فرانسياداعى وقۋشىلار كوتەرگەن ماسەلە نەگە ساياسي سيپات الدى

بۇل وقيعالار فرانسيادا 2027 -جىلى وتەتىن پرەزيدەنت سايلاۋى قارساڭىندا بولىپ جاتىر. سوندىقتان مەكتەپتەگى ماسەلەلەر بىرتىندەپ ساياسي سيپات الا باستادى. وقۋشىلاردىڭ نارازىلىعىنا نە سەبەپ بولدى؟ فرانسيانىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قانداي تۇيتكىلدەر بار؟ جاستاردىڭ تالابى ەلدەگى ساياسي جاعدايعا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟ وسى سىقىلدى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ كورەيىك.

نارازىلىق نەدەن باستالدى

نارازىلىق 17-قىركۇيەكتە پاريج ماڭىنداعى كرەتەي قالاسىندا ورنالاسقان Saint-Exupéry ليتسەيىنەن باستالدى. وقۋشىلار ءبىلىم الۋ جاعدايى مەن ساباق كەستەسىنە كوڭىلى تولمايتىنىن ءبىلدىردى. كەيىننەن فرانسيانىڭ وزگە قالالارىنا دا تاراپ كەتتى. Le Monde باسىلىمىنىڭ مالىمەتىنشە، 1-قازانعا قاراي نارازىلىق مىڭنان استام ليتسەيدى قامتىعان. بۇل - ەلدەگى ليتسەيلەردىڭ شامامەن تورتتەن ءبىرى.

وقۋشىلاردىڭ باستى شاعىمى - مۇعالىمدەردىڭ جەتىسپەۋى، ساباق كەستەسىنىڭ اۋىرلىعى، مەكتەپ عيماراتتارىنىڭ ەسكىرۋى جانە ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ كەزىندەگى قيىندىقتار. اسىرەسە وقۋ كۇنىنىڭ ۇزاقتىعى كوپشىلىكتىڭ نارازىلىعىن تۋعىزعان. فرانسيانىڭ كەي ليتسەيلەرىندە ساباق تاڭعى سەگىزدە باستالىپ، كەشكى التىعا دەيىن سوزىلادى. وقۋشىلار مۇنداي كەستەمەن دەمالۋعا، ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ۋاقىت قالمايتىنىن ايتىپ وتىر.

Associated Press اگەنتتىگىنە سۇحبات بەرگەن پاريجدىك وقۋشى جاننا تاحاريدىڭ ايتۋىنشا، ەرەسەكتەر بالالاردان كۇنى بويى مەكتەپتە وتىرۋدى تالاپ ەتەدى، ءبىراق مۇنىڭ ولاردىڭ پسيحولوگيالىق جاعدايىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن ەسكەرە بەرمەيدى. اتالعان اگەنتتىكتىڭ مالىمەتىنشە، 6-قازاندا فرانسيا بويىنشا وتكەن دەمونستراتسيالارعا 266 مىڭنان استام ادام قاتىسقان. ونىڭ شامامەن 56 مىڭى پاريجدە كوشەگە شىقتى.

اكتسيالار پاريج، ليلل، مارسەل، ستراسبۋرگ، نانت جانە باسقا قالالاردا ءوتتى. كەيبىر وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسى توقتاپ، دەمونسترانتتار مەن پوليتسيا اراسىندا قاقتىعىستار بولدى. ءبىر كۇننىڭ ىشىندە 500 گە جۋىق ادام ۇستالدى.

نارازىلىق قالاي بۇكىل ەلگە تاراپ كەتتى

نارازىلىقتىڭ كەڭەيۋىنە وقۋشىلار ۇيىمدارىنىڭ بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋى دە ىقپال ەتتى. 5-قازاندا بىرنەشە ستۋدەنتتىك جانە وقۋشىلار بىرلەستىگى جاستاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ون شۇعىل شارانى ۇسىندى.

ءبىراق تولقۋدىڭ كۇشەيۋىنە تەك ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى سەبەپ بولعان جوق. پوليتسيانىڭ دەمونسترانتتارعا قارسى ارەكەتى دە قوعامدا ۇلكەن پىكىرتالاس تۋعىزدى.-قازان ايىنىڭ باسىندا لانس قالاسىندا 15 جاستاعى جاس ءوسپىرىم پوليتسيا قولدانعان گراناتادان اۋىر جاراقات الدى. بۇل وقيعادان كەيىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ارەكەتىنە قاتىستى سىن كۇشەيدى.

مۇعالىمدەر مەن اتا-انالاردىڭ ءبىر بولىگى وقۋشىلاردى قولداۋ ءۇشىن عانا ەمەس، ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا دا اكتسيالارعا قاتىسا باستادى. وسىلايشا، فرانسيا ۇكىمەتىنىڭ الدىندا بىردەن ەكى ماسەلە تۇردى. ءبىرىنشىسى - مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرۋ. ەكىنشىسى - نارازىلىق كەزىندە پوليتسيانىڭ كۇش قولدانۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان سۇراقتارعا تۇسىنىكتەمە بەرۋ.

باستاپقىدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا قاتىستى بولعان ماسەلەنىڭ ساياسي سيپات الۋىنا وسى جاعدايلار دا اسەر ەتىپ وتىر.

ۇكىمەت وقۋشىلاردىڭ تالاپتارىن ورىنداي ما

ساراپشىلاردىڭ سوزىنشە، فرانسياداعى نارازىلىق ەلدىڭ بيۋدجەتىنە تۇسەتىن سالماق كۇشەيگەن كەزەڭگە تۇسپا-تۇس كەلدى. ۇكىمەت مەملەكەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋعا تىرىسىپ جاتقاندا، وقۋشىلار مەن مۇعالىمدەر ءبىلىم سالاسىنا كوبىرەك قارجى ءبولۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.

Reuters اگەنتتىگىنىڭ 3-قازانداعى مالىمەتىنشە، 2027 -جىلعا ارنالعان بيۋدجەت جوباسىندا ءبىلىم بەرۋ شىعىندارىن 1,7 پايىزعا ارتتىرۋ كوزدەلگەن. ءبىراق بۇل بولجانعان ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن تومەن. وسىلايشا، بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى كولەمى ارتقانىمەن، ينفلياتسيانى ەسكەرگەندە ونىڭ ناقتى قۇنى تومەندەۋى مۇمكىن.

بۇل اسىرەسە الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن اۋداندارداعى مەكتەپتەر ءۇشىن ماڭىزدى. مىسالى، ءپاريجدىڭ سولتۇستىك- شىعىسىندا ورنالاسقان سەن-سەن-دەني دەپارتامەنتىندە وقۋشىلار مەكتەپ عيماراتتارىنىڭ توزعانىنا، سىنىپتاردىڭ تولىپ كەتكەنىنە جانە مۇعالىمدەردىڭ جەتىسپەيتىنىنە شاعىمدانادى.

ساراپشىلار مۇنداي جاعدايدا بارلىق مەكتەپكە بىردەي قارجى ءبولۋ جەتكىلىكسىز بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى كەي وقۋ ورىندارىنا عيماراتتى جوندەۋ قاجەت بولسا، باسقالارىنا قوسىمشا ءمۇعالىم كەرەك.

فرانسيانىڭ ءبىلىم ءمينيسترى ەدۋار جەففرە جاعدايدىڭ كۇردەلى ەكەنىن مويىنداعانىمەن، نارازىلىق كەزىندەگى تارتىپسىزدىكتەردى دە سىنعا الدى. ال پرەمەر-مينيستر سەباستەن لەكورنيۋ وقۋشىلاردىڭ نەگىزگى تالاپتارىن قاراستىرۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى. ۇكىمەت مۇعالىمدەردى الماستىرۋ ءتارتىبىن جاقسارتۋ، وقۋ كۇنىنىڭ ۇزاقتىعىن قايتا قاراۋ، تۇسكى ءۇزىلىستى كوبەيتۋ جانە مەكتەپ عيماراتتارىن جوندەۋ ماسەلەلەرىن زەردەلەمەك.

العاشقى ۇسىنىستار-قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ازىرلەنۋى ءتيىس. دەگەنمەن بۇل شارالاردىڭ قانشالىقتى جۇزەگە اساتىنى ازىرگە بەلگىسىز. سەبەبى وقۋشىلاردىڭ تالاپتارىن ورىنداۋ قوسىمشا قاراجاتتى قاجەت ەتۋى مۇمكىن، ال ۇكىمەت بيۋدجەت شىعىندارىن شەكتەۋگە ءماجبۇر.

پرەزيدەنت سايلاۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن بە

ساراپشىلار فرانسياداعى قازىرگى وقيعالاردىڭ ساياسي ماڭىزىن 2027 -جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىمەن دە بايلانىستىرادى. قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس، ەممانيۋەل ماكرون ءۇشىنشى رەت قاتارىنان پرەزيدەنتتىككە تۇسە المايدى. سوندىقتان الداعى سايلاۋ ەلدىڭ ساياسي باعىتىن ايقىندايتىن ماڭىزدى كەزەڭ بولماق.

وسى ۋاقىتتا ءبىلىم بەرۋ، حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايى، مەملەكەتتىك شىعىندار مەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى ساياسي پارتيالاردىڭ نازارىندا تۇر. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ نارازىلىعى دا وسى پىكىرتالاستىڭ ءبىر بولىگىنە اينالدى.

ماسەلەن، سولشىل «باعىنبايتىن فرانسيا» قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى جان-ليۋك مەلانشون پوليتسيانىڭ دەمونسترانتتارعا قارسى ارەكەتىن سىنعا الدى. ال بيلىك وكىلدەرى راديكالدى سولشىلداردى وقۋشىلاردىڭ نارازىلىعىن ساياسي ماقساتتا پايدالانۋعا تىرىستى دەپ ايىپتادى. وڭشىل ساياسي كۇشتەر، كەرىسىنشە، قوعامدىق ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە كوبىرەك نازار اۋدارىپ وتىر. وسىلايشا، ءبىر نارازىلىقتىڭ وزىنە ساياسي كۇشتەر ءارتۇرلى باعا بەرۋدە. ءبىر تاراپ ءۇشىن باستى ماسەلە - جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋ قۇقىعى بولسا، ەكىنشى تاراپ ءۇشىن قوعامدىق ءتارتىپ پەن زاڭنىڭ ساقتالۋى ماڭىزدى.

ءبىراق ساراپشىلار جاستاردىڭ نارازىلىعىن تەك ساياسي پارتيالاردىڭ كۇرەسىمەن ءتۇسىندىرۋ دە دۇرىس ەمەس ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن، Le Monde باسىلىمىنا پىكىر بىلدىرگەن الەۋمەتتىك قوزعالىستار تاريحشىسى ستەفان سيرونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى جاستاردى مەكتەپتەگى جاعدايدان بولەك، بولاشاققا قاتىستى كوپتەگەن ماسەلە الاڭداتادى. ولاردىڭ قاتارىندا ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باياۋلاۋى، كليماتتىڭ وزگەرۋى، جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەڭبەك نارىعىنا ىقپالى، حالىقارالىق قاقتىعىستار جانە ەلدىڭ ساياسي بولاشاعىنا قاتىستى بەلگىسىزدىك بار.

بۇل ماسەلەلەر ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى. مەكتەپ بىتىرەتىن جاس ءوسپىرىم ءۇشىن ساپالى ءبىلىم الۋ - بولاشاقتا جاقسى جۇمىس تابۋدىڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى. ءال بىلىم بەرۋ جۇيەسىنە سەنىم ازايسا، ونىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دەگەن سەنىمى دە السىرەۋى مۇمكىن. سوندىقتان مەكتەپتەگى ماسەلەلەر جاستاردىڭ مەملەكەتكە جانە ساياسي ينستيتۋتتارعا دەگەن كوزقاراسىنا دا اسەر ەتەدى.

