«قوراڭ مالعا تولسىن!» - زاماناۋي باتا قانداي بولۋى كەرەك
استانا. KAZINFORM - قازاق ءۇشىن باتا - جاي عانا اق تىلەكتىڭ جيىنتىعى ەمەس، ۇلتتىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاستىرعان رۋحاني كودى، ۇلكەننەن كىشىگە جالعاسقان ونەگە مەكتەبى.
داستارحان باسىندا ايتىلعان اقساقالدىڭ ءبىر اۋىز ءسوزى كەيدە ءبۇتىن ءبىر ۇرپاققا باعىت- باعدار بولىپ، جاس ادامنىڭ جۇرەگىنە جىگەر، كوڭىلىنە مەدەت بەرگەن. «باتامەن ەل كوگەرەر، جاڭبىرمەن جەر كوگەرەر»، «باتالى ەر ارىماس، باتاسىز ەر جارىماس»، «جاقسى ءسوز - جارىم ىرىس» دەگەن حالىق ناقىلدارىنىڭ ءوزى قازاق تانىمىنداعى باتانىڭ ورنىن اڭعارتادى.
ەتنوگراف- فولكلورشى الەكساندر ۆاسيليەۆ 1905 -جىلى ورىنبوردا جارىق كورگەن «وبرازتسى كيرگيزسكوي نارودنوي سلوۆەسنوستي، موليتۆەننىح بلاگوجەلاني - باتا ءسوز» ماقالاسىندا باتانى قازاق حالقى ەرەكشە قادىرلەيتىن، اق نيەت پەن ىزگى تىلەكتى پوەزيالىق تۇردە جەتكىزەتىن قازاق پوەزياسىنىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ سيپاتتاعان.
باتانىڭ ءتۇپ- توركىنى جونىندە زەرتتەۋشىلەر اراسىندا ورتاق ءبىر عانا پىكىر جوق. كەيبىر فولكلورشىلار ونىڭ اراب تىلىندەگى «فاتيحا» نەمەسە «فاتەكە» ۇعىمدارىمەن ساباقتاستىعىن ايتسا، ەندى ءبىر زەرتتەۋلەردە ونىڭ تۇركىلىك دۇنيەتانىممەن، حالىقتىڭ ەجەلگى عۇرىپتىق مادەنيەتىمەن بايلانىسى ءسوز بولادى. قازاقتىڭ ءداستۇرلى تانىمىندا باتا كوبىنە داستارحان سوڭىندا، جولعا شىعاردا، ۇلكەن ءىستى باستاردا، قۋانىشتا، تويدا، جاڭا وتاۋ كوتەرگەندە، نارەستە دۇنيەگە كەلگەندە، سونداي-اق ءتۇرلى ءدىني-عۇرىپتىق جاعدايدا ايتىلعان.
ءبىراق باتا - وتكەننىڭ عانا جادىگەرى ەمەس. ول بۇگىن دە قازاق قوعامىنىڭ تىنىسىمەن بىرگە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى باتا بەرۋ جارىستارى ۇيىمداستىرىلىپ، باتانىڭ بىرنەشە جيناعى جارىق كورىپ، باتاگوي قاريالاردىڭ ونەرى ناسيحاتتالىپ ءجۇر. وسى ورايدا باتا ءداستۇرىن ءومىر بويى ەل اراسىندا ايتىپ، ونى وزىنشە جاڭعىرتىپ كەلە جاتقان جازۋشى، ارداگەر ۇستاز، باتاگوي قاريا، استانادا وتكەن باتا بەرۋ جارىسىنىڭ جۇلدەگەرى، «اق باتاممەن الاشقا ءدات، اتا تاريحىمنان باۋىرعا حات»، «اۋىز- ەنشى، اقىل- ساۋعا» كىتاپتارىنىڭ اۆتورى پارمەنبەك جۇماباي ۇلىنىڭ پايىمى نازار اۋدارۋعا لايىق.
ول اتادان بالاعا جەتكەن وسى رۋحاني مۇراعا جاناشىر قاراپايىم ازامات رەتىندە ءوزى ۇزاق جىلدار بويى ەل اراسىندا ايتىپ جۇرگەن ءتول باتالاردى توپتاستىرىپ، كىتاپ جازعان.
ونىڭ ايتۋىنشا، باتا - ءبىر عانا داستارحان باسىنداعى راسىممەن شەكتەلەتىن دۇنيە ەمەس. ول قازاقتىڭ تاريحي جادىمەن بىرگە قالىپتاسقان رۋحاني قۇبىلىس.
