سيرك - تاۋەكەلشىلدەر مەكەنى

استانا. قازاقپارات – سيرك - ءبىز مۇمكىن ەمەس دەپ ساناعان دۇنيەلەردى كوز الدىمىزدا ورىنداپ، كۇدىگىمىزدى سەيىلتەتىن ونەر ءتۇرى.

نەبىر سيقىر كورسەتەتىن سيقىرشىلار مەن ءىس-ارەكەتتەرى ارقىلى كوپشىلىكتىڭ ەزۋىنە كۇلكى ۇيالاتقان سايقىمازاقتاردىڭ ونەرىنە تاڭعالاتىنىمىز راس. ونى قويا تۇرايىق. الاڭدا جان-جانۋارلاردىڭ ءتىلىن تاۋىپ، دەگەنىنە كوندىرىپ، ولاردى بي بيلەۋگە ۇيرەتكەن باپكەرلەردىڭ شەبەرلىگىن ايتساڭىزشى. ال اۋەنى باعىندىرا بىلگەن اكروباتتار، سونشاما بيىكتىكتەگى جىڭىشكە ارقاندى ءجۇرىپ وتەتىن سيرك ارتىستەرىنىڭ شەبەرلىگى دە ۇلكەن تاڭدانىس تۋدىرادى.

سيركتىڭ باستى كەيىپكەرى - ەڭسەرىلمەيتىن كەدەرگىلەردەن وتەتىن، ءوزىنىڭ فيزيكالىق ەڭبەگىن، باتىلدىعىن كورسەتىپ، كورەرمەنىن قىزىقتىرۋ ءۇشىن كوركەم وبراز جاسايتىن ءارتىس. وسى سالانىڭ بەلەسىن باعىندىرىپ جۇرگەن شىمكەنت- سيركتىڭ كاسىبي شەبەرى ابىلايحان جانداربەك ۇلى دا «تىلسىم» ونەرگە كەلگەنىنە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولعان. ونىڭ ادام جۇرەگى داۋالاي بەرمەيتىن سالاعا جاستايىنان قىزىعۋشىلىعى ارتقان ەكەن. قازاق جىگىتى «cەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى» بولۋى كەرەك دەگەن ۇستانىممەن جۇرەتىن ءارتىس سيرك الاڭىندا ءتۇرلى تريۋكتەرمەن قوسا، ات قۇلاعىندا وينايتىن شاباندوزداردىڭ قاتارىندا. ايتۋىنشا، بۇل ونەرگە اكەسى باۋلىعان.

«سپورتقا، اكروباتيكاعا دەگەن ماحابباتىمدى وياتقان ادام - اكەم. سەگىز جاسىمدا سيرككە ەرەكشە ىقىلاسىم اۋدى. سەگىز جاسىمنان باستاپ اكەم مەنى سپورت مەكتەبىنە بەردى. ول مەكتەپتە ارنايى اكروباتتار بولىمىندە ماشىقتاندىم. سپورت مەكتەبىن اياقتاعان سوڭ، الماتى قالاسىنداعى ج. ەلەبەكوۆ اتىنداعى ەسترادا- سيرك كوللەدجىنە وقۋعا ءتۇسىپ، ءتورت جىل تاجىريبەمدى شىڭدادىم. سپورت مەكتەبىندەگى باعىتىم - اكروباتيكا. اكەممەن بىرگە ءجۇرىپ، امبەباپ كلوۋن، جونگلەردى ۇيرەندىم»، - دەيدى ابىلايحان.

سيركتە سەگىز جانر بار. سولاردىڭ ىشىندەگى قىزىعۋشىلىعى باسىم تۇسكەنى - ارقاندا ءجۇرۋ. بۇل باعىتتى يگەرۋ ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. العاشىندا مەتردەن باستالاتىن ءجىپتىڭ بيىكتىگى دە ارتا بەرەدى. سيرك ءارتىسىنىڭ ايتۋىنشا، قورقىنىش سەزىمى ءالى كۇنگە دەيىن بولادى، ول - زاڭدىلىق. كەيبىر سيرك ارتىستەرى ساحناعا شىعار الدىندا وزدەرىنىڭ قورقىنىشىن جەڭۋ ءۇشىن تىنىشتاندىراتىن ءدارى ءىشىپ الاتىن كورىنەدى، ال بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز كورەرمەن الدىنا شىعاتىن كەزدە ىشتەي سانداردى كەرى ساناپ، بويىنداعى قوبالجۋ سەزىمىن جەڭەتىنىن ايتتى.

«ەڭ ءبىرىنشى ونەر كورسەتكەن كەزدە بويىمدى نەشە ءتۇرلى قورقىنىش بيلەيتىن ەدى. سيركتە جۇرگەندە ءتۇرلى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى فەستيۆالدەرگە قاتىسىپ، جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدىق. ءبىر فەستيۆالگە جۇزگە جۋىق مەملەكەتتەن قاتىسۋشىلار كەلەدى. سايىسقا تۇسكەن كەزدە تەك كورسەتەتىن نومىرىمە ەمەس، دەنساۋلىعىما دا الاڭداپ كەتەمىن. باستاپقى كەزدە ساحناعا شىعار الدىندا قاتتى قوبالجىعانىمنان دۇعا مەن سۇرەلەر وقىپ تا شىعاتىن ەدىم. كەيدە ارەنادا قالاي ونەر كورسەتكەنىمدى سەزبەي قالۋشى ەدىم. ويتكەنى سيرك - تاۋەكەلشىلدەر الاڭى. قازىر بويىم ونداي دۇنيەلەرگە الدەقايدا ۇيرەنگەن، ءتۇرلى فەستيۆالدەردە باق سىنادىم. باسەكەلەستەرىممەن ءبىر تولقىندا، ءبىر ساحنادا تۇرىپ ونەر كورسەتىپ ۇيرەنىپ قالدىم. ۋاقىت وتە كەلە تاجىريبە دە، وزىمە دەگەن سەنىمدىلىك تە قالىپتاستى»، - دەيدى ول.

توگىلگەن ماڭداي تەر مەن كوپ قاجىرلى ەڭبەكتى تالاپ ەتەتىن ونەر سالاسىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەندەردىڭ دەنى - جاستار. ءبىرى قىزعۋشىلىقپەن بارسا، ەندى ءبىرى سپورتتىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ تاجىريبەسىن شىڭداۋ ءۇشىن بارادى. اڭگىمە ەتىپ وتىرعان ارقاندا ءجۇرۋ ونەرى جۇرتقا كەرەمەت كوڭىل كۇي سىيلايتىن بولسا، ءبىر جاعىنان ونەر كورسەتۋشى ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا تيگىزەتىن زياندى تۇستارى دا بار. ابىلايحان بۇل سالادان بىرنەشە رەت ات باسىن ارى تۇتىپ، الىستاپ كەتسە دە، ۋاقىت وتە كەلە ءوز ورنى سيركتە ەكەنىن تۇسىنگەن.

«اكروباتتار سەكىرگەن كەزدە ءتۇرلى جاراقاتتار الۋى ابدەن مۇمكىن، ءوزىم اياعىمدى سىندىرىپ العان كەز دە بولدى. سوندىقتان جاتتىعۋدا قاتەلىكپەن جۇمىس ىستەپ، ءار قيمىلىڭا ەرەكشە ءمان بەرۋىڭ كەرەك. ءبىز كۇندە تىنىس الۋ جولدارىنا جاتتىعۋ جاسايمىز، تاڭدا جانە كەشكە جاسايتىن مىندەتتەلگەن جاتتىعۋلارىمىز دا بار. ەگەر كۇندەلىكتى جاتتىعۋ جاساماساڭ، ءوزىڭنىڭ بابىڭنان كەتىپ قالاسىڭ. ساحنادا ساسقالاقتاۋ، جاڭىلىسۋ بولۋى مۇمكىن. مۇنى وسى سالانىڭ بولاشاق ماماندارى كەڭەس دەپ قابىلداسىن. ءوزىم سيركتەن قانشا كەتسەم دە، ماماندىعىما دەگەن ماحابباتىم كۇشتى بولعانى عوي. سيرك تىلىندە «سيرك - باتپاق» دەگەن ءسوز بار. وعان كىرگەن ادام قايتا شىعا الماي قالادى. بىزدە دە سونداي نارسە. بۇرىن سيركتەن كەتىپ قالعان كەزدەرىم دە بولدى. ءوزىمىزدىڭ جانىمىز ونەرگە قۇشتار بولعاندىقتان، ءالى كۇنگە دەيىن ونەردە جۇرگەن سەبەبىمىز وسى شىعار» دەپ ويىن ءتۇيدى سيرك ءارتىسى.

سيرك - باعالانۋعا ءتيىس ونەر ءتۇرى. يتاليادا - 370 سيرك، رەسەيدە - 68، كورشىلەس قىرعىزستاندا جالعىز سيرك بار ەكەن. ال ەلىمىزدە باس-اياعى ءتورت سيرك بار. الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلدەرىندە بولعان ءارتىس:

«ءبىزدىڭ ەلدە سيرك ونەرىنە اسا قاتتى كوڭىل بولىنەدى دەپ ايتا المايمىن. جالپى، ۇلكەن سپورت سالاسىنا دۇرىس ءمان بەرىلمەسە، بۇل سالاعا دا اسا زور كوڭىل بولىنگەنىن بايقامادىم. سيركتە «پيك» دەگەن ۇعىم بار. ەڭ مىقتى ءارتىس قاتارىنداعىلار شەتەلدەردە جۇمىس ىستەيدى. ويتكەنى شەتەل مۇنداي ونەردى بىزگە قاراعاندا الدەقايدا جاقسىراق باعالايدى. شىنىمدى ايتسام، بۇگىنگە دەيىنگى توگىلگەن ماڭداي تەر اقتالدى دەپ تە ايتا المايمىن، ويتكەنى قازىر بۇل سالا وتە اقساپ تۇر. قازىرگى قاۋىم سيرك تەك بالالار ءۇشىن دەگەن قاعيدامەن قاتىپ قالعان سياقتى، ال سيركتە ءسىز بىلمەيتىن قانشا دۇنيە جاتىر»، - دەدى ا. جانداربەك ۇلى.

ول قازىر «تىلسىم» ونەرگە جاستاردىڭ قۇلشىنىسى ارتىپ تۇرعان شاقتا سيرككە ەلەۋلى نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

«ويتكەنى سيرك ونەرىن ەلىمىزدىڭ سپورتىن دا، مادەنيەتىن دە الەمدىك ارەنادا تانىتۋدىڭ ءبىر قۇرالى دەپ ايتار ەدىم. الداعى ۋاقىتتا قازاق سيركىن دۇنيەجۇزىنە تانىمال ەتكىم كەلەدى. جالپى، سيرك ونەرىنىڭ ۇزدىكسىز دامىعانىن قالايمىن. سەبەبى بۇل ونەردىڭ كوزگە كورىنە بەرمەيتىن قيىندىعى مەن ماشاقاتى كوپ. جاسىراتىنى جوق، جاستارىمىز زياندى ادەتتەرگە اۋەس، كوپشىلىگى دەرلىك ارتىق سالماقپەن كۇرەسىپ ءجۇر. ال سيرك پەن سپورت - دەنساۋلىقتىڭ كەپىلى»، - دەدى ءارتىس.

ەگەر وعان ءوز دەڭگەيىندە كوڭىل بولىنبەسە، وعان كەلەتىن مامانداردىڭ ازايىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. سوندىقتان الەمدە بارلىق سالادان الدا بولۋدى كوزدەسەك، سيرك ونەرىن دە نازاردان تىس قالدىرماعان ابزال. قالاي دەگەنمەن، ەلىمىزدىڭ ونەر كەڭىستىگى كەلەشەكتە تارىلىپ قالماسا بولعانى.

«ايقىن» اقپارات