پرەزيدەنت ب ۇ ۇ-نىڭ بولاشاعىنا قاتىستى باعىت-باعداردى جاريالايدى - تۇراقتى وكىل وماروۆ
استانا. KAZINFORM - قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جانىنداعى تۇراقتى وكىلى قايرات وماروۆ Kazinform اگەنتتىگىنىڭ مەنشىكتى تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 80- سەسسياسى مەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ نيۋ-يورككە جۇمىس ساپارى اياسىندا جوسپارلانعان ءىس-شارالارعا قاتىستى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ بەردى.
- ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلىق سامميتىنىڭ كۇن ءتارتىبى اۋقىمدى ەكەنى بەلگىلى. وعان 100 دەن استام مەملەكەت باسشىسى، مۇددەلى تاراپتار مەن الەمدىك كوشباسشىلار قاتىسادى. بۇل كەزدەسۋدىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟ ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 80- مەرەيتويلىق سەسسياسىنان نە كۇتۋگە بولادى؟
- باس اسسامبلەيانىڭ 80- سەسسياسى - ماڭىزدى كەزەڭ. ب ۇ ۇ-نىڭ سەكسەن جىلدىق مەرەيتويى حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ زاماناۋي جۇيەسى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان العان ساباقتاردان تۋىنداعانىن ەسكە سالادى. بۇگىندە الەم تاعى دا جەكە دارا شەشىلمەيتىن داعدارىستارمەن بەتپە- بەت كەلىپ وتىر.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ 8-قىركۇيەكتەگى جولداۋىندا اتاپ وتكەندەي: «بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا ءالى كۇنگە دەيىن ەش بالاما جوق. قازاقستان ونى كوكەيكەستى حالىقارالىق ماسەلەنىڭ ءبارىن ءادىل شەشۋ جولىنداعى نەگىزگى كەلىسسوز الاڭى بولىپ قالا بەرۋگە ءتيىس دەپ سانايدى».
مەرەيتويلىق سەسسيانىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالساق، كوشباسشىلار رەسمي ءسوز سويلەۋ ءۇشىن ەمەس، شەشىم تابۋ ءۇشىن جينالادى. حالىقارالىق قوعامداستىق گەوساياسي بولشەكتەنۋمەن، شيەلەنىستەردىڭ كۇشەيۋىمەن، سيفرلىق جانە بيولوگيالىق سالالارداعى قاۋىپتەرمەن، حالىقارالىق قۇقىققا سەنىم داعدارىسىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر.
بۇل كەزدەسۋدەن جۇرتشىلىق جارعىنىڭ امبەباپتىلىعىن قۋاتتاۋدى جانە ناقتى قادامدار بەلگىلەۋدى كۇتىپ وتىر، ياعني ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى بويىنشا جۇمىستى جەدەلدەتۋ مەن بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك تەتىكتەرىن نىعايتۋ ەسكەرىلگەن. قازاقستان ناقتى ماقساتپەن قاتىسادى. بۇل تۇرعىدا كوپجاقتى جۇيەنىڭ جاڭارۋىنا ۇلەس قوسىپ، بارلىق ۇلكەندى-كىشىلى مەملەكەتتەردىڭ مۇددەلەرىنە شىنايى قىزمەت ەتۋىنە جاردەمدەسۋ قاراستىرىلعان.
- سامميتتە ۇيىمنىڭ جۇمىسى قورىتىندىلانادى. وسى ورايدا قانداي جاعىمدى اسپەكتىلەردى اتاپ وتۋگە بولادى؟ قازاقستان جاعى ب ۇ ۇ قىزمەتىن قالاي باعالايدى؟
- بارلىق قيىندىققا قاراماستان، ب ۇ ۇ مەملەكەتتەردىڭ ديالوگقا ءتۇسۋى جانە شەشىمدەردى تابۋى ءۇشىن تاپتىرماس الاڭ بولىپ قالا بەرەدى. ۇيىمنىڭ جۇمىسى ءۇش تۇعىرعا نەگىزدەلگەن: بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك، دامۋ جانە ادام قۇقىقتارى. ءبىز ونىڭ جۇمىسىن دەكلاراتسيامەن ەمەس، ادامداردىڭ ومىرىنە اسەر ەتەتىن ناقتى ناتيجەلەرمەن باعالايمىز.
