ينفلياسيا باياۋلادى، ءبىراق نەگە باعا تومەندەمەدى

وتباسىلىق شىعىننىڭ %47-57-ى ازىق-تۇلىككە كەتەدى

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، بيىل قازاقستاندىق وتباسىلار تۇتىنۋشىلىق شىعىنىنىڭ شامامەن %47- 57- ىن ازىق- تۇلىككە جۇمساعان. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق، دامىعان ەلدەردە ازىق-تۇلىككە كەتەتىن قارجىنىڭ ۇلەسى ادەتتە %10- 15- دى قۇرايدى.

ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ ينفلياتسيانىڭ باسەڭدەۋى باعانىڭ تومەندەۋىن بىلدىرمەيدى دەگەن وي ايتتى.

- ينفلياتسيانى تۇراقتاندىرۋ ءبارىبىر ينفلياتسيا شەڭبەرىندەمىز دەگەندى بىلدىرەدى. سوندىقتان بيزنەستىڭ باعانى كەم دەگەندە ينفلياتسيا دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرۋى قالىپتى جاعداي. بۇدان بولەك، باعانىڭ ماۋسىمدىق سيپاتى دا بار، قىس پەن كوكتەمدە ازىق-تۇلىك ءونىمى ءجيى قىمباتتايدى، - دەيدى ساراپشى.

قارجىگەردىڭ پىكىرىنشە، جۇمىسپەن قامتۋ جانە سالىق وزگەرىستەرى دە قوسىمشا اسەر ەتىپ، بيزنەستىڭ ەڭبەكاقى تولەۋگە جۇمسايتىن شىعىنىن ارتتىرعان كورىنەدى. باسقاشا ايتقاندا، باعا ءالى ءوسىپ جاتىر، ءبىراق بۇرىنعىداي اپتالاپ «اسپانعا ۇشىپ» جاتقان جوق.

سونىمەن قاتار ەلدەگى ينفلياتسيانىڭ قۇرىلىمدىق سيپاتىن ەسەپكە الۋ قاجەت.

- ءومىر ءسۇرۋ قۇنىنا يمپورتقا تاۋەلدىلىك، ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ تومەندىگى جانە تاريفتەر اسەر ەتەدى، - دەپ ەسەپتەيدى راسۋل رىسمامبەتوۆ.

قوعامدا بازالىق قاجەتتىلىككە جۇمسالاتىن شىعىن كوبەيسە، سوعۇرلىم ارتىق قارجى جيناۋ قيىن. حالىقتىڭ ءبىلىم الۋعا، دەمالىسقا، ءال-اۋقاتىن ارتتىراتىن ىسكە قاراجات سالۋى وڭايعا تۇسپەيدى دەگەن ءسوز.

يمپورتتىڭ باعاعا اسەرى

قازاقستان ەكونوميكاسى سىرتقى فاكتورعا بايلاۋلى: ازىق-تۇلىك، تەحنيكا، كيىم-كەشەك، جابدىقتار، وندىرىسكە قاجەتتى كومپونەنتتەردىڭ باسىم بولىگىن شەتەلدەن ساتىپ الامىز. سوندىقتان تەڭگە ءسال السىرەي قالسا، ىشكى نارىقتاعى باعا دا بىردەن قۇبىلادى.

- تەڭگە باعامى تومەندەگەن بويدا يمپورت شامامەن ءدال سونداي دەڭگەيدە قىمباتتايدى. ال بۇل ينفلياتسيانىڭ جەدەلدەۋىنە الىپ كەلەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى قارجىگەر.

ماسەلەنى بيلىك تە مويىنداپ وتىر. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستاننىڭ ازىق-تۇلىككە جاتپايتىن تۇتىنۋ سەبەتىنىڭ %60- عا جۋىعى يمپورتقا، اسىرەسە رەسەي مەن قىتايعا تاۋەلدى. مىسالى، رەسەي قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى بولعاندىقتان، رۋبلدىڭ نىعايۋى سىرتتان اكەلىنەتىن كوپتەگەن تاۋاردىڭ قۇنىن ارتتىرۋدا.

