پرەزيدەنت: قوعامدىق قۇندىلىقتاردى جاستاردىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ ماڭىزدى
ورال. KAZINFORM - قازاقستان حالىق كەڭەسى باتىس قازاقستان وبلىسىندا «جاڭا قوعامدىق ەتيكا: مادەنيەت، ادەپ، ادەت» رەسپۋبليكالىق فورۋمىن وتكىزدى.
قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى ەرلان قوشانوۆ باتىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ، «جاڭا قوعامدىق ەتيكا: مادەنيەت، ادەپ، ادەت» اتتى رەسپۋبليكالىق فورۋمعا قاتىستى. بۇل - پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا كونستيتۋتسيالىق ورگاننىڭ وڭىرلەردە وتكىزگەن العاشقى ءىس-شاراسى. ديالوگ الاڭىندا مىڭنان استام قوعام وكىلى، بەلسەندى انالار مەن ساراپشىلار باس قوستى.
الدىمەن ەرلان قوشانوۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا ارنالعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. پرەزيدەنت رەسپۋبليكالىق فورۋمىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتاپ، قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكىزىلىپ جاتقان القالى جيىن ۇلتتىق تاربيە مەن قوعامدىق مادەنيەتتىڭ ساباقتاستىعىن دارىپتەيتىن ماڭىزدى ءىس-شارا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
- كونستيتۋتسيا - ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە جول اشاتىن قاستەرلى قۇجات ءارى حالقىمىزدىڭ جاڭا داۋىردەگى بولمىس-ءبىتىمىن ايقىندايتىن تەمىرقازىق. سوندىقتان ءبارىمىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان اسا ماڭىزدى ماقسات - كونستيتۋتسيامىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى مەن ماڭىزىن حالىق اراسىندا، اسىرەسە، جاستارعا جان-جاقتى ءتۇسىندىرىپ، كەڭ اۋقىمدا دارىپتەۋ. ويتكەنى، قازىرگىدەي قۇبىلمالى، تۇراقسىز جانە كۇردەلى ۋاقىتتا مەملەكەتتىگىمىزدىڭ مىڭداعان جىلدىق تاريحى مەن ءداستۇرىن جادىمىزدا ساقتاي وتىرىپ، جۇرتىمىزدىڭ بويىنا وزىق ويلى ۇلتقا ءتان يگى قۇندىلىقتاردى ءسىڭىرۋ اسا وزەكتى مىندەت سانالادى، - دەلىنگەن قۇتتىقتاۋدا.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى وركەنيەتتى ەل بولۋ قاستەرلى وتانىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن تۇتاس قوعام بولىپ تاباندى ەڭبەك ەتۋدەن باستالاتىنىنا ەرەكشە ءمان بەرگەن. سەبەبى، ەڭبەكتى قادىرلەيتىن قوعامنىڭ ازاماتتارى ءار ىسكە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن، جاناشىر جۇرەكپەن جانە ادال نيەتپەن قارايتىنى ءسوزسىز.
- ءبىز تۇتاس قوعام بولىپ «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق باستاماسىن قولعا الدىق. بۇكىل ەل بويىنشا تازالىق ءىس-شارالارىن جۇرگىزىپ، وسى قاسيەتتى ۇعىمنىڭ تەرەڭ ماعىناسىن جۇرتىمىزدىڭ، اسىرەسە، جاستارىمىزدىڭ ساناسىنا سىڭىرە باستادىق. وسىلايشا، تازالىق ۇلت بولمىسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە، حالقىمىزدىڭ مىزعىماس قۇندىلىعىنا اينالۋدا. ءبىز زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىك قۇراتىن، ءبىلىم مەن عىلىمعا، يننوۆاتسياعا باسا ءمان بەرەتىن، بىرلىگى بەكەم، ادىلەتتى، قاۋىپسىز، كۇشتى ءارى تازا قازاقستاندى قۇرىپ جاتىرمىز. وسى ماڭىزدى ميسسيانى جۇزەگە اسىرۋعا مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن قاتار، تۇتاس قوعام، ياعني ءار وتباسى، ءار ازامات، سونداي-اق قوعام بەلسەندىلەرى، ۇستازدار قاۋىمى جانە ەرىكتىلەر كۇش بىرىكتىرىپ، بەلسەنە اتسالىسۋى كەرەك. بۇگىنگى باسقوسۋدا ايتىلاتىن ۇتىمدى ۇسىنىستار مەن تىڭ يدەيالار وسى ماقسات-مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىن، - دەلىنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.
ەرلان قوشانوۆ ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى العا قويعان اۋقىمدى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدا حالىق كەڭەسىنىڭ بەلسەنە اتسالىساتىنىن اتاپ ءوتتى. كونستيتۋتسيالىق كونسۋلتاتيۆتىك ورگاننىڭ باستى ميسسياسى - جۇرتشىلىقتى پرەزيدەنت رەفورمالارى مەن باستامالارى توڭىرەگىندە توپتاستىرۋ.
- بۇگىنگى اڭگىمە - وتان مەن وتباسى تۋرالى اڭگىمە، بولاشاق تۋرالى اڭگىمە. ادەپ پەن ادەت، قوعامدىق ەتيكا ارقىلى ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى كەڭەس. كونستيتۋتسيامەن بىرگە قوعامنىڭ سانا-سەزىمى مەن دۇنيەتانىمىندا دا تەرەڭ ءارى ماڭىزدى وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتىر. پرەزيدەنت ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ تۋعان ءتىلىن قۇرمەتتەيتىن، سالت-ءداستۇرىن ساقتايتىن، ۇلكەندى سىيلاپ، بىلىمگە ۇمتىلاتىن، سونىمەن قاتار الەمگە اشىق ازامات بولعانىن قالايدى. وسى قاسيەتتەر وتباسىنداعى تاربيەدەن باستالىپ، «زاڭ مەن ءتارتىپ»، «تازا قازاقستان»، «ادال ازامات» قاعيداتتارى ارقىلى قالىپتاسۋى ءتيىس، - دەدى ە. قوشانوۆ.
حالىق كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ رەفورمالارى جەتى جىل ىشىندە ەل ومىرىنە ەلەۋلى وزگەرىستەر اكەلگەنىن ايتتى. جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋعا، الەۋمەتتىك ادىلدىكتى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. كەيىنگى جەتى جىلدا قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 181,7 ميلليارد دوللاردان 306 ميلليارد دوللارعا دەيىن ءوستى. جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 9,8 مىڭ دوللاردان 15 مىڭ دوللارعا جەتتى. 25 مىڭ شاقىرىم جول سالىندى. 1300 جاڭا مەكتەپ بوي كوتەردى، «كەلەشەك مەكتەپتەرى» جوباسى اياسىندا 217 مەكتەپ سالىندى.
پرەزيدەنت باستاماسىمەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلدى. بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكالىق تۇرعىدا دا، الەۋمەتتىك، مادەني-رۋحاني تۇرعىدا دا دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسۋدا.
- وسى جاڭعىرۋ ۇدەرىستەرىنىڭ شارىقتاۋ شەگى - جاڭا حالىق كونستيتۋتسياسى. ونىمەن بىرگە بۇگىندە ادامداردىڭ جۇرەگى مەن ساناسىندا تەرەڭ ءارى ماڭىزدى وزگەرىستەر ورىن الۋدا. رەفورمالار ەلىمىزدى بۇگىن وزگەرتسە، قۇندىلىقتار ونىڭ ەلۋ جىلدان كەيىن قانداي بولاتىنىن ايقىندايدى. سوندىقتان پرەزيدەنت كۇندەلىكتى ءومىردىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋعا ءتيىس قوعامدىق قۇندىلىقتار مەن باعدارلاردى جۇيەلى تۇردە قالىپتاستىرىپ كەلەدى، - دەدى ەرلان قوشانوۆ.
وتىرىس بارىسىندا فورۋم قاتىسۋشىلارى تاربيە ماسەلەسى، قوعامداعى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ ءرولى، ءبىلىم بەرۋ جانە كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋ سياقتى ءبىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەنى ورتاعا سالدى.
قازاقستان حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ناتاليا دەمەنتيەۆا اسكەري بولىمدەردەگى مورالدى-تۇرمىستىق جاعدايلاردى جاقسارتۋ ماسەلەسىن كوتەردى.
بۇل باعىت حالىق كەڭەسىنىڭ جۇمىسى اياسىندا ودان ءارى جالعاسىن تابادى. اسكەري بولىمدەردەگى جاعدايدى زەردەلەپ، اسكەري قىزمەت وتكەرۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاقسارتۋ شارالارىن ايقىنداۋ جوسپارلانىپ وتىر.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە - جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ. «جاڭا مۇمكىندىك» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى ارمان تۇلكىبايەۆ سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى مەڭگەرىپ، جۇمىسقا ورنالاسۋعا كومەكتەسەتىن «JOLTAP» جوباسىن ىسكە اسىرۋ تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. وسى تاجىريبەنى كەڭىنەن قولدانۋ پەرسپەكتيۆالارىنا، سونىڭ ىشىندە اۋىل جاستارىنىڭ كاسىبي ءبىلىم الىپ، جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە ءمان بەرىلدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا حالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى، رەسپۋبليكالىق انالار القاسىنىڭ ءتورايىمى نازيپا شاناي جانە قۇرىلتاي دەپۋتاتى سنەجاننا يماشيەۆا مەن وبلىس باسشىلىعى ءدا سوز سويلەدى.
سونىمەن قاتار «نايري» ق ر ارميان مادەني ورتالىقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى» ز ت ب انالار القاسىنىڭ ءتوراعاسى تاتيانا مۋراديان قوعامدىق ەتيكا تۋرالى ءسوز قوزعاسا، «تۇركىستان وبلىستىق اتا-انالار قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى اقبايان جاكيپوۆا ايەلدەر قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىن كوتەردى. ال قوعام قايراتكەرى، اۋعان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى اننا موحامماد ادال ازامات تۋرالى ءوز پايىمىمەن ءبولىسىپ، امانگەلدى اۋىلدىق كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى گۇلسىم يسكاليەۆا كىتاپ وقيتىن ۇلت ماسەلەسىن قوزعادى.
فورۋم مەملەكەت پەن قوعام اراسىندا اشىق پىكىر الماسۋ الاڭىنا اينالدى. القالى جيىن قوعامدىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋعا، ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا جانە قوعامدىق ادەپتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى مەن ناقتى باستامالاردى ۇشتاستىردى.
بۇعان دەيىن قازاقستان حالىق كەڭەسىندە قوعامدىق باستامالاردى دامىتۋ كوميتەتى جۇمىسىن باستاعانىن جازعانبىز.