- باتا - اتا-بابالارىمىز ەل بوپ جارالعالى ەلدىگى مەن سالت-ساناسىنا، تىرلىگىمەن بىرگە جاساپ، بىرگە ءورىلىپ كەلەدى. باتا - اق تىلەك تۇرىندە، بولاشاققا باعدار تۇرىندە، انت-امانات تۇرىندە، العىس- قارعىس تۇرىندە سان الۋان ءىستىڭ جولىن اشىپ، نۇكتەسىن قوياتىن قازاق اۋىز ادەبيەتىنىڭ ەڭ ماڭىزدى، تورەلى ءبىر سالاسى، - دەيدى ول.
باتا بەرۋ ءداستۇرىنىڭ قازاق قوعامىنداعى سالماعىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ونىڭ تاريحىنا ءۇڭىلۋدىڭ ءمانى زور. پارمەنبەك جۇماباي ۇلى حالىق اراسىندا ساقتالعان اڭىز-اڭگىمەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ، باتانىڭ باستاۋى تىم ارىدە جاتقانىن ايتادى. ونىڭ پايىمىنشا، بۇل ءداستۇر تۇركى حالىقتارىنا ورتاق بولعانىمەن، قازاق اراسىندا ەرەكشە دامىپ، وزىندىك سيپات العان.
- باتا بەرۋ سالتى بۇكىل تۇرىك تەكتەس حالىقتاردا بار. سونىڭ ىشىندە تۇركى حالقىنىڭ اتا جۇرتى ءارى قارا شاڭىراعى ەسەپتەلەتىن قازاق حالقىمىزدا ەرەكشە دامىعان جانە قالپىن اينىتپاي ساقتالعان. قازاق حالقى «باتا سالتىمىز - قازىنالى اسىل مۇرامىز، بابادان قالعان التىن ەسكەرتكىشىمىز» دەپ اسپەتتەپ، قاستەرلەپ، بۇگىنگە دەيىن جالعاپ، ساليقالى داستۇرگە اينالدىرىپ كەلەدى، - دەيدى باتاگوي قاريا.
قازاق تانىمىندا باتا سۇراۋ دا، باتا بەرۋ دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك بولعان. بۇرىن ەل ىشىندە بەدەلدى بي-شەشەندەردەن، باتىرلاردان، اقىن-جىراۋلاردان، ابىز اقساقالداردان باتا الۋ مارتەبە سانالعان. پارمەنبەك جۇماباي ۇلى حالىق جادىندا قالعان تاريحي تۇلعالاردىڭ دا باتا العانىن مىسال ەتەدى. ابىلاي حاننىڭ شاقشاق جانىبەكتەن، ابايدىڭ شوجە اقىن مەن قارت بوجەيدەن، جامبىلدىڭ ءسۇيىنبايدان باتا العانى تۋرالى دەرەكتەردى كەلتىرەدى.
- حانىمىز دا، قارامىز دا ءبىسمىللاسىز، باتاسىز اس ءىشىپ، اتقا قونباعان، تاققا وتىرماعان، جاۋعا شاۋىپ، داۋعا تۇسپەگەن، ۇلكەن ءۇيدىڭ ءدامىن تاتىپ، ۇلكەندەردىڭ الدىنان وتپەي، ريزالىعىن الماي، باتاسىنا قانباي ەلى ءۇشىن دە، ءوزى ءۇشىن دە يگى ءىس، ۇلى باستاما جاساماعان، - دەيدى پارمەنبەك جۇماباي ۇلى.
الايدا باتانىڭ قادىرى ونى ايتۋشىنىڭ جاسىنا عانا بايلانىستى ەمەس. باتاگويدىڭ ەلگە سىيلى بولۋى، ومىردەن كورگەن- تۇيگەنى، سوزگە جۇيرىكتىگى، ادام تانۋى ماڭىزدى. ەڭ باستىسى - باتا جۇرەكتەن شىعۋى كەرەك.
- باتانىڭ شاراپاتى، شارتى ونىڭ ۇزىن- قىسقالىعىندا نەمەسە باتا بەرەتىن كىسىنىڭ ۇلكەن- كىشىلىگىندە ەمەس. ەلىنە، جەرىنە، كۇللى ادامزاتقا اعىنان جارىلعان اق تىلەگى بولۋى، تىڭداۋشىلارىن بىرلىككە، ەرلىككە، ادىلدىككە، راقىمدىلىققا، ءوزارا تاتۋلىققا، جەمىستى ەڭبەككە باۋلىپ، مۇراتىن شىڭداپ، قايراتىن جەبەپ، مەدەت بەرەتىن ءارى سول مايدانداعى كەلەلى ءىس، پايدالى كەڭەسكە، ۇلكەن-كىشىلى قۋانىشقا دەر كەزىندەگى تاپقىرلىعى مەن سانالى، سالماقتى ويمەن قولما- قول قۇراپ، جۇرت جۇرەگىندەگى ارمان- مۇراتتى ءدال تاۋىپ، باتا سۇراۋشىنىڭ دامەلى تۇپكى جان قالاۋىن ءدوپ باسىپ ايتسا - جىراۋ، دۋالى اۋىز باتاگوي دەگەنىمىز مىنە وسى، - دەيدى ول.
پارمەنبەك جۇماباي ۇلى بۇگىنگى باتاگويلەرگە بۇرىنعى باتالاردى سول قالپىندا جاتتاپ الىپ، كەز كەلگەن ورتادا ايتا بەرۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتەدى. سەبەبى زامان وزگەردى، ادامنىڭ تۇرمىسى، كاسىبى، ارمانى مەن قوعامدىق ورتاسى وزگەردى. دەمەك، باتا دا ومىرمەن بىرگە جاڭارىپ وتىرۋى ءتيىس.
- مەن بۇرىنعى بابالاردىڭ باتالارىن جاتتاما، ايتپا دەگەننەن اۋلاقپىن. ول قاسيەتتى باتالار ازىرگە دەيىن قۇنىن جويماي، كەيىنگى ۇرپاققا تاعىلىم، تاربيە بەرىپ كەلگەندىگىنە، بۇدان كەيىن دە جارقىراپ جانعا جىلۋ بەرەتىندىگىنە ەشكىم تالاسا المايدى. ءبىراق جازىپ العان، جاتتاپ العان كوپ باتاڭىزدىڭ ءوز زامانىندا، سول كەزدەگى تۇرمىسقا، مادەنيەتكە، بولىپ جاتقان بولمىسقا نەگىزدەلگەن، ءار باتانىڭ وزىنە ساي ورنى بار. قازىر ءومىر باسقا، كاسىپ- قارەكەت باسقا، مادەنيەت تۇرلەرى ءار الۋان. سوندىقتان باتاڭىزدى ءىس- جۇزىندىك ومىرگە، جاڭا قاۋىمنىڭ جاڭا تالاپ-تىلەگىنە باعىتتاي وتىرىپ ايتقانىڭىز جاقسى، - دەيدى ول.
بۇل - بۇگىنگى باتا مادەنيەتىنىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى. ماسەلە ەسكى باتانى جوققا شىعارۋدا ەمەس، ونىڭ قاي جەردە، كىمگە جانە قانداي جاعدايدا ايتىلاتىنىن اجىراتا بىلۋدە. مىسالى، مال- جاننىڭ كوبەيىپ، قىستاۋدىڭ قۇتتى بولۋىن تىلەيتىن ءداستۇرلى باتا بۇرىنعى كوشپەلى ءومىر سالتىنىڭ ناقتى سۇرانىستارىنان تۋعان. ال قازىرگى جاسقا، قالادا وسكەن بالاعا نەمەسە جاڭا ماماندىق يگەرىپ جاتقان جاسقا ءدال سول ءماتىندى وزگەرىسسىز ۇسىنۋ كەيدە ونىڭ ءومىر شىندىعىمەن قابىسا بەرمەۋى مۇمكىن.
پارمەنبەك جۇماباي ۇلى مۇنداي ورىنسىز قولدانىلعان باتالاردىڭ ناقتى مىسالدارىن دا كەلتىرەدى.
