قازىرگى ستۋدەنت بۇرىنعىدان وزگەرەك: وقىتۋشىلار نە دەيدى
استانا.قازاقپارات -سوڭعى ون جىلدا ۋنيۆەرسيتەت اۋديتورياسى قانشالىقتى وزگەردى؟ بۇگىنگى ستۋدەنت بۇرىنعىداي ۇزاق ءدارىستى تىڭداپ، كولەمدى ءماتىندى وقۋعا دايىن با؟ الدە سمارتفون، الەۋمەتتىك جەلى مەن قىسقا ۆيدەولار اقپاراتتى قابىلداۋ ءتاسىلىن دە وزگەرتتى مە؟
بۇل ماسەلە كەيىنگى جىلدارى الەمدە ءجيى تالقىلانىپ ءجۇر. امەريكالىق الەۋمەتتىك پسيحولوگ دجوناتان حايدت 2024-جىلى جارىق كورگەن «The Anxious Generation» («مازاسىز ۇرپاق») كىتابىندا نەگىزگى بەتبۇرىستى 2010-جىلداردىڭ باسىمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ پايىمداۋىنشا، سمارتفون مەن الەۋمەتتىك جەلىنىڭ جاپپاي تارالۋى جاسوسپىرىمدەردىڭ قارىم-قاتىناسىن ۆيرتۋالدى كەڭىستىككە كوشىرىپ، ۇيقى، زەيىن، جالعىزدىق پەن الەۋمەتتىك سالىستىرۋ سياقتى ماسەلەلەرگە اسەر ەتتى.
دەگەنمەن بۇل تۇجىرىم عىلىمي ورتادا ءبىرجاقتى قابىلدانبايدى. ءبىرقاتار زەرتتەۋشى جاستاردىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىعى مەن سمارتفون قولدانۋ اراسىندا بايلانىس بولۋى مۇمكىن ەكەنىن مويىنداعانىمەن، ونى تىكەلەي سەبەپ-سالدار رەتىندە كورسەتۋگە دالەل جەتكىلىكسىز دەپ سانايدى.
ال قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە نە وزگەردى؟ مۇنى ستۋدەنتتەردىڭ بىرنەشە بۋىنىن كورگەن وقىتۋشىلار قالاي باعالايدى؟
قازىرگى ستۋدەنت اقپاراتتى قالاي قابىلدايدى
الەۋمەت تانۋشى، ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى نۇرلان بايعابىلوۆ وزگەرىستىڭ انىق بايقالعان كەزەڭىن 2010-جىلداردىڭ ورتاسىمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ ايتۋىنشا، سمارتفون مەن موبيلدى ينتەرنەتتىڭ جاپپاي تارالۋىمەن باستالعان ءۇردىس پاندەميا كەزىندە كۇشەيگەن.
- بۇعان دەيىن ستۋدەنتتەر تەرەڭ تالداۋعا بەيىم بولسا، قازىرگىلەر ۆيزۋالدى جانە فراگمەنتتىك، ياعني كليپتىك قابىلداۋعا جاقىن. ولار اقپاراتتى تەرەڭ مەڭگەرۋدەن گورى جىلدام سۇزگىدەن وتكىزۋگە بەيىم. زەيىن ۇزاقتىعى قىسقارعان، ءداستۇرلى مونولوگتىق دارىستەر ستۋدەنتتەر اۋديتورياسىن ۇستاي المايدى،- دەيدى ول.
ءبىراق الەۋمەتتانۋشى مۇنى قازىرگى ستۋدەنتتىڭ بىلىمگە ىنتاسى تومەندەدى دەپ باعالاۋعا بولمايتىنىن ايتادى.
- بۇل - جاستاردىڭ «ناشارلاپ» نەمەسە «بىلىمگە ىنتاسىنىڭ تومەندەپ» كەتكەنىن بىلدىرمەيدى. بۇل - مەدياەكولوگيانىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى قالىپتاسقان جاڭا قابىلداۋ ءستيلى. ولار اقپاراتتى باسقاشا وڭدەيدى، باسقاشا سۇرىپتايدى جانە باسقاشا سىڭىرەدى،- دەيدى نۇرلان بايعابىلوۆ.
