قازاقستاندا پرودۋكتيۆتى لوگيكا تۇجىرىمداماسى دامىپ كەلەدى

وسى جولدا وتاندىق فيلوسوفيا عىلىمىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان عالىمداردىڭ ءبىرى - فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت اسقار لەسحان ءامىرحان ۇلى. بۇل تۋرالى فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، عالىم بەرىك اتاش ايتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا، لەسحان اسقار الەمدىك فيلوسوفيا تاريحىن تەرەڭ مەڭگەرگەن، كلاسسيكالىق جانە اكادەميالىق فيلوسوفيا وكىلدەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن ءتۇپنۇسقادان وقىپ، عىلىمي تۇرعىدا تالداي بىلەتىن زەرتتەۋشى. ول لوگيكا سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى رەتىندە عانا ەمەس، بىرنەشە ءتىلدى مەڭگەرگەن پوليگلوت، وزىندىك عىلىمي ۇستانىمى قالىپتاسقان ويشىل رەتىندە دە تانىلعان.

اسقار لەسحان ءامىرحان ۇلى 1956-جىلعى 15-قاراشادا قازىرگى تۇركىستان وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. س. م. كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلوسوفيا-ەكونوميكا فاكۋلتەتىندە ءبىلىم الىپ، وقۋ ورنىن ۇزدىك ديپلوممەن ءتامامداعان. عىلىمعا دەگەن قۇشتارلىعى ونى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنا جەتەلەپ، سوندا كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى.

عىلىمي ىزدەنىسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە جالعاستىرعان عالىم 1987-1990-جىلدارى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە، 1992-1993-جىلدارى ىستانبۇل ۋنيۆەرسيتەتىندە، سونداي-اق گەرمانيانىڭ جەتەكشى ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي ورتالىقتارىندا كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىردى.

بۇل تاجىريبە ونىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتىپ، فيلوسوفيالىق ىزدەنىستەرىنە جاڭا سەرپىن بەردى. عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى ەڭبەگى ءۇشىن ءال-فارابي اتىنداعى التىن جانە كۇمىس مەدالدارمەن، م. ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى التىن مەدالمەن ماراپاتتالعان.

بەرىك اتاشتىڭ پىكىرىنشە، لەسحان اسقاردىڭ ەرەكشەلىگى ونىڭ عىلىمي تەرەڭدىگى مەن ادامي بولمىسىنىڭ ۇيلەسىمىندە.

- لەسحان اعامىز قاي ورتادا دا ادامدارمەن تەز ءتىل تابىسا بىلەتىن، اقجارقىن، ءازىل-قالجىڭىنىڭ وزىندە تەرەڭ وي جاتاتىن شەشەن جان. ول فيلوسوفيالىق تۇجىرىمداردى كۇندەلىكتى ومىرمەن شەبەر بايلانىستىرىپ، كۇردەلى ماسەلەلەردى قاراپايىم ءارى ۇعىنىقتى جەتكىزە الادى. ءسوز ساپتاۋىنداعى تاپقىرلىق، ويىنداعى ۇتقىرلىق پەن ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى ونى اينالاسىنا سىيلى تۇلعا ەتتى. بۇل لوگيكالىق ويلاۋ مادەنيەتى مەن شەشەندىك ونەردى ءومىر تاجىريبەسىمەن ۇشتاستىرا بىلگەنىنىڭ كورىنىسى، - دەيدى عالىم.

اسقار لەسحاننىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىنىڭ نەگىزگى باعىتى - لوگيكا. ول ماتەماتيكالىق، كوپماندى، ديالەكتيكالىق جانە فورمالدى ەمەس لوگيكا، سوفيستيكا مەن شەشەندىك ونەر لوگيكاسى سالالارىن تەرەڭ زەرتتەگەن. وسى ىزدەنىستەردىڭ ناتيجەسىندە بەرىك اتاشپەن بىرلەسىپ، شىعارماشىلىق ويلاۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان «پرودۋكتيۆتى لوگيكا» تۇجىرىمداماسىنىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز قالادى.

عالىمنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى لوگيكامەن عانا شەكتەلمەيدى. ول ۇلتتىق فيلوسوفيا، ەپيستەمولوگيا جانە اۋدارماتانۋ باعىتتارىندا دا ناتيجەلى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 200 دەن استام عىلىمي ماقالا، وقۋلىق، وقۋ قۇرالى مەن مونوگرافيا جاريالاعان.

سونىمەن قاتار ونىڭ اقىندىق قىرى دا شىعارماشىلىق تۇلعاسىنىڭ وزىندىك ءبىر ارناسى سانالادى.

بۇگىندە اسقار لەسحان ءامىرحان ۇلى عىلىمداعى ىزدەنىسىن جالعاستىرا وتىرىپ، ۇرپاق تاربيەسىنە دە ەرەكشە ءمان بەرىپ، نەمەرە سۇيگەن باقىتتى وتباسىنىڭ اقساقالى اتانىپ وتىر. ونىڭ ءومىر جولى بىلىمگە ادالدىقتىڭ، ۇزدىكسىز ىزدەنىستىڭ جانە ويلاۋ مادەنيەتىن ومىرلىك ۇستانىمعا اينالدىرۋدىڭ ونەگەسى.

بۇعان دەيىن عالىم ءامىرحان تەمىربايەۆتىڭ عىلىمداعى جولى تۋرالى جازعان ەدىك.