ترانسپلانتولوگيا: مۇقتاجدار ءتىزىمى وتانىڭ كوپتىگىنەن ەمەس، دونوردىڭ جوقتىعىنان قىسقارىپ جاتىر
استانا. KAZINFORM - قازاقستاندا دونور اعزاسىن كۇتۋ تىزىمىندە 4226 ادام تۇر. ونىڭ ىشىندە 128 بالا بار. بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسىنا - 3828، باۋىرعا - 219، جۇرەككە - 146، وكپەگە - 27 ناۋقاس مۇقتاج. مۇنداي دەرەكتەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى كەلتىرىپ وتىر.
ەلىمىزدە دونورلار جەتىسپەيدى
اعزا ترانسپلانتاتسياسى - وزگەگە ءومىر سىيلاۋ، ياعني ساۋ ادامنىڭ اعزاسىن نەمەسە تىندەرىن ناۋقاستارعا بەرۋ پروتسەسى. بۇنداي ۇدەرىستەر دونوردىڭ ءتىرى كەزىندە نەمەسە قايتىس بولعاننان كەيىن جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن.
ەلدە ەڭ كوپ جاسالاتىن وپەراتسيا بۇيرەك ترانسپلانتولوگياسى. بۇل ورگانعا سۇرانىس تا جوعارى. 3800 دەن استام ادام كەزەگىن كۇتىپ ءجۇر. 80 پايىز جاعدايدا تۋىستارى دونور بولىپ، قاتەردەن قۇتقارىپ قالادى. قازىر استاناداعى گەمودياليز ورتالىعىندا بوس ورىن جوق. مۇندا بۇيرەك جەتىسپەۋشىلىگىنە شالدىققان ناۋقاستاردىڭ قانىن جاساندى جولمەن تازالايتىن قۇرىلعىنىڭ ون شاقتىسى بار. بۇل اپپاراتتارعا جۇزدەگەن ادام تاڭىلعان. ليۋدميلا شتەندفەلدتىڭ گەمودياليز الىپ جۇرگەنىنە ون التى جىل بولىپتى. بارلىعى تۇماۋدان باستالعان، اۋرۋى كەيىن اسقىنىپ كەتەدى.
- دارىگەرلەرگە قارالدىم. الدىمەن جۇرەك پە دەپ بولجادى. ەمدەدى. بولمادى. كەيىن بۇيرەكتەرىم ىستەن شىققانىن ءبىلدىم. ءقازىر ەكى بۇيرەگىم دە جۇمىس ىستەمەيدى. دونور ىزدەپ كوردىك بولمادى. ءقازىر مىندا جۇمىسقا كەلگەندەي كەلەمىز. جارتى كۇن جاتىپ، ەم الىپ كەتەمىز. قالانىڭ سىرتىندا تۇرامىن. بار امال وسى، - دەيدى ول.
مۇندا ەم-دوم تەگىن. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ اياسىندا قىزمەت كورسەتىلەدى. گەمودياليز قابىلدايتىنداردىڭ ىشىندە جاستار دا بار. ناۋقاستار بۇل جەردەن تۋىس-جاقىندارى دونور بولعاندا عانا ءبىرجولا كەتەدى. ال، مايىتتىك دونوردىڭ اعزاسى ساي كەلىپ، ساۋىعىپ كەتەتىندەر نەكەن- ساياق.
شىمكەنتتىك مەيىرجان مادەن 7 جىل بۇيرەك اۋرۋىمەن كۇرەسىپ كەلەدى. استانا، الماتىعا بارىپ، دەرتىنە داۋا ىزدەگەن. الايدا ناتيجە بولماپتى. سوندىقتان سوڭعى جىلدارى دياليزدىڭ كومەگىمەن جۇرگەن. اكەسىنىڭ بۇيرەگى ساي كەلەتىنىن دارىگەرلەر جاقىندا سۇيىنشىلەپ، اكە بالاعا جاڭا ءومىر سىيلادى.
- جەتى جىل قينالدىم. بارماعان جەرىم جوق. ءۇمىتىم ۇزىلە باستاعاندا دارىگەرلەر قۋانىشتى حاباردى جەتكىزدى. قازىر جاعدايىم جاقسى. بارلىعىنا العىسىم شەكسىز، - دەپ اعىنان جارىلدى مەيىرجان.
ال تۇركىستان وبلىسىندا 19 جاستاعى قىز ءوزىنىڭ اناسىنا باۋىرىن ءبولىپ بەردى. ەلۆيرا - وتباسىنداعى بەس پەرزەنتتىڭ ورتانشىسى. قارشاداي قىز التى جىل بويى اناسىنىڭ قينالعانىن كورىپ دارىگەرلەرگە ءوز باۋىرىن الۋدى ۇسىنىپتى. مەديتسينالىق ساراپتامالاردىڭ وڭ ناتيجەسىنەن كەيىن بىردەن وپەراتسيا جاسالدى. بىلىكتى دارىگەرلەر 48 جاستاعى ناۋقاستىڭ جارامسىز باۋىرىن تولىق الىپ تاستاپ، ورنىنا قىزىنىڭ باۋىرىنىڭ جارتىسىن سالىپ بەردى.
- بۇل وتا تۋرالى ەستىگەن كەزدە بىزدە ەكىنشى مۇمكىندىك وياندى. مامانى كوندىردىك. بۇل جاققا كەلىپ تولىق كونسۋلتاتسيا وتتىك. انام اۋىر جاعدايدا بولاتىن. ساپ-سارى بولىپ كەتكەن. قۇدايعا شۇكىر، قازىر جاعدايى قالىپتى. جاعدايىم جاقسى 2-3 كۇننەن كەيىن ءجۇرىپ كەتتىم. بارلىعى وسى دارىگەرلەردىڭ كومەگىمەن، سولارعا مىڭ العىس ايتامىن، - دەيدى ەلۆيرا ساحاۆيددينوۆا.
تۋىستىق باۋىر الماستىرۋ وپەراتسياسى 6-7 ساعاتقا سوزىلعان. اناسى مەن قىزىنىڭ وتاسى قاتار جۇرگىزىلدى.
تۇركىستان وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس دارىگەرى جانبولات دىلدابەكوۆتىڭ سوزىنشە، دونور، ياعني باۋىر بەرەتىن ادام ساۋ بولۋى كەرەك. ءبىز دونوردى ابدەن تەكسەرگەننەن كەيىن بارىپ، كوزىمىز جەتكەن سوڭ وپەراتسيا جاسادىق. ەڭ باستىسى، باۋىرىن بەرىپ جاتقان ناۋقاس - دونور ساۋ كەلىپ، ساۋ كەتۋى كەرەك، - دەيدى ول.
ەلىمىزدە 100 ادامنىڭ جۇرەگىنە ترانسپلانتاتسيا جاسالدى
بيىل ەلىمىزدە 100- دونورلىق جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى ءساتتى ءوتتى. 62 جاستاعى ەر ادام ينسۋلتتەن اجال قۇشىپ، تۋىستارى اعزالاردىڭ دونورلىعىنا كەلىسىم بەرگەن. جۇرەك رەتسيپيەنتى - 54 جاستاعى الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى، ەر ادام. ناۋقاستىڭ جاعدايى جاقسى. الايدا تولىق قالپىنا كەلگەنشە سۇحبات بەرگىسى كەلمەدى.
ال گۇلميرا سمايىلوۆا 10 جىل بۇرىن جۇرەگىن الماستىرعان. ول سول كۇندەردى قازىر تولقىنىسپەن ەسكە الدى.
- جۇرەككە وتا جاساۋ - وڭاي شارۋا ەمەس. باستاپقىدا مەندە قورقىنىش بولدى. نەشە ءتۇرلى ويلار مازا بەرمەيتىن. ءبىراق، بارلىعىن جەڭدىم. قازىر شۇكىر. جاعدايىم جاقسى. ءبارى ويداعىداي بولدى. ارنايى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتاردا دارىگەرگە قارالىپ تۇرامىن، - دەيدى.
ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، ءقازىر قازاقستاندا 146 ادام جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى كەزەگىندە تۇر. ونىڭ بەسەۋى - بالا. وكىنىشتىسى، ءتىزىم وتالاردىڭ كوپتىگىنەن ەمەس، دونوردىڭ جوقتىعىنان قىسقارىپ جاتىر، ياعني قانشاما ادامنىڭ دونور جۇرەككە جەتە الماي دەمى ۇزىلەدى.
- ءبىر وكىنىشتىسى، بىزدە بالالار ترانسپلانتولوگياسى جوق. ويتكەنى جۇرەكتىڭ ءپىشىنى ساي كەلمەيدى. دەسە دە كەزەكتە تۇرعان ادامدارعا بارىنشا ءومىر سىيلاۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك. ول، ارينە، ءسىز بەن ءبىزدىڭ قولىمىزدا. سالاعا سالماقتى كوزقاراسپەن، تۇسىنىكپەن قارايتىن كەز كەلدى، - دەيدى رەسپۋبليكالىق ترانسپلانتتاۋدى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايدار سەيتقازينوۆ.