ونىڭ پىكىرىنشە، بۇعان تەك سمارتفون مەن الەۋمەتتىك جەلى اسەر ەتىپ وتىرعان جوق. ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىس، ءبىلىم الۋداعى پراگماتيزم جانە ءومىر قارقىنىنىڭ جىلدامداۋى دا جاستاردىڭ اقپارات تۇتىنۋ ادەتىن وزگەرتىپ جاتىر.
30 جىلدا اۋديتوريا قالاي وزگەردى
مۇنداي وزگەرىستى م. وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ايگۇل ناسيمۋللينا دا كۇندەلىكتى اۋديتوريادان بايقاپ ءجۇر. ول ۋنيۆەرسيتەتتە 33 جىلدان بەرى ساباق بەرەدى جانە وسى ۋاقىت ىشىندە ستۋدەنتتەردىڭ بىرنەشە بۋىنىنا ساباق بەرگەن.
ونىڭ ايتۋىنشا، 1990-جىلداردىڭ سوڭى مەن 2000 -جىلداردىڭ باسىنداعى ستۋدەنتتەر كوبىنە تۇيىق، وقىتۋشى سۇراماسا ءوز پىكىرىن ايتۋعا اسىقپايتىن. قازىرگى جاستار الدەقايدا اشىق ءارى مەكتەپتەن جاقسى دايىندىقپەن كەلەدى. اسىرەسە، بۇل ايىرماشىلىقتى ءوزى بەرەتىن اعىلشىن ءتىلى پانىنەن بايقاۋعا بولاتىنىن ايتادى.
- ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى ارتتى. اسىرەسە اعىلشىن تىلىندە سويلەي ءبىلىپ كەلەدى. بۇرىن كوپشىلىگى ءتىلدى مەڭگەرمەي كەلەتىندىكتەن، باستاپقى دەڭگەيدەن، ءداستۇرلى ادىسپەن وقىتاتىن بولساق، قازىر كوپشىلىگى اعىلشىن ءتىلىن مەكتەپتەن جاقسى مەڭگەرىپ كەلەدى،- دەيدى ايگۇل ناسيمۋللينا.
ءبىراق وقىتۋشىنىڭ ايتۋىنشا، ءبىر داعدى جاقسارعانىمەن، ەكىنشىسى السىرەگەن.
- كىتاپ وقۋعا قىزىعۋشىلىق، كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇلشىنىس مۇلدەم جوق دەۋگە بولادى. مۇنىڭ اسەرىن ستۋدەنتتەردىڭ سويلەۋىنەن دە بايقاپ ءجۇرمىز. بۇرىن مەكتەپتە تاريح، گەوگرافيا، ادەبيەت سياقتى پاندەردى اۋىزشا ايتىپ، كولەمدى شىعارما جازۋدىڭ ءوزى سويلەۋ داعدىسىن قالىپتاستىراتىن ەدى. قازىرگىلەردە تەك وسى سالادا ىزدەنىپ، جۇمىس ىستەپ، وقىپ داعدىلانعاندارى بولماسا، كوپشىلىگىندە سويلەۋ داعدىسى قالىپتاسپاعان. اعىلشىن تىلىندە سويلەسە دە، قازاق تىلىندە ويىن قورىتىپ، ادەمىلەپ، شەبەر تىلمەن جەتكىزە المايدى. ويتكەنى كىتاپ وقۋ ازايدى. وزدىگىنەن ويىمەن ەسسە، شىعارما جازۋى ازايدى،-دەيدى وقىتۋشى.
بۇل اۋديتورياداعى پىكىرتالاس ساباقتارىنا دا اسەر ەتكەن. ونىڭ بايقاۋىنشا، ستۋدەنتتەر وزدىگىنەن سۇراق قويۋعا نەمەسە كۇتپەگەن جەردەن ءسوز الىپ، ويىن بىردەن جەتكىزۋگە قينالادى.