وتاندىق ءونىم نەگە قىمبات؟

ازىق-تۇلىك تۋرالى ءسوز بولا قالسا، كوپتىڭ كوكەيىندە ءبىر سۇراق تۋىندايدى: ەگەر ءونىم ەل ىشىندە وندىرىلسە، وندا نەگە باعاسى قىمباتتايدى؟ ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇنىڭ سەبەبى وزىندىك قۇنعا بايلانىستى. وتاندىق كاسىپكەرلەر جالاقى، جانارماي، ەلەكتر ەنەرگياسى، جالعا الۋ، لوگيستيكا جانە يمپورتتىق بولشەكتەردىڭ شىعىنىن تولەيدى، وسىدان باعا ساياساتى قالىپتاسادى.

- وتاندىق تاۋارلار سورەگە جەتكەنشە قانشاما جۇمىسشى ەڭبەك ەتەدى. ولارعا جالاقى كەرەك. ەگەر كاسىپكەر قىزمەتكەردىڭ جالاقىسىن كوتەرگىسى كەلسە، ارينە، ءونىمنىڭ باعاسىن وسىرەدى، - دەيدى ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ.

سونىمەن، ەڭبەكاقىعا كەتەتىن كەز كەلگەن تولەم كومپانيالاردىڭ شىعىنىن ارتتىرادى، ال بۇل شىعىندار كەيىن ءىشىنارا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ قۇنىنا اۋىسۋى مۇمكىن. ءدال وسى سەبەپتى جالاقىنىڭ ءوسۋى ۇنەمى ءال-اۋقاتتىڭ ارتۋىن بىلدىرمەيدى.

كوممۋنالدىق تولەمدەر تەجەپ تۇر

وتباسىلىق بيۋدجەتكە سالماق تۇسىرەتىن تاعى ءبىر فاكتور - كوممۋنالدىق تاريفتەردىڭ ءوسۋى. قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسى، جىلۋ، سۋ جانە جانارماي باعاسىن نارىق رەتتەيدى. ساراپشىلار ينفراقۇرىلىم مەن كوممۋنالدىق سەكتورعا ينۆەستيتسيا تارتۋ قاجەت دەپ وتىر. ونسىز سالاداعى شىعىن حالىقتىڭ ەسەبىنەن وتەلە بەرمەك.

- قازىر كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە تولەنەتىن قارجى وتباسى بيۋدجەتىنىڭ قوماقتى بولىگىن قۇرايدى. كوممۋنالدىق قىزمەتتەر نارىقتىق باعاعا قاراي بەت الىپ بارادى، بۇعان دايىندالۋ كەرەك، - دەپ اتاپ ءوتتى راسۋل رىسمامبەتوۆ.

ماماننىڭ سوزىنشە، تاريفتەردىڭ ءوسۋى تەك كوممۋنالدىق تولەممەن شەكتەلمەيدى. ەلەكتر ەنەرگياسى، جانارماي جانە وزگە دە قىزمەت ءتۇرىنىڭ قىمباتتاۋى بيزنەستىڭ شىعىنىن ۇلعايتادى. كەيىن شىعىن تاعى دا تاۋار مەن قىزمەتتەردىڭ باعاسىنا قوسىمشا قۇن بولىپ قوسىلادى.

ستاتيستيكاعا سەنسەك، ازىق-تۇلىككە جۇمسالاتىن شىعىننىڭ ارتۋى حالىقتى ۇنەمدەۋگە ۇيرەتۋدە. قالالاردا ازىق-تۇلىككە جاتپايتىن شىعىنداردىڭ ۇلەسى %26- دان %22,2- عا دەيىن قىسقارعان. تۇرعىن ءۇي جوندەۋ، تۇرمىستىق تەحنيكا، تەلەفون، اۆتوكولىككە ارنالعان تاۋارلار سەكىلدى مىندەتتى ەمەس شىعىندار كەيىنگى ورىنعا ىسىرىلعان.

اۆتوكولىك تاۋارلارى مەن جانار-جاعارمايعا جۇمسالاتىن شىعىن - %30,2- عا، تەلەفوندارعا كەتەتىن قارجى - %19,1- عا، تۇرعىن ءۇي جوندەۋ جۇمىستارىنا جۇمسالاتىن قاراجات %19,3- عا ازايعان.