تيمۋر لەسبەكوۆ - دونورلىق جۇرەكتەردىڭ قايتا سوعۋىنا التىن قولىمەن اتسالىسىپ جۇرگەن اق حالاتتى ابزال جان. كارديولوگ ءتىرى جۇرەكتىڭ جاساندى جۇرەكتەن ايىرماشىلىعى اسپان مەن جەردەي ەكەنىن ايتادى.
- دونور جۇرەگى ۇزاق جىل سوعادى. 30 جىل ءومىر سۇرگەندەر بار. ءبىزدىڭ دە ءبىرىنشى رەتسيپيەنت 13 جىل باقىتتى عۇمىر كەشىپ جاتىر. ارينە، اعزا قابىلدامايتىن جاعدايلار بولادى. ەگەر ءبىر-ەكى جىلدا ورنىعىپ كەتسە، ارى قاراي پروبلەما تۋمايدى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە ارتەريا بۇزىلۋى مۇمكىن. ءتىپتى وتا جاساۋمەن اياقتالاتىن كەزدەر بولادى، - دەدى University Medical Center كورپوراتيۆتىك قورى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى تيمۋر لەسبەكوۆ.
جالپى قازاقستاندا 7 ترانسپلانتتاۋ ورتالىعى بار. سالادا دونور تاپشى دەمەسەڭىز، ماماندار ساقاداي ساي، تىڭ تەحنولوگيالار قولدانىلادى. ماسەلەن، وتاندىق عالىمدار تاياۋدا دونورلىق ورگانداردى 24 ساعات ساقتايتىن قۇرىلعى ويلاپ تاپتى. بۇل الەمدەگى ەكىنشى ءارى ەڭ زاماناۋي ترانسپلانتاتسيالاۋ تەحنولوگياسى بولماق. الەمدەگى بالاماسى - امەريكالىق ءتاسىل. اسىرەسە، جۇرەكتى ساقتاۋ، جەتكىزۋدە وسىنداي قۇرىلعىلار اسا قاجەت.
ترانسپلانتولوگيا تۇيتكىلى
ترانسپلانتولوگياداعى باستى تۇيتكىل - مايىتتىك دونور تاپشى! دارىگەرلەر دابىل قاققانمەن، مەديتسينانىڭ بۇل باعىتى بىزدە دامىماي وتىر. ول تۇسىنىكتى دە! ءدىني كوزقاراس، قورقىنىش، مەنتاليتەت تاعىسىن تاعى بار. قازاقستاندا اعزالاردىڭ 85 پايىزى ءتىرى دونورلاردان الىنادى، ال شەتەلدە كەرىسىنشە، مايىتتىك دونوردان اعزا الۋ باسىم. مىسالى، 2024 -جىلى ەلدە 86 دونور انىقتالسا، ولاردىڭ 10 ى مايىتتىك دونورلىققا كەلىسىم بەرگەن. الايدا التاۋىنىڭ عانا اعزاسى الىنعان. قالعان تورتەۋىنىڭ ورگاندارى جارامسىز بولعان. ءبىراق سول التى دونوردىڭ وزىنەن 23 اعزا الىنىپتى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، 2018 -جىلدان كەيىن دونورلار سانى كۇرت تومەندەپ كەتكەن. وعان سەبەپ، سول ۋاقىتقا دەيىن كەلىسىم پرەزۋمپتسياسى بولىپ، كەيىن ونى زاڭمەن شەكتەگەن.
- كەلىسىم پرەزۋمپتسياسى دەگەن - ادام ءتىرى كەزىندە دونورلىقتان باس تارتۋ تۋرالى ءوتىنىشىن تىركەمەسە، ول ادام دونور رەتىندە سانالادى. 2020 -جىلى دەنساۋلىق كودەكسىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى. مۇنداي پرەزۋمپتسيا باسقا ەلدەردە جوق. بىزدە عانا بار. ودان بولەك، قايتىس بولعان ادامنىڭ تۋىستارىنان دا سۇرايتىن بولدىق، - دەيدى ترانسپلانتتاۋدى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نازگۇل جىلگەلدينا.
دەسەك تە، كەز كەلگەن ادام دونور بولا المايدى. تانىندە اۋرۋدىڭ بار-جوقتىعى تۇگەل زەرتتەلەدى. مامان ايتقانداي، ادام اعزاسىن بەرۋگە ءتىرى كەزىندە كەلىسكەنمەن، تۋىستارىنىڭ رۇقساتىنسىز ەشكىم اعزانى الا المايدى.