- ءبىر اتامىز بايلارعا بەرەتىن باتانى جاس-وسپىرىمدەرگە، كەلىندەرگە بەرىپ جاتىر. اراسىندا: «قىستاۋىڭ قۇتتى بولسىن، قۇدىعىڭ ءسۇتتى بولسىن، مىنگەنىڭ جورعا سىمباتتى بولسىن، تاقىمىڭ قۋاتتى بولسىن، ساي-سالاڭ سۋاتتى بولسىن» دەگەن سوزدەر بار. تاعى ءبىر جالعاسىندا: «اۋەلدە قۇداي تەكە بەرسىن، تەكە بەرسە جەكە بەرسىن، ودان سوڭ سيىر بەرسىن…» دەپ كەلەدى. جاس قىزعا، جاس كەلىنگە بۇلاي باتا بەرۋ جاراسا ما؟ ۇيات ەمەس پە؟ باتا بىلمەسەڭىز، «ەل امان بولسىن، بالالار باقىتتى بولسىن» دەپ ەكى اۋىز اق تىلەگىڭىزدى ايتساڭىز، سول قايىرلى، - دەيدى باتاگوي.
ونىڭ ايتۋىنشا، باتانىڭ مازمۇنى ادرەساتىنا ساي بولۋى شارت. ۇل بالاعا بەرىلەتىن باتا مەن قىز بالاعا بەرىلەتىن باتانىڭ، جاس كەلىنگە ايتىلاتىن اق تىلەكتىڭ، ساپارعا اتتانعان ازاماتقا بەرىلەتىن باتانىڭ، وقۋىن اياقتاعان جاسقا ايتىلاتىن باتانىڭ مازمۇنى بىردەي بولماۋى كەرەك.
بۇل رەتتە باتا - دايىن جاتتاندى ءماتىن ەمەس، سول ءساتتىڭ رۋحىن، ادامنىڭ ارمانىن، ورتاداعى جاعدايدى ءدال تاباتىن يمپروۆيزاتسيالىق ونەر. پارمەنبەك جۇماباي ۇلىنىڭ ءوزى دە باتانىڭ وسىنداي قاسيەتىن جوعارى باعالايدى.
- باتاڭىز تىڭداۋشىلارىنا كۇن مەن اۋاداي ءسىڭىمدى، جۇرەگىنە ءنار العانداي، تىلەگىنە جول العانداي ءسۇيىنىپ، سىلتىدەي تىنىپ تىڭداپ، «نەدەگەن عاجاپ ءتىل، نەدەگەن عازيز تىلەك!» دەپ شۇرقىراپ ء«امين» دەپ بەت سيپايتىنداي بولعانى جاقسى. باتا بەرۋشىلەردىڭ بارلىعى شەشەن، جىراۋ، تاپقىر بولۋى ەكىتالاي. كىم باتا بەرسە دە ءوزىنىڭ شاما- شارقىنا قاراي باتاسىن قىسقا دا نۇسقا، شاق ەتكىزىپ، جۇرتىنا تىلەۋ دوستىعىن، كوڭىل قوشتىعىن، ازاماتتىق ويىن، بىلگەن باتاسىن ايتسا بولدى، - دەيدى ول.
بۇگىنگى تاڭدا باتا بەرۋ ءداستۇرىنىڭ قايتا جاندانىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. ارنايى جيناقتار شىعارىلىپ، جاس ۇرپاققا باتا ۇيرەتۋ ماسەلەسى دە ءجيى قوزعالادى. بۇل - ءداستۇردىڭ جوعالماي، جاڭا ورتاعا بەيىمدەلىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەتىن قۇبىلىس.
ءبىراق ءداستۇردى جاڭعىرتۋ مەن ونى فورمالدى تۇردە قايتالاۋدىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. پارمەنبەك جۇماباي ۇلى باتانىڭ قادىرىن تۇسىرەتىن تاعى ءبىر ادەتتى ورتاعا سالدى.
- ءبىر اقساقالدارىمىز ۇلى جيىن، توي نەمەسە استا كىتاپتان نەمەسە بىرەۋدەن ءبىر ەمەس، ءبىر قانشا مازمۇنداعى بايىرعى باتالاردى جاتتاپ الىپ، «مەنىڭ باتام، ءوز باتام» دەپ ۇزىن- سونار شۇبىرتىپ تۇرادى. ەندى ءبىر باتاشى قاريالارىمىز كىتاپتان بايىرعى باتالاردى كوپ قىلىپ جازىپ الىپ نەمەسە بىرەۋگە جازدىرىپ كەلىپ، ءوزى جازعانىن ءوزى تانىماي، ءبىر جاقسى باتام بار، وقىپ بەرەيىن دەپ ەجىكتەپ، مىجىپ تۇرادى. باتانى ەڭ جاقسىسى جاتقا، قىسقا دا نۇسقا ايتقان جاقسى، - دەيدى ول.
قاريانىڭ بۇل پىكىرى قازىرگى قوعامداعى باتا مادەنيەتىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلەنى كوتەرەدى. باتا - ءسوز جارىسى ەمەس. ونىڭ ءمانى كوپ سوزدە ەمەس، ورىندى سوزدە. قىسقا ايتىلعان، ءبىراق ادامنىڭ جۇرەگىنە جەتكەن اق تىلەك كەيدە ۇزاق ماتىننەن الدەقايدا اسەرلى بولۋى مۇمكىن.
سونىمەن بىرگە باتاگوي بولۋ - تەك كوپ باتا جاتتاۋمەن كەلمەيتىن قاسيەت. باتانى ايتاتىن ادامنىڭ ءوزى دە سول سوزگە لايىق ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. ويتكەنى حالىق ءۇشىن باتانىڭ قادىرى ونى ايتقان ادامنىڭ ابىرويىمەن دە ولشەنگەن.
پارمەنبەك جۇماباي ۇلىنىڭ پىكىرىنشە، باتا سۇرالعان ادام باتا بەرۋدەن قاشپاۋى كەرەك، ال باتا بىلمەيتىن ادام وزىنەن سوزگە جۇيرىك، باتاگوي كىسىگە جول بەرگەنى ءجون.
- ءاربىر قازاق بالاسى قاسيەتتى باتانىڭ قادىرىنە كولەڭكە تۇسىرمەۋى كەرەك. مەيلى قاريا بول، جاس بول، باس بول، ءسىزدى قۇرمەتتەپ باتا سۇراعان ەكەن، باتا سۇراۋشىنىڭ تىلەك- مەسەلدەسىن سىيلاعان ءجون. ءدام مەن يىعىنا جاپقان شاپاننىڭ قۇرمەتىنە ساي تاعىلىمدى، ۇلاعاتتى ءوزىنىڭ جۇرەگىندەگى تىلەگىن ايتسا ەكەن دەگەن بازىنالىق كەڭەسىم عوي، - دەيدى ول.
بۇگىندە قازاق قوعامىنا جاڭا مازمۇنداعى باتالار قاجەت پە؟ - پارمەنبەك جۇماباي ۇلىنىڭ ويىنشا، قاجەت. ءبىراق جاڭا باتا دەگەن - ءداستۇرلى باتادان باس تارتۋ ەمەس. كەرىسىنشە، اتادان قالعان التىن ارقاۋدى ۇزبەي، ونى بۇگىنگى ادامنىڭ ومىرىمەن، بۇگىنگى قوعامنىڭ سۇرانىسىمەن ساباقتاستىرۋ.
بۇگىنگى جاسقا ءبىلىم، عىلىم، ادال ەڭبەك، ەلگە قىزمەت ەتۋ، وتباسىنداعى بەرەكە، دەنساۋلىق، بەيبىت ءومىر، ەلدىڭ اماندىعى، كاسىبىنىڭ وركەندەۋى، جاڭا باستامالارىنىڭ ءساتتى بولۋى تۋرالى تىلەك ايتۋ - زامان تالابىنا ساي باتانىڭ مازمۇنىن بايىتا تۇسەتىن باعىتتار. مۇنداي باتا ءداستۇردىڭ سىرتقى فورماسىن عانا ەمەس، ىشكى رۋحىن دا ساقتايدى.
ال ەسكى باتالاردىڭ بارلىعى بىردەي بۇگىنگى ورتاعا ۇيلەسپەيدى دەگەن پىكىر دە وسىدان تۋىندايدى. پارمەنبەك جۇماباي ۇلى مۇنى باتانىڭ ءوزىن سىناۋ ەمەس، ونى ورىنسىز قولدانۋعا سىن ايتۋ دەپ تۇسىندىرەدى.
- بۇرىنعى بابالاردىڭ باتاسىن ساقتاپ، قادىرلەپ، جاتتاپ، كەيىنگىگە جەتكىزۋ كەرەك. ءبىراق ءار باتانىڭ ءوز زامانىندا ءوز ورنى بولعانىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. كەيبىر باتالارىنىڭ ىشىندە ەل ءۇمىت ەتكەن تىلەكتەن شالعايلاپ، ناق مايدانداعى ناقتى بولمىستان شىعىپ كەتەتىن جايتتار كوپ كەزىگەدى. سول جاتتاندى، شۇبىرتپا باتالاردىڭ اراسىندا كەيبىرەۋى كۇلكىلى، ۇيات بولا جازداعاندارى دا جوق ەمەس، - دەيدى باتاگوي.