اۋىلدا ازىق-تۇلىك شىعىنى از

قالا مەن اۋىلداعى جاعداي بىردەي ەمەس. اۋىلدا ازىق-تۇلىككە كەتەتىن شىعىن سالىستىرمالى تۇردە از. ساراپشىلار مۇنى اۋىل حالقىنىڭ ءوزىن-ءوزى ازىق-تۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋىمەن بايلانىستىرادى. كوپتەگەن ۇيدە قوسالقى شارۋاشىلىق، مال باسى جانە ازىق-تۇلىك وندىرۋگە مۇمكىندىك بار.

دەگەنمەن اۋىل تۇرعىندارى دا قوسىمشا شىعىننان ادا ەمەس. مىسالى، ەلدى مەكەندە سۇيىتىلعان گازعا جۇمسالاتىن شىعىن %20,4- عا ارتقان. وسى شىعىنداردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن اۋىل حالقى تۇرمىستىق تەحنيكا، جوندەۋ جۇمىستارى مەن ۇيگە قاجەتتى تاۋارلاردان تارتىنىپ وتىر.

ەكونوميكالىق ءوسىم حالىق ومىرىنە قالاي اسەر ەتەدى؟

كەيىنگى جىلدارى ۇكىمەت ساۋدا ۇستەمەسى، دەلدالدار قىزمەتى، جەتكىزۋ تىزبەگى سەكىلدى سالانى باقىلاۋدى كۇشەيتتى. جىل باسىنان بەرى ساۋدا زاڭناماسىن بۇزۋعا بايلانىستى مىڭداعان اكىمشىلىك ءىس قوزعالعان.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىرىپ، دەلدالداردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋ ماڭىزدى.

- تاۋاردىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋ ارقىلى اكىمشىلىك دەلدالداردىڭ قاي كەزەڭدە ارالاساتىنىن انىقتاۋعا بولادى، - دەيدى راسۋل رىسمامبەتوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، جالپى ىشكى ءونىمنىڭ (ج ءى ءو) ءوسۋى مەن ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋى اراسىندا بەلگىلى ءبىر ۋاقىت الشاقتىعى بولادى.

- ەگەر ج ءى ءو تۋرالى ايتساق، ول بىرنەشە جىل قاتارىنان تۇراقتى تۇردە ءوسۋى كەرەك. ءبىر جىلدىڭ ىشىندەگى ەكونوميكالىق ءوسىم حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنە بىردەن اسەر ەتە بەرمەيدى، - دەپ توپشىلادى ساراپشى.

ەسكەرەتىن جايت، بىزدەگى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ەلەۋلى بولىگى شيكىزات سەكتورىمەن، ەكسپورتپەن جانە ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارمەن بايلانىستى. الايدا مۇنداي ناتيجە حالىق تابىسىنا ءاردايىم تىكەلەي اسەر ەتە بەرمەيدى. وعان قوسا ينفلياتسيا جاعدايىندا جالاقىنىڭ ءوسۋى نارىق باعاسىن «قۋىپ جەتە الماي» جاتادى.

الدا نە كۇتىپ تۇر؟

راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ بولجامىنشا، الداعى ايلاردا ينفلياسيا جەدەلدەۋى مۇمكىن، كۇزدە ءبىرشاما باياۋلايدى.

جالپى العاندا، قازىر ەكونوميكالىق ءۇردىستى كەلتە باعالاۋ دۇرىس ەمەس. ينفلياسيانىڭ باياۋلاۋىنىڭ ءوزى ماكروەكونوميكالىق جاعدايدىڭ بىرتىندەپ تۇراقتانىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. ەكونوميكا جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلىپ، ىشكى ءوندىرىس دامىپ، ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتىپ جانە ينفراقۇرىلىم جاڭعىرتىلعان سايىن باعاعا اسەر ەتەتىن ىشكى-سىرتقى فاكتوردىڭ ىقپالى السىرەي بەرمەك.

وسىلايشا، ءۇردىس ۇزاقمەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرادى. كەيىن ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنە اسەر ەتەتىن دەڭگەيگە كوتەرىلەدى.

اۆتورلار

ەرسىن شامشادين