ب ۇ ۇ ونداعان بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىن جۇرگىزدى، گۋمانيتارلىق كومەك ارقىلى ميلليونداعان ادامداردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى جانە جاھاندىق دامۋ كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەدى.
قازاقستان دا ءتيىستى قادامداردى جاساپ كەلەدى. باس اسسامبلەيانىڭ قارارىندا ماقۇلدانعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ باستاماسى - الماتىدا ب ۇ ۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ اشىلۋى ماڭىزدى قادام بولدى.
قاۋىپسىزدىك سالاسىندا قازاقستان بىتىمگەرشىلىككە قوسقان ۇلەسىن ارتتىردى. ءبىز گولان جوتالارىنا العاش رەت ۇلتتىق كونتينگەنتتى جىبەرىپ، ونىڭ روتاتسياسىن ءوزىمىز قامتاماسىز ەتتىك.
بۇگىندە 160 اسكەري قىزمەتكەر ب ۇ ۇ اياسىندا قىزمەت ەتىپ ءجۇر، ال ورتالىق ازياداعى جالعىز سەرتيفيكاتتالعان ورتالىق - KAZCENT ورتالىعى زاماناۋي باعىتتار بويىنشا دايارلاپ جاتىر، سونىڭ ىشىندە كيبەرتوزىمدىلىك پەن ۇشقىشسىز ۇشۋ جۇيەلەرىمەن جۇمىس ىستەۋدە بىتىمگەرشىلىك كۇشتەردى وقىتادى.
قارۋسىزدانۋ جانە قارۋدى تاراتپاۋ بۇلجىماس باسىمدىق بولىپ قالا بەرەدى. يادرولىق ارسەنالدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان قازاقستان سەنىم مەن حالىقارالىق رەجيمدەردى نىعايتا تۇسەتىن باستامالاردى ىلگەرىلەتىپ كەلەدى.
حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىل كۇنى، قازاقستاننىڭ بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىك قۇرۋ تۋرالى باستاماسى جانە يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەندەرگە كومەك كورسەتۋ مەن قورشاعان ورتانى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ماقساتتى قور قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس - سەمەي پوليگونىنىڭ سالدارىمەن تىكەلەي بايلانىستى. بۇل تۇرعىدا ورتاشا دەرجاۆالار دا جاھاندىق اۋقىمدا شەشىمدەر ۇسىنا الاتىنى ايقىن كورىنىپ تۇر.
كليماتقا قاتىستى ماسەلەلەر ەرەكشە ورىندا. 2026 -جىلى قازاقستان ب ۇ ۇ-مەن بىرگە وڭىرلىك ەكولوگيالىق سامميت وتكىزەدى. ءبىزدىڭ باستامامىز بويىنشا باس اسسامبلەيا 2026 -جىلدى ورنىقتى دامۋ ءۇشىن ەرىكتىلەردىڭ حالىقارالىق جىلى دەپ جاريالادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ميلليونداعان ادامداردى ەكولوگيا مەن كليماتتان باستاپ الەۋمەتتىك قورعاۋعا دەيىنگى پراكتيكالىق جوبالارعا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وڭىرلىك ولشەم ءارقاشان ءبىزدىڭ نازارىمىزدا بولدى. ءبىز ورتالىق ازيانىڭ ورتاق مۇددەلەرىن، بەيبىتشىلىك پەن ىنتىماقتاستىق يدەيالارىن ىلگەرىلەتىپ كەلەمىز. وڭىردە بەيبىتشىلىك، قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ايماعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس، سونداي-اق قولدانىستاعى تەتىكتەر - ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورى مەن ورتالىق ازيانىڭ يادرولىق قارۋدان ازات ايماعى وسى كوزقاراستى كورسەتەدى.
جاھاندىق دەڭگەيدە قازاقستان سەرىكتەستەرىمەن بىرگە حالىقارالىق گۋمانيتارلىق قۇقىق بويىنشا ساياسي قولداۋدى كۇشەيتىپ جاتىر.
جالپى، بۇل جۇمىسىمىزدىڭ ءبىر بولىگى عانا. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشە بولعان وتىز جىل ىشىندە قازاقستان ءوزىن حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ جەتىلگەن جانە جاۋاپتى قاتىسۋشىسى رەتىندە كورسەتە ءبىلدى جانە كوپجاقتىلىققا بەيىلدىلىگىن راستادى.
ءبىز ءۇشىن بىتىمگەرشىلىك ميسسيالار مەن گۋمانيتارلىق باستامالاردان باستاپ، كليمات پەن ايماقتىق جوبالارعا دەيىن ايتىلعان سوزدەردەن كەيىن ناقتى ارەكەتتەرگە كىرىسۋ ماڭىزدى. ءبىز ب ۇ ۇ جۇمىسىن وسى پراكتيكالىق جانە جاۋاپتى رۋحتا باعالايمىز.
- كەزدەسۋدە ب ۇ ۇ-نىڭ XXI عاسىرداعى ءرولى قايتا قاراستىرىلادى دەپ ايتىلىپ جاتىر. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، ونى تيىمدىرەك ەتۋ ءۇشىن قانداي رەفورمالار قاجەت؟
- بۇل تۇرعىدا جۇيەلىك جاڭارۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى ايتىلىپ جاتىر. قازاقستان رەفورمالار ب ۇ ۇ-نى السىرەتپەي، نىعايتا ءتۇسۋى كەرەك ەكەنىنە سەنىمدى. باستى نازاردا - قاۋىپسىزدىك كەڭەسى تۇر، سەبەبى ونىڭ قۇرامى XXI عاسىرداعى گەوساياسي جاعدايدى ايقىنداي الماي وتىر. دامۋشى ەلدەردى قوسپاسا جانە ورتا دەرجاۆالار بەلسەندى تۇردە قاتىسپاسا، ونىڭ شەشىمدەرىنە سەنىم ازايادى.
كەرىسىنشە، باس اسسامبلەيانىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. قازاقستان ونىڭ ينستيتۋتسيونالدى نىعايۋىن ماڭىزدى دەپ سانايدى. باس حاتشىنىڭ بۇكىل جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن، جاۋاپكەرشىلىگىن جانە ناتيجەلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان باستاماسىن قولدايمىز.
سونىمەن قاتار، رەفورمالار جاڭا سىن-قاتەردى دە ەسكەرۋى ءتيىس. بۇل رەتتە، سيفرلىق تەحنولوگيالار، بيوقاۋىپسىزدىك، كليماتتىڭ وزگەرۋى جانە جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى ماسەلەلەر نازاردا بولۋى كەرەك. اتالعان قادامدارعا ەكپىن قويسا، ب ۇ ۇ XXIعاسىردا ءوزىنىڭ بىرەگەيلىگى مەن تيىمدىلىگىن ساقتايدى.
- تامىز ايىنىڭ باسىندا قازاقستان ۇكىمەتى مەن ب ۇ ۇ اراسىندا ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانعا ارنالعان ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگەقول قويىلدى. بۇل باستاما جونىندە جانە ونىڭ العاشقى ناقتى قادامدارى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ وتسەڭىز...
- ورتالىقتى قۇرۋ - باس اسسامبلەيانىڭ كونسەنسۋس قارارىمەن ماقۇلدانعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ستراتەگيالىق باستاماسى. بۇل قادام قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ەلدەرىنە تىكەلەي پايدا اكەلەتىن ناقتى تەتىكتەر ارقىلى ب ۇ ۇ الەۋەتىن نىعايتۋعا بەيىلدىلىگىن كورسەتەدى.
ورتالىق مەملەكەتتەر ستراتەگيالاردى ۇيلەستىرە الاتىن جانە رەسۋرستاردى بىرىكتىرەتىن الاڭعا اينالادى، سونداي-اق حالىقارالىق قولداۋ ءوڭىردىڭ باسىم مىندەتتەرىنە باعىتتالادى.
ونىڭ مانداتىنا ب ۇ ۇ اگەنتتىكتەرى مەن باعدارلامالارىنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ، ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ، ۇلتتىق قۇزىرەتتەردى نىعايتۋ جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى قولداۋ كىرەدى. باسىمدىقتار ناقتى ايقىندالعان: سۋ، ەنەرگەتيكا جانە كليمات؛ تۇراقتى قالالار جانە ۋربانيزاتسيا؛ سيفرلىق شەشىمدەر؛ ءبىلىم بەرۋ مەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەر؛ تۇراقتى قارجىلاندىرۋ.
ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىس پەن شەكتەۋلى رەسۋرستار جاعدايىندا ۇيلەستىرۋ ەرەكشە ماڭىزدى. قازاقستان بۇل ءۇشىن ءتيىستى بازانى قۇردى، ياعني الماتىداعى UN Plaza عيماراتىندا ب ۇ ۇ-نىڭ 18 بولىمشەسى ءبىر شاڭىراق استىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر.
مۇنداي فورمات بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ۇستانىمىن نىعايتادى، جۇيەنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن ارتتىرادى جانە ناقتى ناتيجە بەرەدى. بۇل ەكوجۇيەنى ب ۇ ۇ-نىڭ سيفرلىق شەشىمدەر ورتالىعى مەن استانا مەملەكەتتىك قىزمەت حابى يننوۆاتسيالار مەن تاجىريبە الماسۋعا ارنالعان پلاتفورمالار ارقىلى نىعايتادى.
وسىلايشا، بۇل قادامدار ءوڭىردىڭ 2030 كۇن ءتارتىبىنىڭ ماقساتتارىنا جىلدامىراق جىلجۋعا كومەكتەسەتىن تەتىكتەردى قۇرۋعا باعىتتالعان.
- قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىساتىنى ايتىلدى. قازاقستان الەمدىك قاۋىمداستىق نازارىن قانداي ماسەلەلەرگە اۋدارادى؟
- مەملەكەت باسشىسى 80- سەسسيانىڭ جالپى پىكىرسايىستارىنىڭ اشىلۋىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءسوز سويلەيدى.
پرەزيدەنتتىڭ ۇندەۋىندە ەلىمىزدىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى اتالىپ وتىلەدى. بۇل تۇرعىدا حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ، يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ، ورنىقتى دامۋدىڭ جاھاندىق كۇن ءتارتىبىن ىلگەرىلەتۋ، كليمات پەن سۋ قاۋىپسىزدىگى، سيفرلىق ترانسفورماتسيا جانە ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋ تۋرالى باياندالادى.
سونىمەن قاتار، پرەزيدەنت ب ۇ ۇ-نىڭ بولاشاعىنا قاتىستى تۇتاس كوزقاراسىن ۇسىنىپ، قازاقستاننىڭ ناقتى شەشىمدەردى ۇسىنا الاتىن جاۋاپتى ورتا دەرجاۆا رەتىندەگى ءرولىن اتاپ كورسەتەدى.
مىنبەردەن ەگجەي-تەگجەيلى مالىمدەمەلەر جاسالادى. وسىنىڭ ءبارى سەنىمدى نىعايتۋ جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندە ماعىنالى ۇندەۋ بولادى.
بۇدان بۇرىن حابارلانعانداي، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ 21-23-قىركۇيەك كۇندەرى نيۋ-يورك قالاسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارادى.
ايتا كەتەيىك، ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ مەرەيتويلىق سامميتىندە قانداي ءىس-شارالار وتەتىنىن جازعان ەدىك.
اۆتور
رۋسلان عابباسوۆ