- ت م د ەلدەرىنەن الاتىن بولساق، كوش باستاپ كەلە جاتقان بەلارۋس مەملەكەتى. ولاردا دا كەلىسىم پرەزۋمپتسياسى بار. ولار ەشقانداي تۋىستارىنان رۇقسات سۇرامايدى. بىزدە دە زاڭدى وزگەرتەتىن بولساق، مىسالى كەلىسىم پرەزۋمپتسياسى قابىلداناتىن بولسا، وندا تۋىسقاندارىنان رۇقسات سۇراماي ورگان الۋعا بولادى. ال كەلىسپەۋ پرەزۋمپتسياسىن الاتىن بولساق، بۇل جەردە دە ەكى باعىتتىڭ بىرەۋىن تاڭداۋىمىز كەرەك. بۇل جەردە كوزى تىرىسىندە قازاقستاننىڭ ازاماتى كەلىسىم بەرىپ، قۇجاتى تىركەلگەن كەزدە تۋىسقاندارىنان رۇقسات سۇراپ الۋ، جاڭا ايتىلعان قاعيدالارعا تەڭ كەلمەيدى، - دەيدى ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا ورتالىعى اعزا ترانسپلانتتاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى مەلس اسىقبايەۆ.
دونور بولعىم كەلەدى. نە ىستەپ، قايدا بارۋ كەرەك؟
ترانسپلانتتاۋدى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نازگۇل جىلگەلدينا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:
- دونور بولامىن دەپ كەلىسكەن ادام، ەڭ ءبىرىنشى مايىتتىك دونورعا كەلىسىم بەرەدى. مايىتتىك دونورعا كەلىسىم بەرىلگەندە: eGov.kz پلاتفورماسىندا دەنساۋلىق بۇرىشىن تاڭداپ، انكەتا تولتىراسىز. باس تارتاسىز با، كەلىسىم بەرەسىز بە، ءوزىڭىز تاڭدايسىز جانە قاي اعزالارىڭىزدى بەرەتىنگە دەيىن بار.
دارىگەرلەردىڭ دونور سانىن ۇلعايتۋ بويىنشا ۇسىنىسى كوپ. ءبىراق زاڭنىڭ كەيبىر تۇستارى تۇساۋ بولىپ تۇر. قوعامدىق ءھام مەملەكەتتىك ماسەلەلەردى كوتەرىپ جۇرگەن دەپۋتاتتاردىڭ دا پىكىرىن بىلدىك.
- ول - وتە قيىن نارسە. سەبەبى، ول ءبىر بانك رەتىندە بولىپ تۇر عوي. ماعان قولداۋ جاسا، كەيىن مەنىڭ ىشىمدەگى اعزامدى الاسىڭ دەگەن سياقتى. بىلاي اقىلعا قونىمدى دۇنيە. ءبىراق زاڭ جۇزىندە قالاي جۇزەگە اسىرىلادى؟ ويتكەنى ادامنىڭ اعزاسىنا 100 پايىز كەپىلدىك بەرەتىن نە ءبىر مەديتسينا، نە ءبىر زاڭ جوق. كەز كەلگەن وقىس جاعداي بولۋى مۇمكىن. بۇل جەردە ءبىز باسقاشا قاراۋىمىز كەرەك. باسقا دامىعان مەملەكەتتەردىڭ مىسالىن قاراۋىمىز كەرەك. وسى پروبلەما ولاردا دا تۋىندايدى. دەمەك، ولار وسى پروبلەمانى شەشىپ جاتىر. قانداي جولمەن شەشىپ جاتىر؟ ءبىز وسىنى قاراۋىمىز كەرەك. ءيا، قازاقستاننىڭ پايىمى ءبىر جاعىنان دۇرىس. ويتكەنى ول قانداي سەبەپپەن كەلىسىم بەرىپ تۇرعانى تۇسىنىكسىز عوي. ادامنىڭ ومىرىنەن قىمبات ەشتەڭە جوق. ءتيىستى زاڭ نورماسىن قابىلداۋعا دايىنبىز. بۇل جەردە ۇكىمەتتىڭ قورىتىندىسى نەمەسە ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ شەشىمى كەرەك. سول كەزدە عانا ءتيىستى نورما قابىلدانادى، - دەدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى تاڭساۋلە سەرىكوۆ.
تۋىستاردىڭ رۇقساتىنسىز ورگاندى الۋعا شەكتەۋ قويۋداعى ماقسات - اعزالاردىڭ زاڭسىز ساتىلىمىنا جول بەرمەۋ. الايدا قارا نارىقتا ورگان ساۋداسى اراگىدىك كەزدەسەدى. ماسەلەن، جاقىندا الماتىدا ادام اعزاسىن ساتۋمەن اينالىسقان توپ سوتتالدى. ولاردىڭ اراسىندا دونور ىزدەۋشىلەر عانا ەمەس، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مەن نوتاريۋستار دا بولعان.
ايتا كەتەيىك، ەلىمىزدە ادام اعزالارىن ساۋدالاۋمەن اينالىسقان ايەل پولشادا ۇستالدى.