- «سەن سۇراق قويۋعا دايىندال» دەمەسەڭ، وزدىكتەرىنەن سۇراق قويمايدى. قازىرگى ستۋدەنتتەر مىندەتتى تۇردە 10-15 مينۋت قايتالاپ، دايىندالىپ الماسا، سويلەمەيدى. ارينە، ءۇش-ءتورت ستۋدەنت شىعۋى مۇمكىن. ءبىراق كوپشىلىگىندە اياق استىنان سويلەپ كەتۋ جوق،- دەيدى ول.
سونىمەن قوسا ايگۇل ناسيمۋللينا ستۋدەنتتەردىڭ مىنەزى مەن وقىتۋشىمەن قارىم- قاتىناسىندا دا ايىرماشىلىق بارىن بايقايتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنشە، قازىرگى جاستار سەزىمتالداۋ، سوندىقتان ولارمەن سويلەسكەندە سوزگە دە ءمان بەرۋگە تۋرا كەلەدى.
- قازىرگى ستۋدەنتتەردىڭ قىزىعۋشىلىعى باسقا. كەيدە جاي عانا «قاجەت»، «مىندەتتى» دەگەن تالاپتىڭ ءوزىن اۋىر قابىلدايتىندارى بار. ءبىر ءسوزدى كوڭىلىنە الىپ، مۇڭايىپ قالاتىن ستۋدەنتتەر كوبەيدى. سوندىقتان قازىر ولارمەن قارىم- قاتىناستا وتە ساق بولۋعا، ساباقتى دا سوعان قاراي جۇرگىزۋگە تۋرا كەلەدى،- دەيدى ايگۇل ناسيمۋللينا.
سمارتفون وقۋ پروتسەسىنە قالاي اسەر ەتىپ وتىر
بۇدان بولەك وقىتۋشىلار سمارتفوندى ستۋدەنتتىڭ زەيىنىن بولەتىن قۇرال رەتىندە عانا قاراستىرۋعا بولمايتىنىن ايتادى. ايگۇل ناسيمۋللينانىڭ پىكىرىنشە، ول قازىر وقۋ پروتسەسىنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالعان.
- قاي جاعىنان العاندا دا، سمارتفونسىز قازىرگى كەزدە ساباقتى ەلەستەتۋ مۇمكىن بولماي قالدى. ءبىزدىڭ وزىمىزگە دە، ستۋدەنتكە دە. اقپاراتتى جىلدام الامىز. مەنىڭ دارىسىمدە قامتىلماعان جايتتاردى ولار تولىق زەرتتەپ، قاراپ ايتىپ كەلەدى. كەرەمەت سلايدتار مەن پرەزەنتاتسيالار جاساپ، سەمينار ساباقتارىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى،- دەيدى ول.
الايدا دايىن اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك ستۋدەنتتىڭ وزدىگىنەن ەڭبەكتەنۋىنە دە اسەر ەتىپ وتىر. مۇنى وقىتۋشى ChatGPT سەكىلدى جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىنان بايقاپ جۇرگەنىن جەتكىزدى.
- باياعى بىزدەر سوزدىكپەن، ۇلكەن قالىڭ سوزدىكتەرمەن جۇمىس ىستەپ، وقىپ، اۋدارىپ وسكەن ۇرپاقپىز. ال بۇلار وپ-وڭاي ChatGPT ارقىلى اۋدارا سالادى. وزدىكتەرىمەن ەڭبەكتەنىپ جۇمىس ىستەۋ جاعى السىرەدى. «دايىن اسقا تىك قاسىق» قالىپتاسىپ وتىر، - دەيدى ايگۇل ناسيمۋللينا.
نۇرلان بايعابىلوۆ تا جاساندى ينتەللەكت ستۋدەنتتىڭ اقپارات ىزدەۋ جولىن وزگەرتكەنىن ايتادى.