نارازىلىق نەمەن اياقتالۋى مۇمكىن

قازان ايىنىڭ العاشقى اپتاسىندا فرانسيا ۇكىمەتى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان بىرنەشە قادام جاسادى. پرەمەر-مينيستر وقۋشىلاردىڭ تالاپتارى بويىنشا ۇسىنىستار دايىنداۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار 7-قازاندا بيلىك دەمونستراتسيالار كەزىندە پوليتسيا قولداناتىن كەيبىر گراناتالاردى پايدالانۋدى ۋاقىتشا توقتاتتى.

Reuters مالىمەتىنشە، پوليتسيا ارەكەتىنە قاتىستى 18 وقيعا بويىنشا تەرگەۋ باستالعان.

ءبىلىم ءمينيسترى ەدۋار جەففرەنىڭ ايتۋىنشا، نارازىلىق پەن تارتىپسىزدىكتەر كەزىندە 24 وقۋ ورنى ايتارلىقتاي زاقىمدانعان، ياعني ورتكە ورانعان. ەندى شامامەن 30 مىڭ وقۋشى قاشىقتان ءبىلىم الادى. ونىڭ مالىمەتىنشە، عيماراتتاردى قالپىنا كەلتىرۋگە 22- 34 ميلليون دوللار قاجەت بولۋى مۇمكىن.

قوعامنىڭ نارازىلىققا كوزقاراسى دا بىركەلكى ەمەس. Reuters كەلتىرگەن Elable ساۋالناما ناتيجەسىنە سايكەس، رەسپوندەنتتەردىڭ 72 پايىزى وقۋشىلاردىڭ تالاپتارىن قولداعان. ءبىراق ولاردىڭ 55 پايىزى نارازىلىق اكتسيالارىن توقتاتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. بۇل دەرەكتەر فرانسۋز قوعامىنداعى قايشىلىقتى كورسەتەدى. ازاماتتاردىڭ ءبىر بولىگى مەكتەپتەگى ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەتتىگىن مويىنداعانىمەن، شەرۋلەردىڭ تارتىپسىزدىككە ۇلاسقانىن قالامايدى. ەندى ءبارى ۇكىمەت قابىلدايتىن شارالاردىڭ وقۋشىلار تالابىنا قانشالىقتى جاۋاپ بەرەتىنىنە بايلانىستى.

فرانسياداعى جاعداي ەۋروپانىڭ باسقا ەلدەرىندەگى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىنە دە اسەر ەتىپ جاتىر. ماسەلەن، 7-قازاندا بەلگيانىڭ لەج قالاسىندا جۇزدەگەن ستۋدەنت وقۋ شىعىندارىنىڭ وسۋىنە جانە اۋديتوريالاردىڭ تولىپ كەتۋىنە قارسى نارازىلىق ءبىلدىردى. بۇل ءبىلىم ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى تەك فرانسياعا عانا ءتان ەمەس ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. دەگەنمەن فرانسياداعى جاعدايدىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. مۇندا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تالاپتارى پرەزيدەنت سايلاۋى الدىنداعى ساياسي پىكىرتالاسپەن قاتار ءجۇرىپ جاتىر. نارازىلىقتىڭ قالاي اياقتالاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. ۇكىمەت وقۋشىلاردىڭ تالاپتارىن ءىشىنارا ورىنداۋى، قوسىمشا قارجى ءبولۋى نەمەسە كەلىسسوزدەردى جالعاستىرۋى مۇمكىن دەيدى ساراپشىلار.

ءبىراق قازىرگى وقيعالار ءبىر ماسەلەنى انىق كورسەتتى: مەكتەپتەگى جاعداي تەك ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى ماسەلە ەمەس. ول جاستاردىڭ بولاشاعىنا، الەۋمەتتىك تەڭدىككە جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمگە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان فرانسيا بيلىگى ءۇشىن باستى مىندەت تەك نارازىلىقتى توقتاتۋ ەمەس، ونىڭ تۋىنداۋىنا سەبەپ بولعان ماسەلەلەردى شەشۋ بولىپ وتىر. ال 2027 -جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋى جاقىنداعان سايىن جاستاردىڭ مەملەكەتتەن نە كۇتەتىنى تۋرالى سۇراقتىڭ ساياسي ماڭىزى ارتا ءتۇسۋى مۇمكىن.