تىنىق مۇحيتىنان ادام اياعى باسپاعان ارالدار تابىلدى

گاۆاي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تەڭىز ەكولوگى الان فريدلەندەر باستاعان حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەر توبى وسىنداي قورىتىندىعا كەلدى. عالىمداردىڭ زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Frontiers in Marine Science عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعان.

بيكار مەن بوكاك اتولدارى تىنىق مۇحيتىنىڭ باتىس بولىگىندەگى مارشال ارالدارىنا قارايدى. ەڭ جاقىن قونىستانعان اتولدان ءبىرىنشىسى 116 شاقىرىم، ەكىنشىسى 385 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. ادامداردان الىس جاتقان بۇل مەكەندەر تابيعي قالپىن بۇگىنگە دەيىن جاقسى ساقتاپ قالعان.

2023-جىلى Pristine Seas باعدارلاماسىنىڭ ەكسپەديتسياسى اتالعان اتولداردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جان-جاقتى زەرتتەدى. عالىمدار تەك تەڭىز ءتۇبىن عانا ەمەس، قۇرلىقتاعى تىرشىلىك پەن اۋە كەڭىستىگىنەن باستاپ، مۇحيتتىڭ تەرەڭ قاباتتارىنا دەيىنگى تابيعي ورتانى كەشەندى تۇردە باعالادى.

زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بۇل ايماقتاردىڭ تابيعي بايلىعى ەرەكشە ەكەنىن كورسەتتى. ارادا ەكى جىل وتكەن سوڭ، مارشال ارالدارىنىڭ بيلىگى اتولداردى قورشاپ جاتقان شامامەن 48 مىڭ شارشى شاقىرىم تەڭىز اۋماعىن ەلدەگى قورعالاتىن العاشقى ۇلتتىق تەڭىز ايماعى دەپ جاريالادى.

عالىمدار قانداي جاڭالىق اشتى؟

زەرتتەۋ بارىسىندا ەكى اتولدىڭ اۋماعىنان ريفتەردى مەكەندەيتىن بالىقتاردىڭ 266 توبى، ورتاشا تەرەڭدىكتە تىرشىلىك ەتەتىن بالىقتاردىڭ 138 توبى، تەرەڭسۋ تۇرلەرىنىڭ 79 توبى جانە اشىق مۇحيتتا ءومىر سۇرەتىن جىرتقىشتاردىڭ 15 توبى انىقتالعان. سوڭعىلارىنىڭ قاتارىنا اكۋلالار، كارانكستار مەن ۆاحۋ بالىقتارى جاتادى.

تىركەلگەن توپتاردىڭ 14 ءى مارشال ارالدارىندا بۇعان دەيىن كەزدەسپەگەن. ال ەكەۋى عىلىمعا ازىرگە بەلگىسىز جاڭا ءتۇر بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار.

بيكار اتولىندا عالىمدار جاسىل تەڭىز تاسباقالارىنىڭ 132 ۇياسىن ساناعان. ال بوكاكتا كۇردەلى قۇرىلىمدى، جاقسى ساقتالعان مارجان ريفتەرى مەن بالىقتاردىڭ جالپى بيوماسساسى كوبىرەك ەكەنى انىقتالعان.

زەرتتەۋ جەتەكشىسى الان فريدلەندەر بۇل ەكى اتولدىڭ ماڭىزى تەك مارشال ارالدارىمەن شەكتەلمەيتىنىن اتاپ ءوتتى.

بيكار مەن بوكاك - مارشال ارالدارىنىڭ عانا ەمەس، بۇكىل پلانەتانىڭ بايلىعى. بۇل - ۋتيرۋك اتولى قاۋىمداستىعىنىڭ سىيى. ولار ونداعان جىل بويى وسال ەكوجۇيەلەردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلدى، - دەدى عالىم.

مۇنداي تابيعي مەكەندەردى ساقتاۋ نە ءۇشىن ماڭىزدى؟

مارشال ارالدارى - تىنىق مۇحيتىنىڭ باتىسىندا ورنالاسقان ارحيپەلاگ. بۇل ايماق وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا ا ق ش جۇرگىزگەن يادرولىق قارۋ سىناقتارىمەن دە بەلگىلى. سودان بەرى وڭىردەگى جاعالاۋ ەكوجۇيەلەرىنىڭ ەداۋىر بولىگى شامادان تىس بالىق اۋلاۋ، پلاستيك قالدىقتارىمەن لاستانۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان زارداپ شەككەن.

زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، بيكار مەن بوكاك سەكىلدى تابيعي قالپىن ساقتاعان اۋماقتار مۇحيتتىڭ باسقا بولىكتەرىندە قانداي بايلىقتان ايىرىلعانىمىزدى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار مۇنداي مەكەندەر زاقىمدانعان ەكوجۇيەلەردى قالپىنا كەلتىرۋ باعدارلامالارى ءۇشىن تابيعي ۇلگى بولا الادى.

مامانداردىڭ باعالاۋىنشا، دۇنيەجۇزىلىك مۇحيتتىڭ تروپيكالىق بولىگىندە ادام ارەكەتىنەن ايتارلىقتاي زارداپ شەكپەگەن مۇنداي تابيعي بۇرىشتار ساناۋلى عانا قالعان. سوندىقتان بيكار مەن بوكاك اتولدارىن قورعاۋ - ءبىر عانا ەلدىڭ تابيعي مۇراسىن ساقتاۋ ەمەس، بۇكىل ادامزاتقا ورتاق تەڭىز بايلىعىن كەلەر ۇرپاققا امان جەتكىزۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام.