قازاقستاندا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردى قولداۋ تەتىكتەرى جەتىلدىرىلىپ جاتىر

2019-جىلدان بەرى 105 مىڭ ازامات جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ارقىلى باسپانالى بولسا، 2033-جىلعا دەيىن كەمىندە 292 مىڭ وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

بانك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، تۇرعىن ءۇي كەزەگىن سيفرلاندىرۋ ازاماتتاردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قولداۋ ارقىلى تۇرعىن ءۇي العان وتباسىلاردىڭ تۇرمىس جاعدايى زەرتتەلىپ، باعدارلامالاردىڭ وڭ ناتيجەلەرى مەن جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستارى انىقتالدى.

باسپانا وتباسىلاردىڭ ءومىرىن قالاي وزگەرتتى

«قازاقستانداعى قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي: زەرتتەۋ ناتيجەلەرى جانە سەكتورارالىق ديالوگ» كونفەرەنسياسى ەۋروپالىق وداق قارجىلاندىراتىن Shanyraq جوباسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلدى. وتباسى بانك Shanyraq جوباسىمەن الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن زەرتتەۋ باعىتىندا ىنتىماقتاستىق ورناتقان. زەرتتەۋ بارىسىندا باسپانانىڭ ساپاسى، الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمعا قولجەتىمدىلىك جانە تۇرعىنداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە كەزدەسەتىن قيىندىقتار قاراستىرىلدى.

زەرتتەۋ قازاقستاننىڭ 10 نەگىزگى قالاسىندا جۇرگىزىلىپ، قوسىمشا تەمىرتاۋ مەن ساران قالالارىنىڭ تۇرعىندارى دا قامتىلعان. ماماندار 99 سۇحبات ماتەريالىن جيناپ، 100 ادامنىڭ قاتىسۋىمەن 10 فوكۋس-توپ وتكىزگەن. سونداي-اق 83 مەكەنجايداعى تۇرعىن ۇيلەر مەن ولاردىڭ اينالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمدى قاراستىرعان.

«Nomad Rights» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى الىشەر قوجاعۇلوۆتىڭ مالىمەتىنشە، زەرتتەۋگە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار، مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى تاربيەلەيتىن وتباسىلار، كوپبالالى جانە تولىق ەمەس وتباسىلار، سونداي-اق جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان ازاماتتار قاتىسقان.

- زەرتتەۋ ناتيجەلەرى مەملەكەتتىك قولداۋ ارقىلى باسپانا الۋ ازاماتتاردىڭ تۇرمىسىنا وڭ اسەر ەتەتىنىن كورسەتتى. ءبىرقاتار وتباسى پاتەر جالداۋعا جۇمسالاتىن شىعىنىن ازايتىپ، قارجىسىنىڭ ءبىر بولىگىن بالالاردىڭ بىلىمىنە، دەنساۋلىعىنا جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەرىنە باعىتتاۋعا مۇمكىندىك العان. ءبىراق باسپانا العاننان كەيىن دە شەشىلمەيتىن ماسەلەلەر بار. كەيبىر تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسى تالاپقا ساي كەلمەيدى، مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا قولايلى جاعداي جاسالماعان. سونىمەن قاتار مەكتەپ، مەديتسينالىق مەكەمە مەن قوعامدىق كولىكتىڭ الىستىعى تۇرعىنداردىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىن قيىنداتادى، - دەدى قوعامدىق قوردىڭ باسشىسى اتالمىش زەرتتەۋدى تانىستىرۋ كەزىندە.

زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي ساياساتىن جەتىلدىرۋگە پايدالانۋ ماڭىزدى. ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى ىنتىماقتاستىق ءبولىمى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى حۋانا مەرا كابەللو دا وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىپ، تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى ادام قۇقىقتارى مەن الەۋمەتتىك تەڭدىككە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

- بۇل زەرتتەۋ ە و 550 مىڭ ەۋرو گرانت بولگەن «شاڭىراق» جوباسى اياسىندا جۇرگىزىلدى. زەرتتەۋ قازاقستانداعى باسپانانىڭ قولجەتىمدىلىگىنە قاتىستى ماسەلەلەردى انىقتاپ، ولاردى شەشۋ جولدارىن تابۋعا كومەكتەسەدى دەپ سەنەمىز. ە و قازاقستانمەن ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ، الەۋمەتتىك دامۋ جانە بارشاعا بىردەي ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر جاساۋ باعىتىندا ىنتىماقتاسۋدى ماقتان تۇتادى. وسىنداي باستامالاردى قولداۋىمىز - ادام قاجەتتىلىكتەرىن باستى ورىنعا قوياتىن ساياساتىمىزدىڭ كورىنىسى، - دەدى ە و وكىلى.

«ەۋرازيا ورتالىق ازيا» قورىنىڭ ديرەكتورى ريناد تەمىربەكوۆ زەرتتەۋدىڭ باستى ماقساتى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنىڭ ناتيجەسىن ازاماتتاردىڭ ناقتى ءومىرى ارقىلى باعالاۋ ەكەنىن ايتتى.

- قازاقستاندا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ، مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ جانە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ تەتىكتەرى قالىپتاسقان. دەگەنمەن باسپانا العان ادامداردىڭ جاڭا تۇرعىن ۇيگە قانشالىقتى كوڭىلى تولاتىنىنا دا نازار اۋدارۋ قاجەت. ەگەر ءبىز مۇقتاج ازاماتقا پاتەر بەردىك دەپ ەسەپ بەرسەك، ماسەلە شەشىلگەندەي كورىنەدى. ءبىراق ول ادام سول پاتەردە تۇرا الا ما، جاعدايىنا كوڭىلى تولا ما؟ ەڭ باستىسى - جاي عانا پاتەر بەرۋ ەمەس، ادامنىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشىپ، ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ، - دەدى قور ديرەكتورى.

ونىڭ ايتۋىنشا، زەرتتەۋ قورىتىندىلارى مەملەكەتتىك ورگاندارعا، وتباسى بانككە جانە باسقا دا جاۋاپتى ۇيىمدارعا ۇسىنىلادى. الداعى ەكى جىلدا قور الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي الۋشىلاردىڭ جاعدايىن باقىلاۋدى جالعاستىرماق. مۇنداي زەرتتەۋلەر جىل سايىن جۇرگىزىلەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

وتباسى بانك تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردى قالاي قولداپ جاتىر

كونفەرەنسيادا وتباسى بانكتىڭ ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتى رەتىندەگى جۇمىسى دا تانىستىرىلدى. «وتباسى بانك» ا ق العاشقى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ورتالىعى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ازات ءاشىموۆ 2025-جىلدان باستاپ تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ جانە كەزەك جۇرگىزۋ مىندەتى اكىمدىكتەردەن وتباسى بانككە بەرىلگەنىن تىلگە تيەك ەتىپ، قازىرگى تاڭدا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجدار ەسەبىنە ءبىر ميلليوننان استام ازامات تىركەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ 484 مىڭنان استامى الەۋمەتتىك وسال توپتارعا جاتادى، ونىڭ ىشىندە 325 مىڭعا جۋىعى باسپانانى ءبىرىنشى كەزەكتە الۋعا قۇقىعى بار ازاماتتار.

- ءبىز ءۇشىن بۇل جاي عانا ءتىزىم نەمەسە قاعازداعى ساندار ەمەس. ءارقايسىسىنىڭ ارتىندا ناقتى وتباسى، ادام تاعدىرى تۇر. سوندىقتان تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتاردىڭ سانىن ازايتۋعا بارىنشا كۇش سالىپ جاتىرمىز، - دەدى ازات ءاشىموۆ.

ونىڭ مالىمەتىنشە، 1,5 جىل ىشىندە بانككە تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋ جانە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە ارقىلى ۇسىنۋ ءۇشىن 41939 پاتەر بەرىلگەن. ونىڭ 27219 ى جالدامالى، 14720 سى نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي.

بۇدان بولەك، 2026-جىلدىڭ 10 ايىندا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتارعا 15399 نەسيە بەرىلگەن.

سونداي-اق، بانك وكىلى قازىر تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان 344 مىڭ ازاماتتىڭ وتباسى بانكتەگى جيناعى شامامەن 184 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ اراسىندا الەۋمەتتىك وسال توپ وكىلدەرى دە بار. بانك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، كەيبىر ازاماتتار مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا باسپانا الۋدى كۇتپەي، وزدەرىنە قاجەتتى مەكتەپ، اۋرۋحانا جانە باسقا دا نىساندارعا جاقىن جەردەن پاتەر ساتىپ الۋ ءۇشىن قاراجات جيناپ جاتىر.

- بانك تۇرعىن ءۇي كەزەگىن جۇرگىزۋ مەن پاتەر ءبولۋدى اۆتوماتتاندىردى. ارنايى اقپاراتتىق جۇيە 15 مەملەكەتتىك سەرۆيسپەن بىرىكتىرىلدى. ول ازاماتتاردىڭ وتباسى قۇرامى، تابىسى جانە باسپاناسىنىڭ بار-جوعى تۋرالى مالىمەتتەردى تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ول.

سونىمەن قوسا «وتباسى بانك» وكىلى تۇرعىن ءۇي كەزەگىندەگى ازاماتتاردىڭ دەرەكتەرىن جاڭارتۋ جۇمىسىنا دا توقتالدى. ونىڭ سوزىنشە، جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسىندە 200 مىڭنان استام ادامنىڭ كەزەكتەگى مارتەبەسىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگى انىقتالعان.

- بۇل ازاماتتاردىڭ بارلىعى بىردەن كەزەكتەن شىعارىلادى دەگەن ءسوز ەمەس. قازىر ولاردىڭ جاعدايىن تالداپ جاتىرمىز، - دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.

پاتەر ءبولۋ تارتىبىندە نە وزگەرەدى

سونداي-اق ازات ءاشىموۆ تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋ تارتىبىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن ايتىپ ءوتتى. ەگەر بەلگىلى ءبىر وڭىردە جەتىم بالالارعا ارنالعان 20 پايىزدىق كۆوتا تولىق پايدالانىلماسا، قالعان پاتەرلەر باسىمدىق بەرىلگەن باسقا ساناتتارعا ۇسىنىلادى. بۇل ساناتتاردا دا ۇمىتكەرلەر بولماسا، تۇرعىن ءۇي كەزەكتەگى وزگە ازاماتتارعا بەرىلەدى. مۇنداي وزگەرىس پاتەرلەردىڭ بوس تۇرماۋىنا جانە ۇزاق جىلدار كەزەك كۇتكەن ازاماتتاردىڭ باسپانالى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

- بانك الداعى ۋاقىتتا اكىمدىكتەرگە قانداي ساناتتاعى ازاماتتارعا قانداي تۇرعىن ءۇي قاجەت ەكەنىن كورسەتەتىن ۇسىنىستار بەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ماسەلەن، مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن ءبىرىنشى قاباتتاعى، كىرەبەرىسى مەن ەسىگى كەڭ، تابالدىرىقتارى جوق پاتەرلەردىڭ قاجەتتىلىگى ەسكەرىلەدى. بۇدان بولەك، ازاماتتاردىڭ سۇراقتارىنا جەدەل جاۋاپ بەرەتىن چات-بوت ازىرلەنىپ جاتىر. ول تۇرعىن ءۇي كەزەگىندەگى مالىمەتتەردى، وڭىردە بولىنگەن پاتەرلەر تۋرالى اقپاراتتى جانە باسقا دا قاجەتتى دەرەكتەردى ۇسىناتىن بولادى، - دەدى سپيكەر.

وتباسى بانك 2033-جىلعا دەيىن كەمىندە 292 مىڭ وتباسىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋدى جوسپارلاپ وتىر.

كونفەرەنسيا قورىتىندىسىندا زەرتتەۋ اۆتورلارى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي كومەگىن كورسەتۋ ءتارتىبىن جەتىلدىرۋ، ازاماتتاردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرۋ جانە بەرىلەتىن باسپانانىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەدى. الداعى ۋاقىتتا ولار مەملەكەتتىك ورگاندارمەن، قۇرىلىس سالۋشىلارمەن جانە ساراپشىلارمەن تالقىلانادى.

وسىلايشا، قازاقستاندا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردى قولداۋ شارالارى جالعاسىپ، باسپانالى بولۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلىپ جاتىر. ال زەرتتەۋ ناتيجەلەرى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ وتباسىلاردىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتىپ وتىرعانىن كورسەتتى. ەندىگى مىندەت - تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋمەن قاتار، ونىڭ ساپاسىنا، الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ قولايلىلىعىنا جانە تۇرعىنداردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە نازار اۋدارۋ. بۇل مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، باسپانالى بولعان ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.