ونىڭ پايىمىنشا، باتا - ءتىرى ونەر. سوندىقتان ول ومىرمەن بىرگە تىنىستاپ، زامانمەن بىرگە مازمۇن جاعىنان تولىعىپ وتىرعانى ءجون.
- ءسىزدىڭ باتاڭىز حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن، تالعامپاز باتا سۇراۋشىنىڭ دامەلى جۇرەك قالاۋىن ءدوپ باسىپ، تىڭداۋشى «قانداي كەرەمەت سوزدەر، نەتكەن عازيز تىلەك دەسەڭشى، مىنە، باتا دەپ وسىنى ايت، ءبىر اۋىز ءسوز دە ءبىر اتتىق» دەيتىندەي بولسا ەكەن، - دەيدى پارمەنبەك جۇماباي ۇلى.
قازاقتىڭ باتا ءداستۇرى عاسىرلار سۇزگىسىنەن ءوتىپ، بۇگىنگە جەتتى. ونىڭ ىشىندە ءدىني دۇنيەتانىم دا، كوشپەلى ءومىردىڭ ءىزى دە، حالىقتىڭ ەلدىك ارمانى دا، اتا- انانىڭ بالاعا دەگەن تىلەگى دە، ۇلكەننىڭ كىشىگە بەرگەن تاربيەسى دە بار. سوندىقتان باتانىڭ قادىرىن ساقتاۋ - تەك ەسكى ماتىندەردى قايتالاۋ ەمەس، ونىڭ ءمانىن ءتۇسىنۋ.
باتانىڭ وزەگى - ىزگىلىك. ونىڭ ماقساتى - ادامدى جاقسىلىققا باستاۋ، ەلدىڭ اماندىعىن تىلەۋ، جاسقا باعىت بەرۋ، ۇلكەننىڭ ريزالىعىن الۋ. وسى ءمانى جوعالماعان جەردە باتا دا ومىرشەڭدىگىن جوعالتپايدى.
كوش جۇرە كەلە تۇزەلەدى، سىن تۇزەلمەي ءمىن تۇزەلمەيدى. قازاق ەلىنىڭ سالت- ساناسى سالتانات قۇرسىن! قازاقتىڭ قاسيەتتى باتاسى قازاقپەن بىرگە جاساسىن! قاريالارىمىزدىڭ باتاسى دارىپ، جەرىمىزگە باق قونسىن! ءاۋمين!
ءسوز سوڭىندا پارمەنبەك جۇماباي ۇلىنىڭ ەلگە ارناعان باتاسىن ۇسىنامىز.
ەلگە باتا:
اۋەلى اللا جارىلقا، دارحان قازاق دالاسىن.
ماڭگىلىككە ميراس ەت، بابادان قالعان دالاسىن.
اتقان تاڭىم ارايلى، التىن ساۋلە تاراسىن.
باتقان كۇنىم مەرەيلى، تىنىشتىقپەن جاراسسىن.
عۇمىرلى ەت، باقىتتى ەت، بار قازاقتىڭ بالاسىن.
بەرەكەمەن توعىستىر، بارلىق ۇلتتىڭ اراسىن.
قىدىر دارىپ ەلىمە، باق ءسۇيىنىپ قاراسىن.
اسپان تۇستەس تۇپ-تۇنىق، وزەنى مەن كول بولسىن.
تاۋ دالاسى پەيىشتەي، پەرىشتە جۇرەر جەر بولسىن.
پاتشا كوڭىل، باقىتتى، وسكىن ۇرپاق مول بولسىن.
ابىز انا، راسشىل، ەلىم دەيتىن ەر بولسىن.
كوسەگەمىز كوگەرىپ كوكسەگەنگە جول بولسىن.
ەنشىسى مول ەڭسەلى، ماڭگىلىككە ەل بولسىن.
تۇڭلىگى ءبىر، ءتۇبى ءبىر، تۇركىلەرىم تۇگەل بولسىن.
كۇمىس ۋىقتى، كيىز تۋىرلىقتى الاشىم امان بولسىن.
قارا شاڭىراق قازاعىم، باۋىرى ءبۇتىن بولسىن.
جۇلدىزداي كوپ بولايىق.
ۇرانىمىز، بەت الىسىمىز ۇركەردەي ءبىر بولسىن، ءاۋمين!
اۆتور
ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى
