سيمفونيا مەن ساۋندترەك: بەتحوۆەن مەن حانس سيممەردىڭ مۋزىكاسى نەگە ۇمىتىلمايدى؟

استانا. KAZINFORM - ايعاي دا، سىبىر دا - ءبىر قاجەتتىلىكتىڭ ەكى ءتۇرلى جولمەن ايتىلۋى.

مۋزىكا ءار داۋىردە ءارتۇرلى ەستىلەدى. ءبىر كەزدە ول زالدى تولتىرىپ، تىڭداۋشىنى وزىنە قاراتىپ ايتىلاتىن. كەيىن ەكرانعا ءتۇسىپ، ءسوزسىز، ءبىراق تەرەڭ اسەر ەتەتىن تىلگە اينالدى. وسى تۇرعىدان قاراعاندا، ليۋدۆيگ ۆان بەتحوۆەن مەن حانس سيممەر ەكى ءتۇرلى ءداۋىر بولعانىمەن، ءبىر قاجەتتىلىكتىڭ ەكى كەزەڭدەگى كورىنىسى سياقتى. ەكەۋىنىڭ دە مۋزىكاسى جەكە ادامنىڭ ىشكى كۇيىنەن شىعىپ، كوپشىلىككە ورتاق سەزىمگە اينالدى. ايىرماشىلىعى - جەتكىزۋ تاسىلىندە.

ايعايعا اينالعان مۋزىكا. بەتحوۆەن مۋزىكاسى XIX عاسىرداعى ەۋروپالىق قوعام ءۇشىن اشىق ايتىلعان ءسوز ىسپەتتى بولدى. ونىڭ سيمفونيالارى قۇر تىڭداۋ ءۇشىن ەمەس، ءتۇسىنۋ ءۇشىن جازىلدى. مۋزىكا زالدا وينالا باستاعاننان باستاپ، تىڭداۋشى ودان «قاشىپ قۇتىلا» المايدى. بۇل - تاعدىرمەن بەتپە-بەت كەلۋ، كۇرەس، ەرىك، قارسىلىق. بەتحوۆەننىڭ سيمفونيالىق مۋزىاكا ءتىلى ءبىر باعىتتا عانا قوزعالادى: ىشكى الەمنەن سىرتقى الەمگە. مۋزىكالىق وي جاسىرىنبايدى، ول بىردەن جاريا ەتىلەدى. اۋەندىك تاقىرىپتار انىق، دراماتۋرگيا تۇراقتى داميدى. سوندىقتان مۋزىكا تىڭداۋشىدان بەلسەندى قاتىسۋدى تالاپ ەتەدى.

بۇل جەردە بەتحوۆەن مۋزىكاسىن ءجاي عانا فون (قوسىمشا دىبىس) رەتىندە قولدانۋعا بولمايدى، تىڭداۋشى باقىلاۋشى ەمەس، ورتاق سەزىمگە تارتىلعان ادام.

بەتحوۆەننىڭ ومىرلىك جاعدايى بۇل مۋزىكالىق تىلگە تىكەلەي اسەر ەتتى. ەستۋ قابىلەتىنىڭ ناشارلاۋى، جالعىزدىق، قوعامنان ىشكى وقشاۋلانۋ ونىڭ مۋزىكاسىن ىشكە تۇيىق ەمەس، كەرىسىنشە سىرتقا باعىتتالعان ەتتى. ول ىشكى درامانى سيمفونيالىق ايعايعا اينالدىردى. مۋزىكادا ەشبىر كۇمان جاسىرىلمايدى، ءاربىر مۋزىكالىق تاقىرىپ ناقتى كورسەتىلگەن.

بۇل «ايعاي» - ەموتسيانىڭ باقىلاۋسىز شىعۋى ەمەس. كەرىسىنشە، تارتىپكە تۇسكەن، فورماعا باعىنعان «ايعاي». سيمفونيالىق قۇرىلىم وسى ىشكى قىسىمدى ۇستاپ تۇراتىن قاڭقا قىزمەتىن اتقارادى. سول سەبەپتى بەتحوۆەن مۋزىكاسى حاوس ەمەس، رەتتەلگەن قارسى تۇرۋ رەتىندە ەستىلەدى.

بۇل مۋزىكا جەكە ادامنىڭ كۇيى بولىپ باستالعانىمەن، ۋاقىت وتە كەلە جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىققا اينالدى. تىڭداۋشى بەتحوۆەننىڭ ءومىربايانىن بىلمەسە دە، بۇل اۋەنىنەن قارسىلىق، ءۇمىت سەزىنەدى. سوندىقتان بەتحوۆەن مۋزىكاسى كونسەرت زالىنان شىعىپ، تاريحي، ساياسي، مادەني كونتەكستتەردە دە قولدانىلا باستادى. ول «تىڭدالاتىن» ەمەس، «ايتا الاتىن» مۋزىكاعا اينالدى.

سىبىرعا اينالعان مۋزىكا. حانس سيممەر مۋزىكاسى مۇلدە باسقا ورتادا تۋادى. ول ساحناعا ەمەس، ەكرانعا ارنالعان. بۇل مۋزىكا كينودان بولەك ءومىر سۇرە المايدى دەپ ويلاۋ وڭاي. ءبىراق ءدال وسى تاۋەلدىلىك ونى ەرەكشە كۇشكە اينالدىردى. سيممەر مۋزىكاسى كينوكادرمەن بىرگە ءتۇسىنىپ، تىڭداۋشىنىڭ نازارىن وزىنە ەمەس، ىشكى كۇيگە بۇرادى. سيممەر مۋزىكاسى ادەتتە ءبىرىنشى رولگە شىقپايدى. ول كورىنىستىڭ ەكىنشى پلانىندا، كەيدە ءتىپتى بايقالمايتىنداي بولىپ تۇرادى. ءبىراق ءدال سول كوزگە تۇسپەي، ادامنىڭ سەزىمىن باسقارۋعا مۇمكىندىك الادى.

سيممەر ءۇشىن مۋزىكا - وقيعانى ايتۋ قۇرالى ەمەس، ادام سەزىمىن تەرەڭدەتۋ امالى. ول مەنمۇندالاپ شىقپايدى، كورنەكىلىك ءۇشىن ارتتا تۇرادى. ول ءۇشىن بىرنەشە دىبىس، ءبىر ىرعاق، ءبىر سوزىلعان اككورد (كوپدىبىس) جەتكىلىكتى.

قاراپايىمداپ ايتساق، ونىڭ مۋزىكا ايعايلامايدى، ول سىبىرلايدى. ءبىراق سول سىبىردىڭ ءوزى كوپتى تۇسىندىرەدى.

بۇل سىبىر ناقتى اۋەنگە ەمەس، جالپى دىبىستىق اتموسفەراعا سۇيەنەدى. مۋزىكادا ۇزاق سوزىلاتىن دىبىستار، تومەنگى ۇندەر، باياۋ وزگەرىس بار. سونىڭ ارقاسىندا تىڭداۋشى ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن بايقاماي قالادى. مۋزىكا باستالىپ، اياقتالىپ تۇرعانداي ەمەس، بار كەڭىستىكتىڭ ىشىندە ۇزدىكسىز ەستىلىپ تۇرعانداي سەزىلەدى.

سيممەر مۋزىكاسىنىڭ ەرەكشەلىگى - ونىڭ امبەباپتىعىندا. تىڭداۋشى فيلمدى كورمەسە دە، مۋزىكا بەلگىلى ءبىر كەڭىستىك پەن كۇيدى ەلەستەتە الادى. عارىش، قاۋىپ، جالعىزدىق، ءۇمىت، ۋاقىتتىڭ باياۋلاۋى - ءبارى دە دىبىستىق ماسسا ارقىلى بەرىلەدى. بۇل مۋزىكا جەكە تاقىرىپقا بايلانبايدى، سوندىقتان اركىم ونى ءوز ىشكى كۇيىمەن تولىقتىرادى.

اۆتورلىقتان ورتاق سەزىمگە ءوتۋ. بەتحوۆەن دە، سيممەر دە بەلگىلى ءبىر ساتتە اۆتورلىق شەڭبەردەن شىعىپ كەتتى. بەتحوۆەن مۋزىكاسى «كومپوزيتوردىڭ ويى» ەمەس، «تاعدىردىڭ ءۇنى» رەتىندە قابىلدانا باستادى. ول جەكە تۇلعانىڭ دراماسى بولۋدان قالىپ، جالپى ادامدىق كۇيدىڭ بەلگىسىنە اينالدى. سيممەر مۋزىكاسى دا فيلمگە تاۋەلدى بولۋدان بىرتىندەپ الىستادى. ساۋندترەكتەر ەكراننان تىس تىڭدالىپ، جەكە ءومىر سۇرە باستادى. ولار بەلگىلى ءبىر سيۋجەتكە ەمەس، بەلگىلى ءبىر كۇيگە بايلانىسادى. سول ارقىلى اۆتوردان ءبولىنىپ، تىڭداۋشىنىڭ جەكە تاجىريبەسىنە كوشەدى.

ايىرماشىلىق ولاردىڭ قالاي اسەر ەتەتىنىندە. بەتحوۆەن مۋزىكاسى ادامنىڭ ىشىندەگى سەزىمدى سىرتقا شىعارادى دا، ونى بارىنە ەستىرتەدى. تىڭداۋشى سول كۇشكە ەرىپ، مۋزىكاعا قاراي تارتىلادى. ال سيممەردە ءبارى كەرىسىنشە. الدىمەن كورىنىس بار، سودان كەيىن مۋزىكا سول كورىنىس ارقىلى ادامنىڭ ىشكى كۇيىنە باياۋ كىرەدى. ءبىرى ادامدى وزىنە شاقىرسا، ەكىنشىسى ادامنىڭ ىشىنە قاراي جۇمىس ىستەيدى. ءبىراق ەكەۋىنىڭ ناتيجەسى ءبىر: مۋزىكا بارىنە ورتاق سەزىمگە اينالادى.

XIX عاسىردا مۋزىكا ادامدارعا تىكەلەي ايتىلاتىن وي سياقتى قابىلداندى. ول ساحنادان انىق، داۋىستاپ سويلەگەندەي ەستىلدى. تىڭداۋشى مۋزىكاعا نازار اۋدارىپ، ونى بولەك تىڭدايتىن. ال XXI عاسىردا مۋزىكا كوبىنە كوزگە تۇسپەي اسەر ەتەدى. ول الدىڭا شىقپايدى، ءبىراق سەزىمگە تىكەلەي جۇمىس ىستەيدى. كوپ جاعدايدا ادام ونىڭ بار ەكەنىن بىردەن اڭعارماي دا قالىپ، مۋزىكانىڭ فورماسى وزگەرسە دە، ءبىراق اتقاراتىن قىزمەتى سول كۇيى قالدى. ول ادامعا ءوز سەزىمىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. كەيدە بۇل ءۇشىن قاتتى ايتىلعان دىبىس كەرەك. كەيدە جاي عانا ءۇنسىز ەستىلەتىن اۋەن جەتكىلىكتى. بەتحوۆەن مەن سيممەر وسى ەكى ءتاسىلدىڭ ءبىرىن-ءبىرى جوققا شىعارمايتىنىن كورسەتەدى. بەتحوۆەن مۋزىكاسى زالدى تولتىرىپ، تىڭداۋشىنى وزىنە قاراي تارتادى. سيممەر مۋزىكاسى ەكراننىڭ ارتىندا تۇرىپ، تىڭداۋشىنىڭ ىشكى كۇيىنە باياۋ كىرەدى. ءبىراق ەكەۋىنىڭ دە ناتيجەسى ءبىر: مۋزىكا جەكە ءبىر ادامنىڭ سەزىمى بولىپ باستالىپ، كوپشىلىككە ورتاق كۇيگە اينالادى. ايعاي دا، سىبىر دا - ءبىر قاجەتتىلىكتىڭ ەكى ءتۇرلى جولمەن ايتىلۋى.

Aikyn.kz