ورىن الىپ بەرەمىن: بالاباقشاعا ورنالاسۋدىڭ ماشاقاتى قانداي؟

استانا. قازاقپارات - ەلىمىزدە بالاسىن مەملەكەتتىك بالاباقشاعا ورنالاستىرۋ ءۇشىن ايلاپ، كەيدە جىلداپ كەزەك كۇتۋگە ءماجبۇر اتا-انالار از ەمەس. وسى ماسەلەنى ءوز پايداسىنا جاراتىپ، بالاباقشادان ورىن الىپ بەرۋدى تابىس كوزىنە اينالدىرعاندار دا كەزدەسەدى. ولار كەزەكتە تۇرعان اتا-انالارعا كومەكتەسەمىز دەپ سەندىرىپ، قىزمەتى ءۇشىن اقشا تالاپ ەتەدى. جاقىندا استانادا ءدال وسىنداي جولمەن ازاماتتاردى الدادى دەگەن كۇدىكپەن 33 جاستاعى ايەل ۇستالدى. بۇل وقيعا بالاباقشاعا ورنالاسۋ ماسەلەسىن پايدالانىپ، زاڭسىز دەلدالدىقپەن اينالىساتىنداردىڭ بار ەكەنىن اڭعارتادى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz

Ата-ана қандай жағдайда балабақша ваучерінен айырылуы мүмкін
Фото: Kazinform/ЖИ

Aikyn.kz سايتىنىڭ جازۋىنشا، استانادا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 33 جاستاعى ايەلدى الاياقتىققا كۇدىكتى رەتىندە ۇستاعان. تەرگەۋ بارىسىندا ونىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى ازاماتتاردى ىزدەپ، مەملەكەتتىك بالاباقشالارعا ارنالعان پوستتاردىڭ استىندا ءوز قىزمەتىن ۇسىناتىن پىكىرلەر قالدىرعانى انىقتالعان.

كۇدىكتى اتا-انالاردىڭ سەنىمىنە كىرىپ، بالالارىن مەملەكەتتىك بالاباقشاعا كەزەكتەن تىس ورنالاستىرىپ بەرۋگە ۋادە ەتكەن. كەيىن ازاماتتاردى ءوز بانك شوتىنا اقشا اۋدارۋعا كوندىرگەن. الىنعان قاراجاتتى جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە جۇمساعانى دا بەلگىلى بولدى.

قازىر ونىڭ ارەكەتىنە قاتىستى 10 ەپيزود انىقتالعان. پوليتسيا كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمىن انىقتاپ، كۇدىكتىنىڭ وسىعان ۇقساس باسقا دا فاكتىلەرگە قاتىسى بار-جوعىن تەكسەرىپ جاتىر.

بۇل وقيعا اتا-انالاردىڭ بالاباقشاعا ورىن الۋ ءۇشىن ۇزاق ۋاقىت كۇتۋگە ءماجبۇر ەكەنىن پايدالانىپ، اقشا تابۋعا تىرىساتىن ادامداردىڭ بارىن اڭعارتادى. اسىرەسە بالاسىن مەملەكەتتىك بالاباقشاعا بەرۋگە اسىققان، ءبىراق كەزەگى جىلجىماي جۇرگەن اتا-انالار ءۇشىن «ماسەلەڭىزدى شەشىپ بەرەمىن» دەگەن ۇسىنىسقا سەنىپ، الاياققا الدانىپ قالۋ مۇمكىندىگى جوعارى.

بالاباقشاعا كەزەك ازايعانىمەن، ماسەلە شەشىلدى مە؟

قازاقستاندا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا دەگەن سۇرانىس ءالى دە جوعارى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، 2025- 2026 وقۋ جىلىنىڭ باسىنان بەرى 11909 مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ 9041 ى - بالاباقشا، 2868 ى - شاعىن ورتالىق. بۇل ۇيىمداردا 987826 بالا تاربيەلەنى جاتىر.

كەيىنگى جىلدارى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار سانى ودان ءارى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن، 2023 -جىلى ولاردىڭ سانى 11346 بولسا، 2024 -جىلى 11681 گە، 2025 -جىلى 11909 عا جەتكەن. بالالار سانى دا وسى كەزەڭدە 984940 تان 987826 عا دەيىن وسكەن.

