قازاقستاندا العاشقى مەديتسينالىق كومەك قالاي دامىپ كەلەدى

اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋدا جاساندى ينتەللەكت قولدانىلا باستادى. Kazinform ءتىلشىسى وسى وزگەرىستەر مەن العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى ودان ءارى دامىتۋ جولدارىنا شولۋ جاسادى.

الماتى دەكلاراتسياسىنان باستالعان جول

1978-جىلى قابىلدانعان الماتى دەكلاراتسياسىندا مەديتسينالىق كومەكتىڭ بارشاعا بىردەي قولجەتىمدى بولۋى كوزدەلدى. ارادا 40 جىل وتكەندە، 2018-جىلى بۇل مىندەتتەمەلەر استانا دەكلاراتسياسىندا قايتا بەكىتىلدى.

سودان بەرى مەديتسينادا كوپ نارسە وزگەردى. الايدا سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ كوبەيۋى، حالىقتىڭ قارتايۋى، مامان تاپشىلىعى العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ وتىر.

12-13-قاراشا كۇندەرى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوتىپ جاتقان حالىقارالىق كونگرەستە وسى ماسەلەلەر تالقىلانىپ جاتىر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا كونگرەستىڭ اشىلۋىندا قازاقستان ءۇشىن العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى دامىتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

- 2028-جىلى الماتى دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانعانىنا 50 جىل تولادى. وندا بەكىتىلگەن، كەيىن استانا دەكلاراتسياسىندا راستالعان قولجەتىمدىلىك پەن ادىلدىك قاعيداتتارى بۇگىن دە العاشقى مەديتسينالىق كومەك جۇيەسىن نىعايتۋ جونىندەگى جۇمىسىمىزدىڭ نەگىزى بولىپ وتىر، - دەدى مينيستر.

تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستاندا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن سيپاتتايتىن ءبىرقاتار كورسەتكىش جاقسارعان. ماسەلەن، 1991-جىلى كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 67,6 جاس بولسا، 2025-جىلى 75,97 جاسقا جەتتى. وسى ارالىقتا نارەستە ءولىمى 4,5 ەسەدەن استام، انا ءولىمى 6 ەسە، تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم 10 ەسە ازايعان.

سونىمەن قاتار قازاقستان جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردان مەزگىلسىز قايتىس بولۋ كورسەتكىشىن 25 پايىزعا تومەندەتۋ ماقساتىنا جەتكەن ورتالىق ازياداعى العاشقى ەل اتاندى.

مەديتسينالىق كومەك حالىققا قانشالىقتى جاقىندادى

العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدى بولۋى ەڭ الدىمەن تۇرعىنداردىڭ ۇيىنە جاقىن جەردە مەديتسينالىق قىزمەت الۋ مۇمكىندىگىنە بايلانىستى.

اقمارال ءالنازاروۆانىڭ مالىمەتىنشە، سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 813 تەن استام نىسانى سالىنعان. ونىڭ 655 ءى - العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن مەكەمەلەر.

- 200 دەن استام اۋىل العاش رەت ءوز مەديتسينالىق مەكەمەسىنە يە بولدى. ولار زاماناۋي دياگنوستيكالىق جابدىقتارمەن، تەلەمەديتسينا كەشەندەرىمەن قامتاماسىز ەتىلدى، - دەدى مينيستر.

جاڭا نىساندار سالۋمەن قاتار، ەمحانالارداعى قىزمەت تۇرلەرى دە كەڭەيىپ كەلەدى. ماسەلەن، كەزەك كۇتتىرمەيتىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ كابينەتتەرى اشىلعان.

سوڭعى ءبىر جىلدا العاشقى مەديتسينالىق كومەك ۇيىمدارىنىڭ جانىنان بالانى دامىتۋ جانە ەرتە ارالاسۋ جونىندەگى 440 تان استام ورتالىق قۇرىلعان. مۇندا ءارتۇرلى سالا ماماندارى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ مىندەتى - بالانىڭ دامۋىنداعى اۋىتقۋلاردى ەرتە انىقتاپ، وتباسىنا دەر كەزىندە كومەك كورسەتۋ.

ەمحانالاردىڭ جۇمىس ءتارتىبى قالاي وزگەرىپ جاتىر

مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا عيمارات سالۋ جەتكىلىكسىز. ونداعى مامانداردىڭ دايارلىعى مەن جۇمىس ءتارتىبى دە ماڭىزدى.

نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى، مەديتسينا مەكتەبىنىڭ دەكانى، پروفەسسور حاك حۋەي نگتىڭ پىكىرىنشە، العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ تيىمدىلىگى وتباسىلىق دارىگەرلەردىڭ، مەيىرگەرلەردىڭ، پسيحولوگتەر مەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنا بايلانىستى.