- بۇرىن ستۋدەنتتەر اقپاراتتى ىزدەۋگە، ادەبيەتتەردى سۇرىپتاۋعا ۋاقىت جۇمساسا، قازىرگى ستۋدەنت دايىن جيناقتالعان جاۋاپتى جىلدام الۋعا بەيىم. بۇل اقپاراتتى وزدىگىنەن قورىتۋ داعدىسىن باسەڭدەتۋى مۇمكىن. ءبىراق ج ي-ءدى كومەكشى رەتىندە پايدالانىپ، دۇرىس سۇراق قويا الاتىن جانە الىنعان اقپاراتتى سىني تۇرعىدان وڭدەيتىن ستۋدەنتتەردە جاڭا ينتەللەكتۋالدىق داعدىلار دا قالىپتاسىپ كەلەدى، - دەيدى الەۋمەتتانۋشى.
ۋنيۆەرسيتەت باعدارلاماسى وزگەرۋى كەرەك پە
ستۋدەنتتىڭ اقپاراتتى قابىلداۋى وزگەرسە، ۋنيۆەرسيتەتتەگى ساباق بەرۋ ءتاسىلى بۇرىنعى كۇيىندە قالا الا ما؟
ايگۇل ناسيمۋللينا وقىتۋشىلاردىڭ قازىردىڭ وزىندە اۋديتورياعا بەيىمدەلىپ جاتقانىن ايتادى. ساباق بەلسەندى ءارى تارتىمدى ءوتۋى ءۇشىن ستۋدەنتكە دايىندالۋعا ۋاقىت بەرۋ، ونى سويلەتۋ، تاپسىرمالاردى سوعان قاراي قۇرۋ قاجەت.
- وسىنداي ۇرپاق قالىپتاسقاندىقتان، ءبىز دە وقىتۋ ءتاسىلىن سوعان قاراي بەيىمدەپ جاتىرمىز. سيللابۋستى دا سوعان ساي قۇرامىز. اۋديتوريادا ساباق بەلسەندى ءارى تارتىمدى ءوتۋى، وقىتۋشى مەن ستۋدەنت اراسىندا بايلانىس بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ وزدىگىنەن ويلانۋ، زەيىن قويۋ داعدىلارىن ەسكەرەمىز،- دەيدى ايگۇل ناسيمۋللينا.
ال نۇرلان بايعابىلوۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇل جەردە ەكى باعىتتىڭ ءبىرىن تاڭداۋدىڭ قاجەتى جوق. ۋنيۆەرسيتەت اقپاراتتى جەتكىزۋ ءتاسىلىن قازىرگى ستۋدەنتكە بەيىمدەۋى كەرەك، ءبىراق ءبىلىمنىڭ مازمۇنىن جەڭىلدەتپەۋگە ءتيىس.
- ۋنيۆەرسيتەت قازىرگى ستۋدەنتتىڭ قابىلداۋ ەرەكشەلىگىن ەسكەرۋگە ءماجبۇر. ءداستۇرلى مونولوگتىق دارىستەردى ينتەراكتيۆتى فورماتقا، ميكرو- ۇيرەنۋ ەلەمەنتتەرىنە، ۆيزۋالدى كەيستەرگە جانە پروبلەماعا باعىتتالعان وقىتۋعا اۋىستىرۋ قاجەت. ءبىراق ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتىڭ كليپتىك قابىلداۋىنا تولىعىمەن جىعىلىپ كەتپەۋى ءتيىس. جوعارى ءبىلىمنىڭ نەگىزگى ميسسياسى - تەرەڭ ويلاۋ، ۇزاق ءماتىندى تالداۋ، كوگنيتيۆتى شىدامدىلىق پەن سىني كوزقاراستى دامىتۋ،-دەپ تۇيىندەدى ول.
ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن Kazinform جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قازاقستانداعى جوعارى بىلىمگە قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن جازعان ەدى. ماتەريالدا ج ي-ءدى وقۋ پروتسەسى مەن عىلىمي زەرتتەۋلەردە قولدانۋ، ستۋدەنت ءبىلىمىن باعالاۋ جانە وقىتۋدى ءار ستۋدەنتتىڭ قاجەتتىلىگىنە قاراي بەيىمدەۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى.
نازەركە سۇيىندىك