سۇرانىستىڭ ارتۋىن ەسكەرە وتىرىپ، مەملەكەت بالاباقشاعا ورنالاستىرۋ ءتارتىبىن وزگەرتكەن ەدى. 2024 -جىلدان باستاپ ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋ جۇيەسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلە باستادى. ونىڭ نەگىزگى قاعيداسى - «اقشا ۇيىمعا ەمەس، بالاعا بەرىلەدى». ياعني اتا-انا مەملەكەتتىك نەمەسە جەكەمەنشىك بالاباقشانى ءوزى تاڭداي الادى.

2025 -جىلعى رەسمي مالىمەت بويىنشا، ۆاۋچەرلىك جۇيەگە 4,7 مىڭعا جۋىق مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم قوسىلىپ، 500 مىڭنان استام بالا ورىن العان. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا كەزەك ەكى ەسە قىسقارعانى حابارلاندى.

ال وقۋ- اعارتۋ مينيسترلىگى جاڭا جۇيە بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە، سونداي- اق قايتالاناتىن وتىنىمدەر مەن «جانسىز» جازبالاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن مالىمدەگەن ەدى.

دەگەنمەن كەزەكتىڭ قىسقارۋى بارلىق اتا-انالار ءوزى قالاعان بالاباقشادان ورىن الدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. سەبەبى ۆاۋچەردىڭ بولۋى مەن ناقتى بوس ورىننىڭ بولۋى - ەكى بولەك ماسەلە.

جۇيەدەگى ماسەلەلەر اتا-انالاردى ابىگەرگە سالادى

استانا تۇرعىنى فاريدا سۇندەت قىزىنىڭ وقيعاسى بالاباقشا كەزەگىنە قاتىستى تاعى ءبىر ماسەلەنى كورسەتەدى. ول نەمەرەسىن ەلورداداعى №99-مەملەكەتتىك بالاباقشاعا كەزەككە قويعان. الايدا بىرنەشە اي وتكەننەن كەيىن بالانىڭ جاسىنا سايكەس كەلمەيتىن توپتىڭ كەزەگىندە تۇرعانىن بىلگەن.

ونىڭ ايتۋىنشا، Indigo جۇيەسىندە بالاباقشانى تاڭداعان كەزدە توپتاردىڭ اتاۋى ءبىر- بىرىنە ۇقساس بولعاندىقتان، قاي جاس ساناتىنا ارنالعانىن بىردەن اڭعارۋ قيىنعا سوققان. ناتيجەسىندە ەكى جاستاعى نەمەرەسى بەس جاستان باستاپ قابىلدايتىن توپتىڭ كەزەگىندە تۇرعان.

«نەمەرەم ەكى جاستا بولعاندا مەن سول بالاباقشاعا كەزەككە قويدىم. كەزەكتە الدىڭعى ورىنداردىڭ بىرىندە تۇردىق. ول كەزدە 25 بالا قابىلدانادى دەگەن اقپارات بولدى. سوندىقتان كەزەگىمىز كەلەدى دەپ التى-جەتى اي كۇتتىك. ءبىراق كەزەگىمىز سول كۇيى كەلمەدى. سويتسەم، ءبىر بالاباقشادا ەكى كەزەك بار ەكەن. شاعىن توپ پەن بالاباقشانىڭ ءوزى. ەكەۋىنىڭ دە اتاۋى بىردەي. كەيىن انىقتاسام، نەمەرەم بەس جاستان باستاپ قابىلدايتىن توپتىڭ كەزەگىندە تۇر ەكەن»، - دەيدى ول.

فاريدا سۇندەت قىزىنىڭ پىكىرىنشە، اقپاراتتىق جۇيە بالانىڭ تۋعان كۇنى مەن جاسىن اۆتوماتتى تۇردە ەسكەرىپ، تەك سايكەس كەلەتىن توپتاردى ۇسىنۋى كەرەك. ويتكەنى قاراپايىم اتا-انا كەزەككە تۇرۋ ءۇشىن جۇيەنىڭ بارلىق ەرەكشەلىگىن ءوز بەتىنشە زەرتتەۋگە ءماجبۇر بولماۋى ءتيىس.

وسى رەتتە قالا تۇرعىنى تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلەگە توقتالدى. ونىڭ سوزىشە، ءۇيىنىڭ جانىندا مەملەكەتتىك بالاباقشا بولعانىمەن، جاقىن ماڭداعى تۇرعىن ۇيلەردە تۇراتىن بالالاردىڭ سول ۇيىمعا ورنالاسۋى قيىن. اتا-انالار بالاباقشاعا تىركەلۋ كەزىندە تۇرعىلىقتى جەرىنىڭ جاقىندىعى ەسكەرىلمەيتىنىنە نارازى.

«مەملەكەتتىك بالاباقشا سول ماڭداعى ادامدار ءۇشىن سالىنادى. ءبىراق وعان استانانىڭ انا شەتى مەن مىنا شەتىندەگى باسقا بالالار دا كىرىپ جۇرە بەرەدى. ءۇيىڭنىڭ جانىندا مەملەكەتتىك بالاباقشا بار، ءبىراق بالاڭدى سوعان بەرە المايسىڭ»، - دەيدى تۇرعىن.

ونىڭ پىكىرىنشە، اتا-انالار بالانىڭ جاسىن، قاي توپقا كەزەككە تۇرعانىن، الدىندا قانشا بالا بارىن جانە قانشا ورىن بوسايتىنىن انىق كورە الۋى قاجەت. بۇل كەزەككە قاتىستى تۇسىنىسپەۋشىلىكتى ازايتىپ، اتا-انالاردىڭ جۇيەگە دەگەن سەنىمىن ارتتىرار ەدى.

دەلدالداردىڭ ۇسىنىسى نەگە كۇمان تۋدىرادى؟

فاريدا سۇندەت قىزى الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن 2GIS پلاتفورماسىنداعى بالاباقشالارعا قاتىستى پىكىرلەردەن «ورىن الىپ بەرەمىن»، «كەزەك ماسەلەسىن شەشىپ بەرەمىن» دەگەن مازمۇنداعى ۇسىنىستاردى دا بايقاعانىن ايتادى.

«مەن ولاردىڭ راس-وتىرىگىن، كىم جازىپ وتىرعانىن ايتا المايمىن. ءبىراق مەملەكەتتىك بالاباقشادان ورىن كۇتىپ، ايلاپ كەزەكتە تۇرعان اتا-انا رەتىندە مۇنداي پىكىرلەردى كورگەندە، ارينە، سۇراق تۋىندايدى. ەگەر جۇيە تولىق اشىق ءارى تۇسىنىكتى جۇمىس ىستەسە، نەگە ادامدار «ورىن الىپ بەرەمىن» دەگەن قىزمەت ۇسىنادى؟ نەگە وعان سۇرانىس بار؟ مۇنداي حابارلامالاردىڭ پايدا بولۋى دا جايدان-جاي ەمەس دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بالاباقشاداعى كەزەك پەن ورىن ءبولۋ پروتسەسى اتا-انادا ەشقانداي كۇمان قالمايتىنداي اشىق بولۋى كەرەك. كىمنىڭ قاشان كەزەككە تۇرعانى، كەزەكتىڭ قالاي جىلجىعانى، بوس ورىننىڭ كىمگە جانە قانداي نەگىزدە بەرىلگەنى انىق كورىنىپ تۇرسا، وسىنداي كۇمان دە ازايار ەدى»، - دەيدى ول.

جوعارىدا ايتىلعان استانا پوليتسياسى انىقتاعان جاعداي بۇل الاڭداۋشىلىقتىڭ نەگىزسىز ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى. سوندىقتان مۇنداي ۇسىنىستارعا بارىنشا ساقتىقپەن قاراعان ءجون. بالاباقشادان ورىن الۋ ءۇشىن بەلگىسىز ادامدارعا اقشا اۋدارۋ اتا-انانى قارجىلىق شىعىنعا ۇشىراتىپ قانا قويماي، بالانىڭ بالاباقشاعا ورنالاسۋىن دا كەيىنگە قالدىرۋى مۇمكىن.

بۇل رەتتە ەڭ الدىمەن، بالاباقشاداعى بوس ورىنداردى ءبولۋ ءتارتىبى اشىق ءارى تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك. اتا-انا بالاسىنىڭ كەزەكتەگى ورنىن، قاي جاس ساناتىنا تىركەلگەنىن جانە بوس ورىننىڭ قانداي نەگىزدە ۇسىنىلعانىن كورە الۋى قاجەت. ويتكەنى مەملەكەتتىك بالاباقشاعا بالاسىن كەدەرگىسىز - ءار اتا-انانىڭ قۇقىعى، ال مۇنداي زاڭسىز جاعدايلارعا جول بەرمەۋ - جۇيەنىڭ باستى مىندەتى.