قازاقستاندا وسىنداي جۇمىس ۇلگىسى قالىپتاسىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى - مەيىرگەرلەردىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتۋ.

نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينا مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى يۋليا سەمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، حالىقارالىق تاجىريبەدە مەيىرگەرلەر مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ەداۋىر بولىگىن اتقارا الادى.

- مەيىرگەرلەر جۇقپالى جانە جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ، حالىققا ەكپەنىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندىرۋ، ۆاكسينا سالۋ جۇمىستارىمەن اينالىسا الادى. الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەرمەن، پسيحولوگتەرمەن بىرلەسىپ، ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا اسەر ەتەتىن الەۋمەتتىك جاعدايلاردى باعالاۋعا قاتىسادى، - دەدى يۋليا سەمەنوۆا كونگرەسس بارىسىندا Kazinform تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا.

قازاقستان ماماندارى وسى باعىتتا گونكونگتىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەپ جاتىر. ونداعى العاشقى مەديتسينالىق كومەك ورتالىقتارىندا مەيىرگەرلەرگە ۇلكەن مىندەت جۇكتەلگەن.

دەگەنمەن پروفەسسوردىڭ پىكىرىنشە، مەيىرگەرلەردىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتۋمەن قاتار، ولاردىڭ كاسىبي دايارلىعىن جەتىلدىرۋ قاجەت. بۇل بولاشاق دارىگەرلەرگە دە قاتىستى.

- قازىر ستۋدەنتتەر نەگىزىنەن اۋرۋحانالاردا ءبىلىم الىپ، تاجىريبەدەن وتەدى. سوندىقتان كەيىن مەديتسينانىڭ بەلگىلى ءبىر سالاسىنا ماماندانۋدى تاڭدايدى. ال مەديتسينالىق كومەكتىڭ نەگىزى - العاشقى بۋىن. بولاشاق دارىگەرلەر ەمحانالاردا تاجىريبەدەن ءوتىپ قانا قويماي، سول جەردە ءبىلىم الۋى كەرەك. ولار وقۋ كەزىنەن باستاپ مەيىرگەرلەرمەن، الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنۋى قاجەت، - دەدى پروفەسسور.

مامانداردى دايارلاۋمەن قاتار، تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەردى العاشقى مەديتسينالىق كومەك جۇيەسىندە ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى دە قولعا الىنعان.

2027-جىلعى 1-قاڭتاردان باستاپ ۋچاسكەلىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەيتىن 77 مىڭنان استام مامانعا ۇزدىكسىز ەڭبەك وتىلىنە قاراي ۇستەمەاقى تولەنەدى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە، وسى ماقساتقا جىل سايىن شامامەن 300 ميلليون ا ق ش دوللارى بولىنبەك.

- ۇستەمەاقىنىڭ مولشەرى ماماننىڭ ۇزدىكسىز ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى بولادى. مۇنداي تەتىك كاسىبي تاجىريبەنى باعالاۋعا، ەڭ باستىسى، مامانداردى العاشقى مەديتسينالىق كومەك جۇيەسىندە ساقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى اقمارال ءالنازاروۆا.

اۋرۋدىڭ الدىن الۋدا قانداي جاڭا مۇمكىندىكتەر بار

العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى - ادام اۋىرعاننان كەيىن ەم تاعايىنداۋ عانا ەمەس، اۋرۋدىڭ الدىن الۋ.

نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينا مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى، بيومەديتسينالىق عىلىمدار كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى انتونيو سارريا-سانتامەرانىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان سياقتى ەلدەردە جيى كەزدەسەتىن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىن، قانت ديابەتىن، قاتەرلى ىسىكتەردى ەرتە انىقتاۋ ارقىلى ولاردىڭ اسقىنۋ قاۋپىن ازايتۋعا بولادى.

- ول ءۇشىن مەديتسينا ماماندارى قاۋىپ توبىنداعى ادامداردى انىقتاي ءبىلۋى، ولارعا قاجەتتى كەڭەس بەرىپ، ءتيىستى ەم جۇرگىزۋى كەرەك. مامانداردىڭ كاسىبي دايارلىعى مەن جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى رەسۋرستاردىڭ بولۋى دا ماڭىزدى، - دەدى پروفەسسور كونگرەسس بارىسىندا Kazinform تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا.

ساراپشى اۋرۋدىڭ الدىن الۋدا ەكپەنىڭ ماڭىزىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ۆاكسيناتسيا كوپتەگەن ەلدە ادام ءومىرىنىڭ ۇزارۋىنا ىقپال ەتكەن. سوندىقتان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى حالىققا ەكپەنىڭ پايداسىن تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزە ءبىلۋى كەرەك.

اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋدا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دە مۇمكىندىگى مول. قازىر قازاقستاندا وتاندىق تەحنولوگيالار ينسۋلتتى انىقتاۋعا، ءسۇت بەزى مەن وكپە وبىرىن ەرتە دياگنوستيكالاۋعا كومەكتەسىپ جاتىر.

انتونيو سارريا-سانتامەرانىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكت دياگنوستيكادان بولەك، ءار ناۋقاستىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەۋ ءتاسىلىن تاڭداۋعا كومەكتەسە الادى.

- ماسەلەن، قانت ديابەتىنىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن بىلەمىز. ەندىگى ماسەلە - ءار ادامعا قانداي ەم، قانداي كەڭەس قاجەت ەكەنىن انىقتاۋ. بۇل تەك ءدارى-دارمەككە قاتىستى ەمەس. ادامعا دەنساۋلىعىن كۇتۋ جونىندە جەكە كەڭەس بەرۋ دە ماڭىزدى. جاساندى ينتەللەكت وسى باعىتتا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى پروفەسسور.

دەگەنمەن ساراپشى جاڭا تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋمەن شەكتەلمەي، دارىگەرلەردى ولاردى دۇرىس پايدالانۋعا ۇيرەتۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل قازاقستانعا عانا ەمەس، بۇكىل الەمگە ورتاق مىندەت.

قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن شەتەلدىك ماماندار قالاي زەردەلەپ جاتىر

العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى دامىتۋدا قازاقستان وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەۋمەن قاتار، ءوز جەتىستىكتەرىمەن دە ءبولىسىپ كەلەدى.

2023-جىلعى قازاندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتاريالىق كومەك جونىندەگى ەلدەردىڭ جاھاندىق كواليتسياسىن قۇرۋدى ۇسىنعان بولاتىن.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر سۇلتانعازيەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىر كواليتسياعا الەمنىڭ بەس وڭىرىندەگى مەملەكەتتەر قاتىسىپ وتىر. باستاماعا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى مەن يۋنيسەف قولداۋ كورسەتەدى.

- ءبىز بارلىق ەلگە ورتاق ءبىر ۇلگى ۇسىنبايمىز. مەملەكەتتەر ءوز ناتيجەلەرىن سالىستىرىپ، قاتەلىكتەرىن تالداپ، ءتيىمدى شەشىمدەردى ءوز جاعدايىنا بەيىمدەي الاتىن الاڭ قالىپتاستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز، - دەدى ۆيتسە-مينيستر كونگرەستە.

وسىنداي تاجىريبە الماسۋ الاڭدارىنىڭ ءبىرى اقمولا وبلىسىندا ورنالاسقان. 2022-جىلدان بەرى ەرەيمەنتاۋ اۋداندىق اۋرۋحاناسىنىڭ بازاسىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ العاشقى مەديتسينالىق كومەك جونىندەگى تاجىريبە الاڭى جۇمىس ىستەيدى.

مۇندا ماماندار جالپى پراكتيكا دارىگەرىنىڭ، پسيحولوگتىڭ، الەۋمەتتىك قىزمەتكەردىڭ بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ ۇلگىسىمەن تانىسادى. بىلتىر وسى الاڭدا 150 دەن استام قازاقستاندىق مامان، ورتالىق ازيا مەن ءوڭىردىڭ باسقا ەلدەرىنەن كەلگەن 50 گە جۋىق مەديتسينا قىزمەتكەرى وقۋدان وتكەن.

حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا دا جالعاسىپ جاتىر. كونگرەسس اياسىندا نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ جەتى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە اكادەميالىق مەكەمەسىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويدى. كەلىسىمدەر مامان دايارلاۋدى جەتىلدىرۋگە، بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە العاشقى مەديتسينالىق كومەككە جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان.

تيمۋر سۇلتانعازييەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل جۇمىستاردىڭ تۇپكى ناتيجەسى حالىققا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق كومەكتەن كورىنۋى كەرەك.

- ادام ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى قابىلدانعان ستراتەگيالار مەن قۇجاتتاردىڭ سانىمەن ەمەس، ونىڭ ۇيىنە جاقىن جەردەن ساپالى مەديتسينالىق كومەك الا بىلۋىمەن ولشەنەدى، - دەدى ۆيتسە-مينيستر.

بۇعان دەيىن ەلىمىزدە ەمحانالاردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ جۇيەسى وزگەرەتىنىن جازعان ەدىك.