندە قاراستىرىلعاندا، بارلىق زەرتتەۋگە ورتاق ناقتى قۇرىلىمدىق وزگەرىس انىقتالماعان. بۇل ۇيقى بۇزىلىستارىنىڭ ءار ءتۇرى ميعا ءارتۇرلى اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. زەرتتەۋشىلەر ۇيقىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى ادامنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە دە اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ۇيقىسى قانباعان ادامدار جۇمىستا ءجيى قاتەلەسىپ، زەيىنىن شوعىرلاندىرۋدا قينالۋى جانە جازاتايىم وقيعالارعا جيىرەك ۇشىراۋى مۇمكىن.

ا ق ش-تا جۇرگىزىلگەن بۇرىنعى ەسەپتەۋلەرگە سايكەس، جەتكىلىكسىز ۇيقىنىڭ سالدارىنان ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋى، قاتەلىكتەر مەن جازاتايىم وقيعالار جىل سايىن ەكونوميكاعا 280-411 ميلليارد دوللار شىعىن اكەلەدى.

دەگەنمەن جاڭا زەرتتەۋ ۇيقىنىڭ بۇزىلۋى مي تىندەرىنىڭ كىشىرەيۋىنە تىكەلەي سەبەپ بولاتىنىن دالەلدەمەيدى. عالىمدار تەك ۇيقى بۇزىلىستارى مەن مي قۇرىلىمىنداعى ايىرماشىلىقتار اراسىنداعى بايلانىستى انىقتاعان. سونداي-اق بۇل ناتيجەلەر ءبىر-ەكى ءتۇن دۇرىس ۇيىقتاماعان ادامنىڭ ميى كىشىرەيەدى دەگەندى بىلدىرمەيدى.

زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە، بۇل جاڭالىق ۇيقى بۇزىلىستارىنىڭ ادامنىڭ ويلاۋ قابىلەتىنە، ەموتسيالىق جاعدايىنا جانە مىنەز-قۇلقىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بولاشاقتا مۇنداي وزگەرىستەردىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋ ۇيقى بۇزىلىستارىن ەمدەۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىن ازىرلەۋگە كومەكتەسۋى مۇمكىن.